بخش ۱۸ - شکست تژاو از بیژن، ربودن تاج و اسپنوی و لشکرکشی پیران به کین

#1

چو خورشید بر زد ز گردون درفش

✦

دم شب شد از خنجر او بنفش

#2

غمی شد دل مرد پرخاشجوی

✦

بدانست کو را بد آمد بروی

#3

برآمد خروش خروس و چکاو

✦

کبوده نیامد بنزد تژاو

#4

سپاهی که بودند با او بخواند

✦

وزان جایگه تیز لشکر براند

#5

تژاو سپهبد بشد با سپاه

✦

بایران خروش آمد از دیده‌گاه

#6

که آمد سپاهی ز ترکان بجنگ

✦

سپهبد نهنگی درفشی پلنگ

#7

ز گردنکشان پیش او رفت گیو

✦

تنی چند با او ز گردان نیو

#8

برآشفت و نامش بپرسید زوی

✦

چنین گفت کای مرد پرخاشجوی

#9

بدین مایه مردم بجنگ آمدی

✦

ز هامون بکام نهنگ آمدی

#10

بپاسخ چنین گفت کای نامدار

✦

ببینی کنون رزم شیر سوار

#11

بگیتی تژاوست نام مرا

✦

بهر دم برآرند کام مرا

#12

نژادم بگوهر از ایران بدست

✦

ز گردان وز پشت شیران بدست

#13

کنون مرزبانم بدین تخت و گاه

✦

نگین بزرگان و داماد شاه

#14

بدو گفت گیو اینکه گفتی مگوی

✦

که تیره شود زین سخن آبروی

#15

از ایران بتوران که دارد نشست

✦

مگر خوردنش خون بود گر کبست

#16

اگر مرزبانی و داماد شاه

✦

چرا بیشتر زین نداری سپاه

#17

بدین مایه لشکر تو تندی مجوی

✦

بتندی بپیش دلیران مپوی

#18

که این پرهنر نامدار دلیر

✦

سر مرزبان اندر آرد بزیر

#19

گر اایدونک فرمان کنی با سپاه

✦

بایران خرامی بنزدیک شاه

#20

کنون پیش طوس سپهبد شوی

✦

بگویی و گفتار او بشنوی

#21

ستانمت زو خلعت و خواسته

✦

پرستنده و اسپ آراسته

#22

تژاو فریبنده گفت ای دلیر

✦

درفش مرا کس نیارد بزیر

#23

مرا ایدر اکنون نگینست و گاه

✦

پرستنده و گنج و تاج و سپاه

#24

همان مرز و شاهی چو افراسیاب

✦

کس این را ز ایران نبیند بخواب

#25

پرستار وز مادیانان گله

✦

بدشت گروگرد کرده یله

#26

تو این اندکی لشکر من مبین

✦

مراجوی با گرز بر پشت زین

#27

من امروز با این سپاه آن کنم

✦

کزین آمدن تان پشیمان کنم

#28

چنین گفت بیژن بفرخ پدر

✦

که ای نامور گرد پرخاشخر

#29

سرافراز و بیداردل پهلوان

✦

به پیری نه آنی که بودی جوان

#30

ترا با تژاو این همه پند چیست

✦

بترکی چنین مهر و پیوند چیست

#31

همی گرز و خنجر بباید کشید

✦

دل و مغز ایشان بباید درید

#32

برانگیخت اسپ و برآمد خروش

✦

نهادند گوپال و خنجر بدوش

#33

یکی تیره گرد از میان بردمید

✦

بدان سان که خورشید شد ناپدید

#34

جهان شد چو آبار بهمن سیاه

✦

ستاره ندیدند روشن نه ماه

#35

بقلب سپاه اندرون گیو گرد

✦

همی از جهان روشنایی ببرد

#36

بپیش اندرون بیژن تیزچنگ

✦

همی بزمگاه آمدش جای جنگ

#37

وزان سوی با تاج بر سر تژاو

✦

که بودیش با شیر درنده تاو

#38

یلانش همه نیک‌مردان و شیر

✦

که هرگز نشدشان دل از رزم سیر

#39

بسی برنیامد برین روزگار

✦

که آن ترک سیر آمد از کارزار

#40

سه بهره ز توران سپه کشته شد

✦

سربخت آن ترک برگشته شد

#41

همی شد گریزان تژاو دلیر

✦

پسش بیژن گیو برسان شیر

#42

خروشان و جوشان و نیزه بدست

✦

تو گفتی که غرنده شیرست مست

#43

یکی نیزه زد بر میان تژاو

✦

نماند آن زمان با تژاو ایچ تاو

#44

گراینده بدبند رومی زره

✦

بپیچید و بگشاد بند گره

#45

بیفگند نیزه بیازید چنگ

✦

چو بر کوه بر غرم تازد پلنگ

#46

بدان سان که شاهین رباید چکاو

✦

ربود آن گرانمایه تاج تژاو

#47

که افراسیابش بسر برنهاد

✦

نبودی جدا زو بخواب و بیاد

#48

چنین تا در دژ همی تاخت اسپ

✦

پس‌اندرش بیژن چو آذرگشسپ

#49

چو نزدیکی دژ رسید اسپنوی

✦

بیامد خروشان پر از آب روی

#50

که از کین چنین پشت برگاشتی

✦

بدین دژ مرا خوار بگذاشتی

#51

سزد گر ز پس برنشانی مرا

✦

بدین ره بدشمن نمانی مرا

#52

تژاو سرافراز را دل بسوخت

✦

بکردار آتش رخش برفروخت

#53

فراز اسپنوی و تژاو از نشیب

✦

بدو داد در تاختن یک رکیب

#54

پس اندر نشاندش چو ماه دمان

✦

برآمد ز جا باره زیرش دنان

#55

همی تاخت چون گرد با اسپنوی

✦

سوی راه توران نهادند روی

#56

زمانی دوید اسپ جنگی تژاو

✦

نماند ایچ با اسپ و با مرد تاو

#57

تژاو آن زمان با پرستنده گفت

✦

که دشوار کار آمد ای خوب جفت

#58

فروماند این اسپ جنگی ز کار

✦

ز پس بدسگال آمد و پیش غار

#59

اگر دور از ایدر به بیژن رسم

✦

بکام بداندیش دشمن رسم

#60

ترا نیست دشمن بیکبارگی

✦

بمان تا برانم من این بارگی

#61

فرود آمد از اسپ او اسپنوی

✦

تژاو از غم او پر از آب روی

#62

سبکبار شد اسپ و تندی گرفت

✦

پسش بیژن گیو کندی گرفت

#63

چو دید آن رخ ماه‌روی اسپنوی

✦

ز گلبرگ روی و پر از مشک موی

#64

پس پشت خویش اندرش جای کرد

✦

سوی لشکر پهلوان رای کرد

#65

بشادی بیامد بدرگاه طوس

✦

ز درگاه برخاست آوای کوس

#66

که بیدار دل شیر جنگی سوار

✦

دمان با شکار آمد از مرغزار

#67

سپهدار و گردان پرخاشجوی

✦

بویرانی دژ نهادند روی

#68

ازان پس برفتند سوی گله

✦

که بودند بر دشت ترکان یله

#69

گرفتند هر یک کمندی بچنگ

✦

چنانچون بود ساز مردان جنگ

#70

بخم اندر آمد سر بارگی

✦

بیاراست لشکر بیکبارگی

#71

نشستند بر جایگاه تژاو

✦

سواران ایران پر از خشم و تاو

#72

تژاو غمی با دو دیده پرآب

✦

بیامد بنزدیک افراسیاب

#73

چنین گفت کامد سپهدار طوس

✦

ابا لشکری گشن و پیلان کوس

#74

پلاشان و آن نامداران مرد

✦

بخاک اندر آمد سرانشان ز گرد

#75

همه مرز و بوم آتش اندر زدند

✦

فسیله سراسر بهم برزدند

#76

چو بشنید افراسیاب این سخن

✦

غمی گشت و بر چاره افگند بن

#77

بپیران ویسه چنین گفت شاه

✦

که گفتم بیاور ز هر سو سپاه

#78

درنگ آمدت رای از کاهلی

✦

ز پیری گران گشته و بددلی

#79

نه دژ ماند اکنون نه اسپ و نه مرد

✦

نشستن نشاید بدین مرز کرد

#80

بسی خویش و پیوند ما برده گشت

✦

بسی مرد نیک‌اختر آزرده گشت

#81

کنون نیست امروز روز درنگ

✦

جهان گشت بر مرد بیدار تنگ

#82

جهاندار پیران هم اندر شتاب

✦

برون آمد از پیش افراسیاب

#83

ز هر مرز مردان جنگی بخواند

✦

سلیح و درم داد و لشکر براند

#84

چو آمد ز پهلو برون پهلوان

✦

همی نامزد کرد جای گوان

#85

سوی میمنه بارمان و تژاو

✦

سواران که دارند با شیر تاو

#86

چو نستیهن گرد بر میسره

✦

کجا شیر بودی بچنگش بره

#87

جهان پر شد از نالهٔ کرنای

✦

ز غریدن کوس و هندی درای

#88

هوا سربسر سرخ و زرد و بنفش

✦

ز بس نیزه و گونه‌گونه درفش

#89

سپاهی ز جنگ‌آوران صدهزار

✦

نهاده همه سر سوی کارزار

#90

ز دریا بدریا نبود ایچ راه

✦

ز اسپ و ز پیل و هیون و سپاه

#91

همی رفت لشکر گروها گروه

✦

نبد دشت پیدا نه دریا نه کوه

#92

بفرمود پیران که بیره روید

✦

از ایدر سوی راه کوته روید

#93

نباید که یابند خود آگهی

✦

ازین نامداران با فرهی

#94

مگر ناگهان بر سر آن گروه

✦

فرود آرم این گشن لشکر چو کوه

#95

برون کرد کارآگهان ناگهان

✦

همی جست بیدار کار جهان

#96

بتندی براه اندر آورد روی

✦

بسوی گروگرد شد جنگجوی

#97

میان سرخس است نزدیک طوس

✦

ز باورد برخاست آوای کوس

#98

بپیوست گفتار کارآگهان

✦

بپیران بگفتند یک یک نهان

#99

که ایشان همه میگسارند و مست

✦

شب و روز با جام پر می بدست

#100

سواری طلایه ندیدم براه

✦

نه اندیشهٔ رزم توران سپاه

#101

چو بشنید پیران یلان را بخواند

✦

ز لشکر فراوان سخنها براند

#102

که در رزم ما را چنین دستگاه

✦

نبودست هرگز بایران سپاه

گفتار اندر داستان فرود سیاوش

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما