بخش ۳۱ - نبرد سکندر با نرم‌پایان، کشتن اژدهای کوه، بانگ مرگ و رفتن به شهر زنان هروم

#1

چو نزدیکی نرم‌پایان رسید

✦

نگه کرد و مردم بی‌اندازه دید

#2

نه اسپ و نه جوشن نه تیغ و نه گرز

✦

ازان هر یکی چون یکی سرو برز

#3

چو رعد خروشان برآمد غریو

✦

برهنه سپاهی به کردار دیو

#4

یکی سنگ‌باران بکردند سخت

✦

چو باد خزان برزند بر درخت

#5

به تیر و به تیغ اندر آمد سپاه

✦

تو گفتی که شد روز روشن سیاه

#6

چو از نرم‌پایان فراوان بماند

✦

سکندر برآسود و لشکر براند

#7

بشد تازیان تا به شهری رسید

✦

که آن را کران و میانه ندید

#8

به آیین همه پیش باز آمدند

✦

گشاده‌دل و بی‌نیاز آمدند

#9

ببردند هرگونه گستردنی

✦

ز پوشیدنیها و از خوردنی

#10

سکندر بپرسید و بنواختشان

✦

براندازه بر پایگه ساختشان

#11

کشیدند بر دشت پرده‌سرای

✦

سپاهش نجست اندر آن شهر جای

#12

سر اندر ستاره یکی کوه دید

✦

تو گفتی که گردون بخواهد کشید

#13

بران کوه مردم بدی اندکی

✦

شب تیره زیشان نماندی یکی

#14

بپرسید ازیشان سکندر که راه

✦

کدامست و چون راند باید سپاه

#15

همه یکسره خواندند آفرین

✦

که ای نامور شهریار زمین

#16

به رفتن برین کوه بودی گذر

✦

اگر برگذشتی برو راه‌بر

#17

یکی اژدهایست زان روی کوه

✦

که مرغ آید از رنج زهرش ستوه

#18

نیارد گذشتن بروبر سپاه

✦

همی دود زهرش برآید به ماه

#19

همی آتش افروزد از کام اوی

✦

دو گیسو بود پیل را دام اوی

#20

همه شهر با او نداریم تاو

✦

خورش بایدش هر شبی پنج گاو

#21

بجوییم و بر کوه خارا بریم

✦

پر اندیشه و پر مدارا بریم

#22

بدان تا نیاید بدین روی کوه

✦

نینجامد از ما گروها گروه

#23

بفرمود سالار دیهیم جوی

✦

که آن روز ندهند چیزی بدوی

#24

چو گاه خورش درگذشت اژدها

✦

بیامد چو آتش بران تند جا

#25

سکندر بفرمود تا لشکرش

✦

یکی تیرباران کنند ازبرش

#26

بزد یک دم آن اژدهای پلید

✦

تنی چند ازیشان به دم درکشید

#27

بفرمود اسکندر فیلقوس

✦

تبیره به زخم آوریدند و کوس

#28

همان بی‌کران آتش افروختند

✦

به هرجای مشعل همی سوختند

#29

چو کوه از تبیره پرآواز گشت

✦

بترسید ازان اژدها بازگشت

#30

چو خورشید برزد سر از برج گاو

✦

ز گلزاربرخاست بانگ چکاو

#31

چو آن اژدها را خورش بود گاه

✦

ز مردان لشکر گزین کرد شاه

#32

درم داد سالار چندی ز گنج

✦

بیاورد با خویشتن گاو پنج

#33

بکشت و ز سرشان برآهخت پوست

✦

بدان جادوی داده دل مرد دوست

#34

بیاگند چرمش به زهر و به نفت

✦

سوی اژدها روی بنهاد تفت

#35

مران چرمها را پر از باد کرد

✦

ز دادار نیکی دهش یاد کرد

#36

بفرمود تا پوست برداشتند

✦

همی دست بر دست بگذاشتند

#37

چو نزدیکی اژدها رفت شاه

✦

بسان یکی ابر دیدش سپاه

#38

زبانش کبود و دو چشمش چو خون

✦

همی آتش آمد ز کامش برون

#39

چو گاو از سر کوه بنداختند

✦

بران اژدها دل بپرداختند

#40

فرو برد چون باد گاو اژدها

✦

چو آمد ز چنگ دلیران رها

#41

چو از گاو پیوندش آگنده شد

✦

بر اندام زهرش پراگنده شد

#42

همه رودگانیش سوراخ کرد

✦

به مغز و به پی راه گستاخ کرد

#43

همی زد سرش را بران کوه سنگ

✦

چنین تا برآمد زمانی درنگ

#44

سپاهی بروبر ببارید تیر

✦

به پای آمد آن کوه نخچیرگیر

#45

وزان جایگه تیز لشکر براند

✦

تن اژدها را هم‌انجا بماند

#46

بیاورد لشکر به کوهی دگر

✦

کزان خیره شد مرد پرخاشخر

#47

بلندیش بینا همی دیر دید

✦

سر کوه چون تیغ و شمشیر دید

#48

یکی تخت زرین بران تیغ کوه

✦

ز انبوه یکسو و دور از گروه

#49

یکی مرده مرد اندران تخت‌بر

✦

همانا که بودش پس از مرگ فر

#50

ز دیبا کشیده برو چادری

✦

ز هر گوهری بر سرش افسری

#51

همه گرد بر گرد او سیم و زر

✦

کسی را نبودی بروبر گذر

#52

هرآنکس که رفتی بران کوهسار

✦

که از مرده چیزی کند خواستار

#53

بران کوه از بیم لرزان شدی

✦

به مردی و بر جای ریزان شدی

#54

سکندر برآمد بران کوه‌سر

✦

نظاره بران مرد با سیم و زر

#55

یکی بانگ بشنید کای شهریار

✦

بسی بردی اندر جهان روزگار

#56

بسی تخت شاهان بپرداختی

✦

سرت را به گردون برافراختی

#57

بسی دشمن و دوست کردی تباه

✦

ز گیتی کنون بازگشتست گاه

#58

رخ شاه ز آواز شد چون چراغ

✦

ازان کوه برگشت دل پر ز داغ

#59

همی رفت با نامداران روم

✦

بدان شارستان شد که خوانی هروم

#60

که آن شهر یکسر زنان داشتند

✦

کسی را دران شهر نگذاشتند

#61

سوی راست پستان چو آن زنان

✦

بسان یکی نار بر پرنیان

#62

سوی چپ به کردار جوینده مرد

✦

که جوشن بپوشد به روز نبرد

#63

چو آمد به نزدیک شهر هروم

✦

سرافراز با نامداران روم

#64

یکی نامه بنوشت با رسم و داد

✦

چنانچون بود مرد فرخ‌نژاد

#65

به عنوان بر از شاه ایران و روم

✦

سوی آنک دارند مرز هروم

#66

سر نامه از کردگار سپهر

✦

کزویست بخشایش و داد و مهر

#67

هرانکس که دارد روانش خرد

✦

جهان را به عمری همی بسپرد

#68

شنید آنک ما در جهان کرده‌ایم

✦

سر مهتری بر کجا برده‌ایم

#69

کسی کو ز فرمان ما سر بتافت

✦

نهالی به جز خاک تیره نیافت

#70

نخواهم که جایی بود در جهان

✦

که دیدار آن باشد از من نهان

#71

گر آیم مرا با شما نیست رزم

✦

به دل آشتی دارم و رای بزم

#72

اگر هیچ دارید داننده‌ای

✦

خردمند و بیدار خواننده‌ای

#73

چو برخواند این نامهٔ پندمند

✦

برآنکس که هست از شما ارجمند

#74

ببندید پیش آمدن را میان

✦

کزین آمدن کس ندارد زیان

#75

بفرمود تا فیلسوفی ز روم

✦

برد نامه نزدیک شهر هروم

#76

بسی نیز شیرین سخنها بگفت

✦

فرستاده خود با خرد بود جفت

#77

چو دانا به نزدیک ایشان رسید

✦

همه شهر زن دید و مردی ندید

#78

همه لشکر از شهر بیرون شدند

✦

به دیدار رومی به هامون شدند

#79

بران نامه‌بر شد جهان انجمن

✦

ازیشان هرانکس که بد رای زن

#80

چو این نامه برخواند دانای شهر

✦

ز رای دل شاه برداشت بهر

#81

نشستند و پاسخ نوشتند باز

✦

که دایم بزی شاه گردن فراز

#82

فرستاده را پیش بنشاندیم

✦

یکایک همه نامه برخواندیم

#83

نخستین که گفتی ز شاهان سخن

✦

ز پیروزی و رزمهای کهن

#84

اگر لشکر آری به شهر هروم

✦

نبینی ز نعل و پی اسپ بوم

#85

بی‌اندازه در شهر ما برزنست

✦

بهر برزنی بر هزاران زنست

#86

همه شب به خفتان جنگ اندریم

✦

ز بهر فزونی به تنگ اندریم

#87

ز چندین یکی را نبودست شوی

✦

که دوشیزگانیم و پوشیده‌روی

#88

ز هر سو که آیی برین بوم و بر

✦

بجز ژرف دریا نبینی گذر

#89

ز ما هر زنی کو گراید بشوی

✦

ازان پس کس او را نه‌بینیم روی

#90

بباید گذشتن به دریای ژرف

✦

اگر خوش و گر نیز باریده برف

#91

اگر دختر آیدش چون کردشوی

✦

زن‌آسا و جویندهٔ رنگ و بوی

#92

هم آن خانه جاوید جای وی است

✦

بلند آسمانش هوای وی است

#93

وگر مردوش باشد و سرفراز

✦

بسوی هرومش فرستند باز

#94

وگر زو پسر زاید آنجا که هست

✦

بباشد نباشد بر ماش دست

#95

ز ما هرک او روزگار نبرد

✦

از اسپ اندر آرد یکی شیرمرد

#96

یکی تاج زرینش بر سر نهیم

✦

همان تخت او بر دو پیکر نهیم

#97

همانا ز ما زن بود سی‌هزار

✦

که با تاج زرند و با گوشوار

#98

که مردی ز گردنکشان روز جنگ

✦

به چنگال او خاک شد بی‌درنگ

#99

تو مردی بزرگی و نامت بلند

✦

در نام بر خویشتن در مبند

#100

که گویند با زن برآویختنی

✦

ز آویختن نیز بگریختی

#101

یکی ننگ باشد ترا زین سخن

✦

که تا هست گیتی نگردد کهن

#102

چه خواهی که با نامداران روم

✦

بیایی بگردی به مرز هروم

#103

چو با راستی باشی و مردمی

✦

نبینی جز از خوبی و خرمی

#104

به پیش تو آریم چندان سپاه

✦

که تیره شود بر تو خورشید و ماه

#105

چو آن پاسخ نامه شد اسپری

✦

زنی بود گویا به پیغمبری

#106

ابا تاج و با جامهٔ شاهوار

✦

همی رفت با خوب‌رخ ده سوار

#107

چو آمد خرامان به نزدیک شاه

✦

پذیره فرستاد چندی به راه

#108

زن نامبردار نامه بداد

✦

پیام دلیران همه کرد یاد

#109

سکندر چو آن پاسخ نامه دید

✦

خردمند و بینادلی برگزید

#110

بدیشان پیامی فرستاد و گفت

✦

که با مغز مردم خرد باد جفت

#111

به گرد جهان شهریاری نماند

✦

همان بر زمین نامداری نماند

#112

که نه سربسر پیش من کهترند

✦

وگرچه بلندند و نیک‌اخترند

#113

مرا گرد کافور و خاک سیاه

✦

همانست و هم بزم و هم رزمگاه

#114

نه من جنگ را آمدم تازیان

✦

به پیلان و کوس و تبیره زنان

#115

سپاهی برین سان که هامون و کوه

✦

همی گردد از سم اسپان ستوه

#116

مرا رای دیدار شهر شماست

✦

گر آیید نزدیک ما هم رواست

#117

چو دیدار باشد برانم سپاه

✦

نباشم فراوان بدین جایگاه

#118

ببینیم تا چیستتان رای و فر

✦

سواری و زیبایی و پای و پر

#119

ز کار زهشتان بپرسم نهان

✦

که بی‌مرد زن چون بود در جهان

#120

اگر مرگ باشد فزونی ز کیست

✦

به بینم که فرجام این کار چیست

#121

فرستاده آمد سخنها بگفت

✦

همه راز بیرون کشید از نهفت

#122

بزرگان یکی انجمن ساختند

✦

ز گفتار دل را بپرداختند

#123

که ما برگزیدیم زن دو هزار

✦

سخن‌گوی و داننده و هوشیار

#124

ابا هر صدی بسته ده تاج زر

✦

بدو در نشانده فراوان گهر

#125

چو گرد آید آن تاج باشد دویست

✦

که هر یک جز اندر خور شاه نیست

#126

یکایک بسختیم و کردیم تل

✦

اباگوهران هر یکی سی رطل

#127

چو دانیم کامد به نزدیک شاه

✦

یکایک پذیره شویمش به راه

#128

چو آمد به نزدیک ما آگهی

✦

ز دانایی شاه وز فرهی

#129

فرستاده برگشت و پاسخ بگفت

✦

سخنها همه با خرد بود جفت

#130

سکندر ز منزل سپه برگرفت

✦

ز کار زنان مانده اندر شگفت

#131

دو منزل بیامد یکی باد خاست

✦

وزو برف با کوه و درگشت راست

#132

تبه شد بسی مردم پایکار

✦

ز سرما و برف اندر آن روزگار

#133

برآمد یکی ابر و دودی سیاه

✦

بر آتش همی رفت گفتی سپاه

#134

زره کتف آزادگان را بسوخت

✦

ز نعل سواران زمین برفروخت

#135

بدین هم نشان تا به شهری رسید

✦

که مردم بسان شب تیره دید

#136

فروهشته لفچ و برآورده کفچ

✦

به کردار قیر و شبه کفچ و لفچ

#137

همه دیده‌هاشان به کردار خون

✦

همی از دهان آتش آمد برون

#138

بسی پیل بردند پیشش به راه

✦

همان هدیه مردمان سیاه

#139

بگفتند کین برف و باد دمان

✦

ز ما بود کامد شما را زیان

#140

که هرگز بدین شهر نگذشت کس

✦

ترا و سپاه تو دیدیم و بس

#141

ببود اندر آن شهر یک ماه شاه

✦

چو آسوده گشتند شاه و سپاه

#142

ازآنجا بیامد دمان و دنان

✦

دل‌آراسته سوی شهر زنان

#143

ز دریا گذر کرد زن دو هزار

✦

همه پاک با افسر و گوشوار

#144

یکی بیشه بد پر ز آب و درخت

✦

همه جای روشن‌دل و نیکبخت

#145

خورش گرد کردند بر مرغزار

✦

ز گستردنیها به رنگ و نگار

#146

چو آمد سکندر به شهر هروم

✦

زنان پیش رفتند ز آباد بوم

#147

ببردند پس تاجها پیش اوی

✦

همان جامه و گوهر و رنگ و بوی

#148

سکندر بپذرفت و بنواختشان

✦

بران خرمی جایگه ساختشان

#149

چو شب روز شد اندرآمد به شهر

✦

به دیدار برداشت زان شهر بهر

#150

کم و بیش ایشان همی بازجست

✦

همی بود تا رازها شد درست

پادشاهی اسکندر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما