#1
چو ایرانیان از بر کوهسار
✦
بدیدند جای فرود و تخوار
“When the Iranians looked up from the mountain slopes and sighted the place of Farud and Tokhar,”
#2
برآشفت ازیشان سپهدار طوس
✦
فروداشت بر جای پیلان و کوس
“Tus, the army's commander, flared in anger and halted the war-elephants and drums.”
#3
چنین گفت کز لشکر نامدار
✦
سواری بباید کنون نیک‌یار
“He spoke thus: 'From this renowned host, a brave and noble horseman must now step forth,”
#4
که جوشان شود زین میان گروه
✦
برد اسپ تا بر سر تیغ کوه
“Who shall charge swiftly from among the troops and ride his steed up to the sharp mountain peak,”
#5
ببیند که آن دو دلاور کیند
✦
بران کوه سر بر ز بهر چیند
“To see who those two warriors are, and for what purpose they stand atop that mountain.”
#6
گر ایدونک از لشکر ما یکیست
✦
زند بر سرش تازیانه دویست
“If it be one from our own army, let him strike two hundred lashes upon his head;”
#7
وگر ترک باشند و پرخاش جوی
✦
ببندد کشانش بیارد بروی
“And if they be Turks seeking battle, let him bind them and drag them down by force;”
#8
وگر کشته آید سپارد بخاک
✦
سزد گر ندارد از آن بیم و باک
“And if one be slain in the attempt, let him be buried; he should have no fear or dread of that.”
#9
ورایدونک باشد ز کارآگهان
✦
که بشمرد خواهد سپه را نهان
“And if it be a spy sent in secret to count our host,”
#10
همانجا بدونیم باید زدن
✦
فروهشتن از کوه و باز آمدن
“He must be sliced in two right there, cast down from the mountain, and then return.'”
#11
بسالار بهرام گودرز گفت
✦
که این کار بر من نشاید نهفت
“Bahram, son of Gudarz, said to the commander: 'This task should not be concealed from me.”
#12
روم هرچ گفتی بجای آورم
✦
سر کوه یکسر بپای آورم
“I shall go and fulfill all that you have ordered, bringing the mountain peak under my feet.'”
#13
بزد اسپ و راند از میان گروه
✦
پراندیشه بنهاد سر سوی کوه
“He struck his horse and rode out from among the host, riding toward the mountain full of thought.”
#14
چنین گفت پس نامور با تخوار
✦
که این کیست کامد چنین خوارخوار
“Then the renowned prince [Farud] said to Tokhar: 'Who is this who comes so recklessly?”
#15
همانانیندیشد از ما همی
✦
بتندی برآید ببالا همی
“It seems he has no thought of us as he ascends with such fierce speed.”
#16
یکی باره‌ای برنشسته سمند
✦
بفتراک بربسته دارد کمند
“He rides a dun charger, with a lariat fastened to his saddle-bow.'”
#17
چنین گفت پس رای‌زن با فرود
✦
که این را بتندی نباید بسود
“The wise counselor said to Farud: 'This man must not be approached with anger.”
#18
بنام و نشانش ندانم همی
✦
ز گودرزیانش گمانم همی
“I do not know his exact name and identity, but I reckon him to be of the lineage of Gudarz.”
#19
چو خسرو ز توران بایران رسید
✦
یکی مغفر شاه شد ناپدید
“When Khusraw came from Touran to Iran, a royal helmet disappeared from the king's gear;”
#20
گمانی همی آن برم بر سرش
✦
زره تا میان خسروانی برش
“I suspect that helmet is upon his head, and royal armor covers his chest to his waist.”
#21
ز گودرز دارد همانا نژاد
✦
یکی لب بپرسش بباید گشاد
“He surely traces his birth to Gudarz; a lip must be opened in gentle questioning.'”
#22
چو بهرام بر شد ببالای تیغ
✦
بغرید برسان غرنده میغ
“When Bahram reached the crest of the sharp peak, he thundered like a roaring cloud:”
#23
چه مردی بدو گفت بر کوهسار
✦
نبینی همی لشکر بیشمار
“'What manner of man are you upon this mountain? Do you not see the countless army below?”
#24
همی نشنوی نالهٔ بوق و کوس
✦
نترسی ز سالار بیدار طوس
“Do you not hear the wail of trumpets and drums? Are you not afraid of the watchful commander Tus?'”
#25
فرودش چنین پاسخ آورد باز
✦
که تندی ندیدی تو تندی مساز
“Farud gave him answer thus: 'You have seen no fierceness, so do not show fierceness yourself.”
#26
سخن نرم گوی ای جهاندیده مرد
✦
میارای لب را بگفتار سرد
“Speak softly, O experienced man! Do not adorn your lips with cold words.”
#27
نه تو شیر جنگی و من گور دشت
✦
برین گونه بر ما نشاید گذشت
“You are no fierce lion and I am no wild ass of the plain; it is not fitting to address us thus.”
#28
فزونی نداری تو چیزی ز من
✦
بگردی و مردی و نیروی تن
“You possess no superiority over me in knightly skill, manhood, or bodily strength.”
#29
سر و دست و پای و دل و مغز و هوش
✦
زبانی سراینده و چشم و گوش
“Head, hands, feet, heart, brain, and wit; a speaking tongue, and eyes and ears—”
#30
نگه کن بمن تا مرا نیز هست
✦
اگر هست بیهوده منمای دست
“Look upon me, for I too possess all these; if I have them, do not raise your hand in vain.”
#31
سخن پرسمت گر تو پاسخ دهی
✦
شوم شاد اگر رای فرخ نهی
“I shall ask of you words, if you will answer; I shall be glad if you offer auspicious counsel.'”
#32
بدو گفت بهرام بر گوی هین
✦
تو بر آسمانی و من بر زمین
“Bahram said to him: 'Speak on, then! You are in the high heavens and I upon the earth.'”
#33
فرود آن زمان گفت سالار کیست
✦
برزم اندرون نامبردار کیست
“Farud then asked: 'Who is the commander? Who are the famous heroes in battle?'”
#34
بدو گفت بهرام سالار طوس
✦
که با اختر کاویانست و کوس
“Bahram said: 'The commander is Tus, who bears the Kavian Banner and the war-drums.”
#35
ز گردان چو گودرز و رهام و گیو
✦
چو گرگین و شیدوش و فرهاد نیو
“Among the champions are Gudarz, Rohham, Giv, Gurgin, Shidush, and brave Farhad,”
#36
چو گستهم و چون زنگهٔ شاوران
✦
گرازه سر مرد کنداوران
“As well as Gustahm, Zangey-e Shavaran, and Gurazeh, the leader of brave men.'”
#37
بدو گفت کز چه ز بهرام نام
✦
نبردی و بگذاشتی کار خام
“Farud said to him: 'Why did you not name Bahram, leaving the account incomplete?”
#38
ز گودرزیان ما بدوییم شاد
✦
مرا زو نکردی بلب هیچ یاد
“Of all the line of Gudarz, we are joyful because of him; yet you made no mention of him on your lips.'”
#39
بدو گفت بهرام کای شیرمرد
✦
چنین یاد بهرام با تو که کرد
“Bahram said to him: 'O lion-like warrior, who brought such remembrance of Bahram to you?'”
#40
چنین داد پاسخ مر او را فرود
✦
که این داستان من ز مادر شنود
“Farud answered him thus: 'I heard this story from my mother.”
#41
مرا گفت چون پیشت آید سپاه
✦
پذیره شو و نام بهرام خواه
“She told me: When the army approaches you, go forth to meet them and ask for the name of Bahram,”
#42
دگر نامداری ز کنداوران
✦
کجا نام او زنگهٔ شاوران
“And another chieftain among the mighty warriors, whose name is Zangey-e Shavaran.”
#43
همانند همشیرگان پدر
✦
سزد گر بر ایشان بجویی گذر
“They are like milk-brothers to your father; it is right that you seek passage through them.'”
#44
بدو گفت بهرام کای نیکبخت
✦
تویی بار آن خسروانی درخت
“Bahram said to him: 'O fortunate prince, are you the fruit of that royal tree?”
#45
فرودی تو ای شهریار جوان
✦
که جاوید بادی به روشن‌روان
“Are you Farud, O young king? May you live forever with a luminous soul!'”
#46
بدو گفت کآری فرودم درست
✦
ازان سرو افگنده شاخی برست
“He said to him, 'Indeed, I am Forud; from that fallen cypress a branch has grown.'”
#47
بدو گفت بهرام بنمای تن
✦
برهنه نشان سیاوش بمن
“Bahram said to him, 'Uncover your body and show me the sign of Siyavash.'”
#48
به بهرام بنمود بازو فرود
✦
ز عنبر بگل بر یکی خال بود
“Forud revealed his arm to Bahram; upon the rose-petalled skin was a mark of ambergris.”
#49
کزان گونه بتگر بپرگار چین
✦
نداند نگارید کس بر زمین
“Such a mark that no painter with Chinese compasses could ever depict upon the earth.”
#50
بدانست کو از نژاد قباد
✦
ز تخم سیاووش دارد نژاد
“Bahram recognized then that he was of Qobad's lineage and descended from Siyavash's seed.”
#51
برو آفرین کرد و بردش نماز
✦
برآمد ببالای تند و دراز
“He praised him and bowed down in homage, then ascended to the steep, lofty height.”
#52
فرود آمد از اسپ شاه جوان
✦
نشست از بر سنگ روشن‌روان
“The young prince dismounted from his steed and sat upon the rock with a luminous soul.”
#53
ببهرام گفت ای سرافراز مرد
✦
جهاندار و بیدار و شیر نبرد
“He said to Bahram, 'O exalted warrior, world-conquering, vigilant lion of battle!'”
#54
دو چشم من ار زنده دیدی پدر
✦
همانا نگشتی ازین شادتر
“'Had my father lived to see you with his eyes, he surely would not have been happier than this.'”
#55
که دیدم ترا شاد و روشن‌روان
✦
هنرمند و بینادل و پهلوان
“'For I have found you joyful, enlightened, accomplished, wise-hearted, and a noble hero.'”
#56
بدان آمدستم بدین تیغ‌کوه
✦
که از نامداران ایران گروه
“'I have come to this mountain peak so that from among the Iranian nobles,'”
#57
بپرسم ز مردی که سالار کیست
✦
برزم اندرون نامبردار کیست
“'I might ask who is the commander in chief, and who is the renowned warrior in battle.'”
#58
یکی سور سازم چنانچون توان
✦
ببینم بشادی رخ پهلوان
“'I shall prepare a feast as grand as possible, to behold the hero's face in joy.'”
#59
ز اسپ و ز شمشیر و گرز و کمر
✦
ببخشم ز هر چیز بسیار مر
“'I shall bestow plentiful gifts of steeds, swords, maces, and girdles.'”
#60
وزان پس گرایم به پیش سپاه
✦
بتوران شوم داغ‌دل کینه‌خواه
“'And thereafter, I shall march ahead of the army to Turan, heart-grieved and seeking vengeance.'”
#61
سزاوار این جستن کین منم
✦
بجنگ آتش تیز برزین منم
“'I am the one worthy to seek this vengeance; in battle, I am the fierce fire of Burzin.'”
#62
سزد گر بگویی تو با پهلوان
✦
که آید برین سنگ روشن‌روان
“'It is fitting that you speak to the chieftain, so that he may ascend this rock with a bright heart.'”
#63
بباشیم یک هفته ایدر بهم
✦
سگالیم هرگونه از بیش و کم
“'We shall remain together here for a week, consulting on all matters, great and small.'”
#64
به هشتم چو برخیزد آوای کوس
✦
بزین اندر آید سپهدار طوس
“'On the eighth day, when the sound of war-drums resounds, Commander Tus shall mount his saddle.'”
#65
میان را ببندم بکین پدر
✦
یکی جنگ سازم بدرد جگر
“'I shall gird my loins to avenge my father, and wage a war that tears the very liver.'”
#66
که با شیر جنگ آشنایی دهد
✦
ز نر پر کرگس گوایی دهد
“'A fight that brings familiarity with the warlike lion, and causes vultures' feathers to bear witness.'”
#67
که اندر جهان کینه را زین نشان
✦
نبندد میان کس ز گردنکشان
“'For in this world, no proud ruler ever girded his waist for vengeance in such a manner.'”
#68
بدو گفت بهرام کای شهریار
✦
جوان و هنرمند و گرد و سوار
“Bahram said to him, 'O Prince, young, accomplished, champion, and horseman,'”
#69
بگویم من این هرچ گفتی بطوس
✦
بخواهش دهم نیز بر دست بوس
“'I shall relay all that you have said to Tus, and with entreaty I shall kiss his hand.'”
#70
ولیکن سپهبد خردمند نیست
✦
سر و مغز او از در پند نیست
“'Yet the commander is not wise; his mind and soul are not receptive to counsel.'”
#71
هنر دارد و خواسته هم نژاد
✦
نیارد همی بر دل از شاه یاد
“'He possesses skill, wealth, and noble lineage, yet he keeps no remembrance of the Shah in his heart.'”
#72
بشورید با گیو و گودرز و شاه
✦
ز بهر فریبرز و تخت و کلاه
“'He quarreled with Giv, Goudarz, and the Shah for the sake of Fariburz and the crown and throne.'”
#73
همی گوید از تخمهٔ نوذرم
✦
جهان را بشاهی خود اندر خورم
“'He constantly says: "I am of Naudar's lineage; I alone am worthy to rule the world as king!"'”
#74
سزد گر بپیچد ز گفتار من
✦
گراید بتندی ز کردار من
“'It is likely he will turn away from my words and react fiercely to my proposal.'”
#75
جز از من هرآنکس که آید برت
✦
نباید که بیند سر و مغفرت
“'Whoever comes to you besides me, let him not see his head or helmet intact!'”
#76
که خودکامه مردیست بی تار و پود
✦
کسی دیگر آید نیارد درود
“'For he is a self-willed man without substance; if anyone else comes, he will bring no greeting.'”
#77
و دیگر که با ما دلش نیست راست
✦
که شاهی همی با فریبرز خواست
“'Furthermore, his heart is not true to us, for he desired the kingship for Fariburz.'”
#78
مرا گفت بنگر که بر کوه کیست
✦
چو رفتی مپرسش که از بهر چیست
“'He told me: "Go see who is upon the mountain, and when you go, ask him not why he is there!"'”
#79
بگرز و بخنجر سخن گوی و بس
✦
چرا باشد این روز بر کوه‌کس
“'"Speak only with mace and dagger; why should anyone be upon the mountain on such a day?"'”
#80
بمژده من آیم چنو گشت رام
✦
ترا پیش لشکر برم شادکام
“'I shall return with good tidings once he softens, and lead you joyfully before the army.'”
#81
وگر جز ز من دیگر آید کسی
✦
نباید بدو بودن ایمن بسی
“And should anyone else besides me come up to you, you must not place much trust or feel safe in him.”
#82
نیاید بر تو به جز یک سوار
✦
چنینست آیین این نامدار
“No more than a single horseman will approach you, for such is the custom of this renowned commander.”
#83
چو آید ببین تا چه آیدت رای
✦
در دژ ببند و مپرداز جای
“When he comes, consider what your wisdom dictates; lock the fortress gates and do not abandon your position.”
#84
یکی گرز پیروزه دسته بزر
✦
فرود آن زمان برکشید از کمر
“At that moment, Forud unbuckled from his belt a mace studded with turquoise and crafted with a golden hilt.”
#85
بدو داد و گفت این ز من یادگار
✦
همی دار تا خودکی آید بکار
“He gave it to him, saying: 'Keep this as a token from me, until perhaps one day it proves useful.'”
#86
چو طوس سپهبد پذیرد خرام
✦
بباشیم روشن‌دل و شادکام
“If Tus the commander accepts our invitation to come, we shall be joyful and filled with light in our hearts.”
#87
جزین هدیه‌ها باشد و اسپ و زین
✦
بزر افسر و خسروانی نگین
“Besides this mace, there shall be gifts of horses and saddles, golden crowns, and royal signet rings.”