بخش ۲ - داستان زاده شدن زال نوزاد سپیدموی سام | میز خوانش حماسه

#1

کنون پرشگفتی یکی داستان

✦

بپیوندم از گفتهٔ باستان

#2

نگه کن که مر سام را روزگار

✦

چه بازی نمود ای پسر گوش دار

#3

نبود ایچ فرزند مر سام را

✦

دلش بود جویندهٔ کام را

#4

نگاری بُد اندر شبستان اوی

✦

ز گلبرگ رخ داشت و ز مشک موی

#5

از آن ماهش امید فرزند بود

✦

که خورشید‌چهر و برومند بود

#6

ز سام نریمان هم او بار داشت

✦

ز بار گران تنش آزار داشت

#7

ز مادر جدا شد بر آن چند روز

✦

نگاری چو خورشید گیتی‌فروز

#8

به چهره چنان بود تابنده شید

✦

ولیکن همه موی بودش سپید

#9

پسر چون ز مادر بر آن گونه زاد

✦

نکردند یک هفته بر سام یاد

#10

شبستان آن نامور پهلوان

✦

همه پیش آن خرد کودک نوان

#11

کسی سام یل را نیارست گفت

✦

که فرزند پیر آمد از خوب‌جفت

#12

یکی دایه بودش به کردار شیر

✦

بر پهلوان اندر آمد دلیر

#13

که بر سام یل روز فرخنده باد

✦

دل بدسگالان او کنده باد

#14

پس پردهٔ تو در ای نامجوی

✦

یکی پور پاک آمد از ماه‌روی

#15

تنش نقرهٔ سیم و رخ چون بهشت

✦

بر او بر نبینی یک اندام زشت

#16

از آهو همان کش سپید است موی

✦

چنین بود بخش تو ای نامجوی

#17

فرود آمد از تخت سام سوار

✦

به پرده درآمد سوی نو بهار

#18

چو فرزند را دید مویش سپید

✦

ببود از جهان سر به سر ناامید

#19

سوی آسمان سر برآورد راست

✦

ز دادآور آنگاه فریاد خواست

#20

که ای برتر از کژی و کاستی

✦

بهی زان فزاید که تو خواستی

#21

اگر من گناهی گران کرده‌ام

✦

و گر کیش آهرمن آورده‌ام

#22

به پوزش مگر کردگار جهان

✦

به من بر ببخشاید اندر نهان

#23

بپیچد همی تیره جانم ز شرم

✦

بجوشد همی در دلم خون گرم

#24

چو آیند و پرسند گردن‌کشان

✦

چه گویم از این بچهٔ بدنشان‌؟

#25

چه گویم که این بچهٔ دیو چیست؟

✦

پلنگ و دو رنگ است و گر نه پری‌ست

#26

از این ننگ بگذارم ایران زمین

✦

نخواهم بر این بوم و بر آفرین

#27

بفرمود پس تاش برداشتند

✦

از آن بوم و بر دور بگذاشتند

#28

به جایی که سیمرغ را خانه بود

✦

بدان خانه این خرد بیگانه بود

#29

نهادند بر کوه و گشتند باز

✦

برآمد بر این روزگاری دراز

#30

چنان پهلوان زادهٔ بی‌گناه

✦

ندانست رنگ سپید از سیاه

#31

پدر مهر و پیوند بفگند خوار

✦

جفا کرد بر کودک شیرخوار

#32

یکی داستان زد بر این نرّه شیر

✦

کجا بچه را کرده بد شیر سیر

#33

که گر من تو را خون دل دادمی

✦

سپاس ایچ بر سرت ننهادمی

#34

که تو خود مرا دیده و هم دلی

✦

دلم بگسلد گر ز من بگسلی

#35

چو سیمرغ را بچه شد گرْسنه

✦

به پرواز بر شد دمان از بنه

#36

یکی شیرخواره خروشنده دید

✦

زمین را چو دریای جوشنده دید

#37

ز خاراش گهواره و دایه خاک

✦

تن از جامه دور و لب از شیر پاک

#38

به گرد اندرش تیره خاک نژند

✦

به سر برش خورشید گشته بلند

#39

پلنگش بدی کاشکی مام و باب

✦

مگر سایه‌ای یافتی ز آفتاب

#40

فرود آمد از ابر سیمرغ و چنگ

✦

بزد برگرفتش از آن گرم سنگ

#41

ببردش دمان تا به البرز کوه

✦

که بودش بدانجا کنام و گروه

#42

سوی بچگان برد تا بشکرند

✦

بدان نالهٔ زار او ننگرند

#43

ببخشود یزدان نیکی‌دهش

✦

کجا بودنی داشت اندر بوش

#44

نگه کرد سیمرغ با بچّگان

✦

بر آن خرد خون از دو دیده چکان

#45

شگفتی بر او بر فگندند مهر

✦

بماندند خیره بدان خوب چهر

#46

شکاری که نازک‌تر آن برگزید

✦

که بی‌شیر مهمان همی خون مزید

#47

بدین گونه تا روزگاری دراز

✦

برآورد داننده بگشاد راز

#48

چو آن کودک خرد پر مایه گشت

✦

بر آن کوه بر روزگاری گذشت

#49

یکی مرد شد چون یکی زاد سرو

✦

برش کوه سیمین میانش چو غرو

#50

نشانش پراگنده شد در جهان

✦

بد و نیک هرگز نماند نهان

#51

به سام نریمان رسید آگهی

✦

از آن نیک پی پور با فرّهی

#52

شبی از شبان داغ دل خفته بود

✦

ز کار زمانه برآشفته بود

#53

چنان دید در خواب کز هندوان

✦

یکی مرد بر تازی اسپ دوان

#54

ورا مژده دادی به فرزند او

✦

بر آن برز شاخ برومند او

#55

چو بیدار شد موبدان را بخواند

✦

از این در سخن چند گونه براند

#56

چه گویید گفت اندر این داستان‌؟

✦

خردتان بر این هست هم‌داستان‌؟

#57

هر آنکس که بودند پیر و جوان

✦

زبان برگشادند بر پهلوان

#58

که بر سنگ و بر خاک شیر و پلنگ

✦

چه ماهی به دریا درون با نهنگ

#59

همه بچه را پروراننده‌اند

✦

ستایش به یزدان رساننده‌اند

#60

تو پیمان نیکی دهش بشکنی

✦

چنان بی‌گنه بچه را بفگنی

#61

به یزدان کنون سوی پوزش گرای

✦

که اوی است بر نیکویی رهنمای

#62

چو شب تیره شد رای خواب آمدش

✦

از اندیشهٔ دل شتاب آمدش

#63

چنان دید در خواب کز کوه هَند

✦

درفشی برافراشتندی بلند

#64

جوانی پدید آمدی خوب‌روی

✦

سپاهی گران از پس پشت اوی

#65

به دست چپش بر یکی موبدی

✦

سوی راستش نامور بخردی

#66

یکی پیش سام آمدی زان دو مرد

✦

زبان بر گشادی به گفتار سرد

#67

که ای مرد بی‌باک ناپاک رای

✦

دل و دیده شسته ز شرم خدای

#68

تو را دایه گر مرغ شاید همی

✦

پس این پهلوانی چه باید همی

#69

گر آهو است بر مرد موی سپید

✦

تو را ریش و سر گشت چون خنگ بید

#70

پس از آفریننده بیزار شو

✦

که در تنتْ هر روز رنگی‌ست نو

#71

پسر گر به نزدیک تو بود خوار

✦

کنون هست پروردهٔ کردگار

#72

کز او مهربان‌تر ورا دایه نیست

✦

تو را خود به مهر اندرون مایه نیست

#73

به خواب اندرون بر خروشید سام

✦

چو شیر ژیان کاندر آید به دام

#74

چو بیدار شد بخردان را بخواند

✦

سران سپه را همه برنشاند

#75

بیامد دمان سوی آن کوهسار

✦

که افگندگان را کند خواستار

#76

سر اندر ثریا یکی کوه دید

✦

که گفتی ستاره بخواهد کشید

#77

نشیمی از او برکشیده بلند

✦

که ناید ز کیوان بر او بر گزند

#78

فرو برده از شیز و صندل عمود

✦

یک اندر دگر ساخته چوب عود

#79

بدان سنگ خارا نگه کرد سام

✦

بدان هیبت مرغ و هول کنام

#80

یکی کاخ بد تارک اندر سماک

✦

نه از دست رنج و نه از آب و خاک

#81

ره بر شدن جست و کی بود راه

✦

دد و دام را بر چنان جایگاه

#82

ابر آفریننده کرد آفرین

✦

بمالید رخسارگان بر زمین

#83

همی گفت کای برتر از جایگاه

✦

ز روشن روان و ز خورشید و ماه

#84

گر این کودک از پاک پشت من است

✦

نه از تخم بد گوهر آهرمن است

#85

از این بر شدن بنده را دست گیر

✦

مر این پر گنه را تو اندر پذیر

#86

چنین گفت سیمرغ با پور سام

✦

که ای دیده رنج نشیم و کنام

#87

پدر سام یل پهلوان جهان

✦

سرافرازتر کس میان مهان

#88

بدین کوه فرزند جوی آمدست

✦

تو را نزد او آب روی آمدست

#89

روا باشد اکنون که بردارمت

✦

بی‌آزار نزدیک او آرمت

#90

به سیمرغ بنگر که دستان چه گفت

✦

که سیر آمدستی همانا ز جفت

#91

نشیم تو رخشنده گاه من است

✦

دو پرّ تو فرّ کلاه من است

#92

چنین داد پاسخ که گر تاج و گاه

✦

ببینی و رسم کیانی کلاه

#93

مگر کاین نشیمت نیاید به کار

✦

یکی آزمایش کن از روزگار

#94

ابا خویشتن بر یکی پرّ من

✦

خجسته بود سایهٔ فرّ من

#95

گرت هیچ سختی به روی آورند

✦

ور از نیک و بد گفت و گوی آورند

#96

بر آتش برافگن یکی پرّ من

✦

ببینی هم اندر زمان فرّ من

#97

که در زیر پرت بپرورده‌ام

✦

ابا بچّگانت برآورده‌ام

#98

همان گه بیایم چو ابر سیاه

✦

بی‌آزارت آرم بدین جایگاه

#99

فرامش مکن مهر دایه ز دل

✦

که در دل مرا مهر تو دلگسل

#100

دلش کرد پدرام و برداشتش

✦

گرازان به ابر اندر افراشتش

#101

ز پروازش آورد نزد پدر

✦

رسیده به زیر برش موی سر

#102

تنش پیلوار و به رخ چون بهار

✦

پدر چون بدیدش بنالید زار

#103

فرو برد سر پیش سیمرغ زود

✦

نیایش همی بآفرین برفزود

#104

سراپای کودک همی بنگرید

✦

همی تاج و تخت کئی را سزید

#105

بر و بازوی شیر و خورشید روی

✦

دل پهلوان دست شمشیر جوی

#106

سپیدش مژه دیدگان قیرگون

✦

چو بسد لب و رخ به مانند خون

#107

دل سام شد چون بهشت برین

✦

بر آن پاک فرزند کرد آفرین

#108

به من ای پسر گفت دل نرم کن

✦

گذشته مکن یاد و دل گرم کن

#109

منم کم‌ترین بنده یزدان پرست

✦

از آن پس که آوردمت باز دست

#110

پذیرفته‌ام از خدای بزرگ

✦

که دل بر تو هرگز ندارم سترگ

#111

بجویم هوای تو از نیک و بد

✦

از این پس چه خواهی تو چونان سزد

#112

تنش را یکی پهلوانی قبای

✦

بپوشید و از کوه بگزارد پای

#113

فرود آمد از کوه و بالای خواست

✦

همان جامهٔ خسرو آرای خواست

#114

سپه یک‌سره پیش سام آمدند

✦

گشاده دل و شادکام آمدند

#115

تبیره‌زنان پیش بردند پیل

✦

برآمد یکی گرد مانند نیل

#116

خروشیدن کوس با کرّه‌نای

✦

همان زنگ زرین و هندی درای

#117

سواران همه نعره برداشتند

✦

بدان خرّمی راه بگذاشتند

#118

چو اندر هوا شب علم برگشاد

✦

شد آن روی رومیش زنگی نژاد

#119

بر آن دشت هامون فرود آمدند

✦

بخفتند و یکبار دم بر زدند

#120

چو بر چرخ گردان درفشنده شید

✦

یکی خیمه زد از حریر سپید

#121

به شادی به شهر اندرون آمدند

✦

ابا پهلوانی فزون آمدند

منوچهر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما