بخش ۲۱ - پاسخ زال به معماهای موبدان، هنرنمایی در میدان و دریافت خلعت از منوچهر

#1

زمانی پر اندیشه شد زال زر

✦

برآورد یال و بگسترد بر

#2

وزان پس به پاسخ زبان برگشاد

✦

همه پرسش موبدان کرد یاد

#3

نخست از ده و دو درخت بلند

✦

که هر یک همی شاخ سی برکشند

#4

به سالی ده و دو بود ماه نو

✦

چو شاه نو آیین ابر گاه نو

#5

به سی روز مه را سرآید شمار

✦

برین سان بود گردش روزگار

#6

کنون آنکه گفتی ز کار دو اسپ

✦

فروزان به کردار آذرگشسپ

#7

سپید و سیاهست هر دو زمان

✦

پس یکدگر تیز هر دو دوان

#8

شب و روز باشد که می‌بگذرد

✦

دم چرخ بر ما همی بشمرد

#9

سدیگر که گفتی که آن سی سوار

✦

کجا برگذشتند بر شهریار

#10

ازان سی سواران یکی کم شود

✦

به گاه شمردن همان سی بود

#11

نگفتی سخن جز ز نقصان ماه

✦

که یک شب کم آید همی گاه گاه

#12

کنون از نیام این سخن برکشیم

✦

دو بن سرو کان مرغ دارد نشیم

#13

ز برج بره تا ترازو جهان

✦

همی تیرگی دارد اندر نهان

#14

چنین تا ز گردش به ماهی شود

✦

پر از تیرگی و سیاهی شود

#15

دو سرو ای دو بازوی چرخ بلند

✦

کزو نیمه شادب و نیمی نژند

#16

برو مرغ پران چو خورشید دان

✦

جهان را ازو بیم و امید دان

#17

دگر شارستان بر سر کوهسار

✦

سرای درنگست و جای قرار

#18

همین خارستان چون سرای سپنج

✦

کزو ناز و گنجست و هم درد و رنج

#19

همی دم زدن بر تو بر بشمرد

✦

هم او برفرازد هم او بشکرد

#20

برآید یکی باد با زلزله

✦

ز گیتی برآید خروش و خله

#21

همه رنج ما ماند زی خارستان

✦

گذر کرد باید سوی شارستان

#22

کسی دیگر از رنج ما برخورد

✦

نپاید برو نیز و هم بگذرد

#23

چنین رفت از آغاز یکسر سخن

✦

همین باشد و نو نگردد کهن

#24

اگر توشه‌مان نیکنامی بود

✦

روانها بران سر گرامی بود

#25

و گر آز ورزیم و پیچان شویم

✦

پدید آید آنگه که بیجان شویم

#26

گر ایوان ما سر به کیوان برست

✦

ازان بهرهٔ ما یکی چادرست

#27

چو پوشند بر روی ما خون و خاک

✦

همه جای بیمست و تیمار و باک

#28

بیابان و آن مرد با تیز داس

✦

کجا خشک و تر زو دل اندر هراس

#29

تر و خشک یکسان همی بدرود

✦

وگر لابه سازی سخن نشنود

#30

دروگر زمانست و ما چون گیا

✦

همانش نبیره همانش نیا

#31

به پیر و جوان یک به یک ننگرد

✦

شکاری که پیش آیدش بشکرد

#32

جهان را چنینست ساز و نهاد

✦

که جز مرگ را کس ز مادر نزاد

#33

ازین در درآید بدان بگذرد

✦

زمانه برو دم همی بشمرد

#34

چو زال این سخنها بکرد آشکار

✦

ازو شادمان شد دل شهریار

#35

به شادی یکی انجمن برشگفت

✦

شهنشاه گیتی زهازه گرفت

#36

یکی جشنگاهی بیاراست شاه

✦

چنان چون شب چارده چرخ ماه

#37

کشیدند می تا جهان تیره گشت

✦

سرمیگساران ز می خیره گشت

#38

خروشیدن مرد بالای گاه

✦

یکایک برآمد ز درگاه شاه

#39

برفتند گردان همه شاد و مست

✦

گرفته یکی دست دیگر به دست

#40

چو برزد زبانه ز کوه آفتاب

✦

سر نامدران برآمد ز خواب

#41

بیامد کمربسته زال دلیر

✦

به پیش شهنشاه چون نره شیر

#42

به دستوری بازگشتن ز در

✦

شدن نزد سالار فرخ پدر

#43

به شاه جهان گفت کای نیکخوی

✦

مرا چهر سام آمدست آرزوی

#44

ببوسیدم این پایهٔ تخت عاج

✦

دلم گشت روشن بدین برز و تاج

#45

بدو گفت شاه ای جوانمرد گرد

✦

یک امروز نیزت بباید سپرد

#46

ترا بویهٔ دخت مهراب خاست

✦

دلت راهش سام زابل کجاست

#47

بفرمود تا سنج و هندی درای

✦

به میدان گذارند با کره نای

#48

ابا نیزه و گرز و تیر و کمان

✦

برفتند گردان همه شادمان

#49

کمانها گرفتند و تیر خدنگ

✦

نشانه نهادند چون روز جنگ

#50

بپیچید هر یک به چیزی عنان

✦

به گرز و به تیغ و به تیر و سنان

#51

درختی گشن بد به میدان شاه

✦

گذشته برو سال بسیار و ماه

#52

کمان را بمالید دستان سام

✦

برانگیخت اسپ و برآورد نام

#53

بزد بر میان درخت سهی

✦

گذاره شد آن تیر شاهنشهی

#54

هم اندر تگ اسپ یک چوبه تیر

✦

بینداخت و بگذاشت چون نره شیر

#55

سپر برگرفتند ژوپین‌وران

✦

بگشتند با خشتهای گران

#56

سپر خواست از ریدک ترک زال

✦

برانگیخت اسپ و برآورد یال

#57

کمان را بینداخت و ژوپین گرفت

✦

به ژوپین شکار نوآیین گرفت

#58

بزد خشت بر سه سپر گیل‌وار

✦

گشاده به دیگر سو افگند خوار

#59

به گردنکشان گفت شاه جهان

✦

که با او که جوید نبرد از مهان

#60

یکی برگراییدش اندر نبرد

✦

که از تیر و ژوپین برآورد گرد

#61

همه برکشیدند گردان سلیح

✦

بدل خشمناک و زبان پر مزیح

#62

به آورد رفتند پیچان عنان

✦

ابا نیزه و آب داده سنان

#63

چنان شد که مرد اندر آمد به مرد

✦

برانگیخت زال اسپ و برخاست گرد

#64

نگه کرد تا کیست زیشان سوار

✦

عنان پیچ و گردنکش و نامدار

#65

ز گرد اندر آمد بسان نهنگ

✦

گرفتش کمربند او را به چنگ

#66

چنان خوارش از پشت زین برگرفت

✦

که شاه و سپه ماند اندر شگفت

#67

به آواز گفتند گردنکشان

✦

که مردم نبیند کسی زین نشان

#68

هر آن کس که با او بجوید نبرد

✦

کند جامه مادر برو لاژورد

#69

ز شیران نزاید چنین نیز گرد

✦

چه گرد از نهنگانش باید شمرد

#70

خنک سام یل کش چنین یادگار

✦

بماند به گیتی دلیر و سوار

#71

برو آفرین کرد شاه بزرگ

✦

همان نامور مهتران سترگ

#72

بزرگان سوی کاخ شاه آمدند

✦

کمر بسته و با کلاه آمدند

#73

یکی خلعت آراست شاه جهان

✦

که گشتند ازان خیره یکسر مهان

#74

چه از تاج پرمایه و تخت زر

✦

چه از یاره و طوق و زرین کمر

#75

همان جامه‌های گرانمایه نیز

✦

پرستنده و اسپ و هر گونه چیز

#76

به زال سپهبد سپرد آن زمان

✦

همه چیزها از کران تا کران

منوچهر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما