چون خورشید گردنده چهره نهان ساخت و تاری شب بر گنبد مینا سایه افکند، قیصر روم نیرنگ‌سازان و صنعت‌گران دربار خویش را گرد آورد و فرمان داد تا طلسمی بس شگفت‌انگیز و بی‌مانند بسازند؛ چنان‌که هیچ بیننده‌ای در نگاه نخست نتواند فرق پیکر بی‌جان آن را از آدمی زنده بازشناسد. صنعت‌گران رومی دختری بس زیباروی و آراسته بر تختی شاهوار نگاشتند که جامه‌های گران‌بهای طراز بر تن داشت و خادمان و پرستندگان بسیار در پیش و پس او صف کشیده بودند. این پیکر افسون‌شده، چون زنی سوگوار در عزای عیسی مسیح می‌مانست که رخساری زرد و مژگانی پر اشک داشت و گه‌گاه با دست خویش قطره اشکی از دیده می‌افشاند.
چون کار طلسم به پایان رسید، قیصر شگفت‌زده شد و در سر اندیشه امتحان پهلوانان ایران را پروراند. پس گستهم، گو نامدار ایرانی را به حضور خواند و با مکر و دستان گفت: «مرا دختری بود چون نگار که او را به آیین مسیح به همسری خویشاوندی جوان دادم. اما اجل مهلت نداد و آن جوان سپری شد. اینک دخترم در سوگی گران فرو رفته، نه سخن می‌گوید و نه پند کسی می‌پذیرد. تو که جوانی دلاور و از گوهر پهلوانانی، نزد او برو؛ شاید به سخنان تو دل بگشاید.» گستهم خردمندانه پذیرفت و بر سر تخت آن دختر حاضر آمد. چون نزدیک شد، طلسم به جادوی ساخت خویش پیش او سر فرود آورد و نماز برد. گستهم بنشست و آغاز به پند دادن کرد؛ از گردشش روزگار، ناپایداری گیتی و مرگ سرنوشت‌ساز عقاب و شیر و ماهی سخن گفت. اما آن زن جادویی خاموش ماند و تنها در زمان‌هایی مشخص، دست برمی‌آورد و اشکی بر گونه می‌افشاند. گستهم بی‌آنکه به راز دستگاه پی ببرد، درمانده بازگشت و قیصر را از بی‌اثری پندهایش آگاه ساخت.
قیصر روز بعد همان مکر را بر بالوی، شاپور و اندیان تکرار نمود. آن سه آزادمرد ایرانی نیز نزد دختر رفتند و سخنان فصیح گفتند، اما جز خاموشی و جنبش یکنواخت دست پاسخ نشنیدند و سر افکنده نزد قیصر بازآمدند. قیصر تظاهر به اندوه کرد، اما در دل به بی‌خبری پهلوانان ایران می‌خندید. آنگاه به سراغ خراد برزین، دبیر فرزانه و دانای ایرانی از تبار اردشیر رفت و از او خواست تا شانس خویش را بیازماید.
خراد برزین هوشمند همراه فرستاده قیصر به پیشگاه طلسم آمد. او با دقتی شکافنده به چهره، تاج، و جنبش‌های آن زن و پرستندگان خاموشش نگریست. خراد با خود اندیشید: اگر زن از اندوه بی‌هوش است، چرا خادمانش همگی چون سنگ خاموشند؟ پس دید که قطره اشک دختر همواره بر یک نقطه مشخص از پیش‌بندش می‌افتد و دست و پایش هیچ جنبش دیگری جز همان یک حرکت تکراری ندارد. خراد برزین دریافت که جان در این قالب نیست و این چیزی جز طلسم مکانیکی و فیلسوفی رومیان نیست. او خندان نزد قیصر بازآمد و راز طلسم را برملا ساخت و گفت که رومیان این دستگاه را ساخته‌اند تا بر ایرانیان بخندند، اما فرزانگی ایرانیان نیرنگ آنان را آشکار ساخت و خسروپرویز از این هوشمندی شادمان خواهد شد.