#1
چو آمد ز درگاه مهراب شاد
✦
همی کرد از زال بسیار یاد
“When Mehrab returned happy from the royal court, he continually spoke of Zal with praise.”
#2
گرانمایه سیندخت را خفته دید
✦
رخش پژمریده دل آشفته دید
“He found the noble Sindokht resting, her cheeks withered and her heart deeply troubled.”
#3
بپرسید و گفتا چه بودت بگوی
✦
چرا پژمرید آن چو گلبرگ روی
“He asked her, saying: 'Tell me what has happened! Why has your flower-like face wilted?'”
#4
چنین داد پاسخ به مهراب باز
✦
که اندیشه اندر دلم شد دراز
“She answered Mehrab: 'A long and heavy melancholy has entered my heart.'”
#5
ازین کاخ آباد و این خواسته
✦
وزین تازی اسپان آراسته
“'Thinking of this prosperous palace and wealth, and these adorned Arabian horses,'”
#6
وزین بندگان سپهبدپرست
✦
ازین تاج و این خسروانی نشست
“'And of these royal-worshipping servants, this crown, and this kingly throne,'”
#7
وزین چهره و سرو بالای ما
✦
وزین نام و این دانش و رای ما
“'And of our fair faces, tall cypress statures, our fame, wisdom, and sound judgment,'”
#8
بدین آبداری و این راستی
✦
زمان تا زمان آورد کاستی
“'Yet despite all this luster and righteousness, time continually brings decay and decline.'”
#9
به ناکام باید به دشمن سپرد
✦
همه رنج ما باد باید شمرد
“'In the end, all must be unwillingly surrendered to the foe, and our labor counted as dust.'”
#10
یکی تنگ تابوت ازین بهر ماست
✦
درختی که تریاک او زهر ماست
“'Our only share shall be a narrow coffin; we are like a tree whose antidote turns to poison.'”
#11
بکشتیم و دادیم آبش به رنج
✦
بیاویختیم از برش تاج و گنج
“'We planted it and watered it with toil, and hung crowns and treasures upon its branches.'”
#12
چو بر شد به خورشید و شد سایه‌دار
✦
به خاک اندر آمد سر مایه‌دار
“'Yet when it reached the sun and cast its shade, the owner's head sank down into the dust.'”
#13
برینست فرجام و انجام ما
✦
بدان تا کجا باشد آرام ما
“'This is our ultimate end and fate; who knows where our final rest shall be?'”
#14
به سیندخت مهراب گفت این سخن
✦
نوآوردی و نو نگردد کهن
“Mehrab said to Sindokht: 'This is no new riddle you tell; what is ancient does not become novel.'”
#15
سرای سپنجی بدین سان بود
✦
خرد یافته زو هراسان بود
“'Such is the nature of this transient world; the wise soul remains ever fearful of it.'”
#16
یکی اندر آید دگر بگذرد
✦
گذر نی که چرخش همی بسپرد
“'One enters while another departs; nay, not mere passing, for time tramples us down.'”
#17
به شادی و انده نگردد دگر
✦
برین نیست پیکار با دادگر
“'It turns not for joy nor sorrow; one cannot struggle against the Just Creator.'”
#18
بدو گفت سیندخت این داستان
✦
بروی دگر بر نهد باستان
“Sindokht said to him: 'I recited this parable to turn the ancient tale to another face.'”
#19
خرد یافته موبد نیک بخت
✦
به فرزند زد داستان درخت
“'A wise and fortunate priest once struck a parable of a tree concerning a child.'”
#20
زدم داستان تا ز راه خرد
✦
سپهبد به گفتار من بنگرد
“'I told this allegory so that through wisdom the commander might consider my words.'”
#21
فرو برد سرو سهی داد خم
✦
به نرگس گل سرخ را داد نم
“'The tall cypress has bent its posture; it has moistened the red rose with narcissus eyes.'”
#22
که گردون به سر بر چنان نگذرد
✦
که ما را همی باید ای پرخرد
“'For the heavens pass above us not as we desire, O wise ruler.'”
#23
چنان دان که رودابه را پور سام
✦
نهانی نهادست هر گونه دام
“'Know that Sam's son has secretly set all manner of snares for Rudabeh.'”
#24
ببردست روشن دلش را ز راه
✦
یکی چاره مان کرد باید نگاه
“'He has led her radiant heart astray; we must seek a remedy.'”
#25
بسی دادمش پند و سودش نکرد
✦
دلش خیره بینم همی روی زرد
“'I gave her much counsel, but it availed nothing; I see her heart distracted and her cheeks pale.'”
#26
چو بشنید مهراب بر پای جست
✦
نهاد از بر دست شمشیر دست
“When Mehrab heard this, he leaped to his feet and laid his hand upon his sword hilt.”
#27
تنش گشت لرزان و رخ لاجورد
✦
پر از خون جگر دل پر از باد سرد
“His body trembled and his face turned lapis blue; his heart filled with blood and his lungs with cold sighs.”
#28
همی گفت رودابه را رود خون
✦
بروی زمین بر کنم هم کنون
“He kept shouting: 'I shall spill a river of Rudabeh's blood upon the face of the earth right now!'”
#29
چو این دید سیندخت برپای جست
✦
کمر کرد بر گردگاهش دو دست
“Seeing this, Sindokht leaped forward and wrapped both arms around his waist.”
#30
چنین گفت کز کهتر اکنون یکی
✦
سخن بشنو و گوش دار اندکی
“She said: 'Listen now for a moment to a word from your humble servant!'”
#31
ازان پس همان کن که رای آیدت
✦
روان و خرد رهنمای آیدت
“'Afterward, do whatever your judgment decrees, letting your soul and wisdom guide you.'”
#32
بپیچید و بنداخت او را بدست
✦
خروشی برآورد چون پیل مست
“He twisted away and flung her back with his hand, uttering a shout like a furious elephant.”
#33
مرا گفت چون دختر آمد پدید
✦
ببایستش اندر زمان سر برید
“He said: 'When that daughter was born, her head ought to have been severed at once!'”
#34
نکشتم بگشتم ز راه نیا
✦
کنون ساخت بر من چنین کیمیا
“'I killed her not, departing from the way of my ancestors, and now she has wrought such alchemy against me!'”
#35
پسر کو ز راه پدر بگذرد
✦
دلیرش ز پشت پدر نشمرد
“'A child who strays from the father's path—the brave father considers them not of his seed!'”
#36
همم بیم جانست و هم جای ننگ
✦
چرا بازداری سرم را ز جنگ
“'I fear both for my life and for shame; why do you restrain my head from battle?'”
#37
اگر سام یل با منوچهر شاه
✦
بیابند بر ما یکی دستگاه
“'If Sam the hero and King Manuchehr gain mastery over us,'”
#38
ز کابل برآید به خورشید دود
✦
نه آباد ماند نه کشت و درود
“'Smoke shall rise from Kabul to the sun, leaving neither town, nor crop, nor harvest.'”
#39
چنین گفت سیندخت با مرزبان
✦
کزین در مگردان به خیره زبان
“Sindokht said to the ruler: 'Do not turn your tongue to vain talk on this matter!'”
#40
کزین آگهی یافت سام سوار
✦
به دل ترس و تیمار و سختی مدار
“'For Sam the warrior has already learned of this; harbor no fear or grief in your heart.'”
#41
وی از گرگساران بدین گشت باز
✦
گشاده شدست این سخن نیست راز
“'He returned from Gurgsaran for this very cause; this matter has been revealed and is no secret.'”
#42
چنین گفت مهراب کای ماه‌روی
✦
سخن هیچ با من به کژی مگوی
“Mehrab said: 'O moon-faced lady, speak no words of falsehood to me!'”
#43
چنین خود کی اندر خورد با خرد
✦
که مر خاک را باد فرمان برد
“'How could it accord with reason that the wind should obey the dust?'”
#44
مرا دل بدین نیستی دردمند
✦
اگر ایمنی یابمی از گزند
“'My heart grieves not at this nonexistence, if only I were secure from harm.'”
#45
که باشد که پیوند سام سوار
✦
نخواهد ز اهواز تا قندهار
“'Who is there from Ahvaz to Qandahar that would not desire alliance with Sam the knight?'”
#46
بدو گفت سیندخت کای سرفراز
✦
به گفتار کژی مبادم نیاز
“Sindokht said: 'O exalted one, may I never have need for crooked speech!'”
#47
گزند تو پیدا گزند منست
✦
دل دردمند تو بند منست
“'Your harm is my harm; your suffering heart is my bond.'”
#48
چنین است و این بر دلم شد درست
✦
همین بدگمانی مرا از نخست
“'This is the truth, and it has been proven to my heart; my initial suspicion was the same.'”
#49
اگر باشد این نیست کاری شگفت
✦
که چندین بد اندیشه باید گرفت
“'If this be so, it is no cause for wonder that such foreboding thoughts arose.'”
#50
فریدون به سرو یمن گشت شاه
✦
جهانجوی دستان همین دید راه
“'Fereydun became king through the Cypress of Yemen; Dastan the seeker of the world seeks the same path.'”
#51
هرانگه که بیگانه شد خویش تو
✦
شود تیره رای بداندیش تو
“'Whenever a stranger becomes your kinsman, the dark counsel of your ill-wisher is turned to gloom.'”
#52
به سیندخت فرمود پس نامدار
✦
که رودابه را خیز پیش من آر
“Then the renowned ruler ordered Sindokht: 'Arise and bring Rudabeh before me!'”
#53
بترسید سیندخت ازان تیز مرد
✦
که او را ز درد اندر آرد به گرد
“Sindokht feared that fierce man, lest in his pain he should cast her to the dust.”
#54
بدو گفت پیمانت خواهم نخست
✦
به چاره دلش را ز کینه بشست
“She said: 'I demand your solemn oath first'; by cleverness she washed his heart of malice.”
#55
زبان داد سیندخت را نامجوی
✦
که رودابه را بد نیارد بروی
“The famous ruler gave his word to Sindokht that he would bring no harm upon Rudabeh's face.”
#56
بدو گفت بنگر که شاه زمین
✦
دل از ما کند زین سخن پر ز کین
“He said to her: 'Consider how the King of the Earth will fill his heart with vengeance against us.'”
#57
نه ماند بر و بوم و نه مام و باب
✦
شود پست رودابه با رودآب
“'Neither land, realm, mother, nor father shall remain; Rudabeh shall be cast down along with river waters.'”
#58
چو بشنید سیندخت سر پیش اوی
✦
فرو برد و بر خاک بنهاد روی
“When Sindokht heard this, she bowed her head and laid her face upon the ground.”
#59
بر دختر آمد پر از خنده لب
✦
گشاده رخ روزگون زیر شب
“She went to her daughter with a smiling lip, her day-like face revealed beneath the night of her hair.”
#60
همی مژده دادش که جنگی پلنگ
✦
ز گور ژیان کرد کوتاه چنگ
“She gave her the good news: 'The warlike leopard has drawn back his claws from the fierce wild ass.'”
#61
کنون زود پیرایه بگشای و رو
✦
به پیش پدر شو به زاری بنو
“'Now strip off your ornaments at once and go before your father in humble supplication.'”
#62
بدو گفت رودابه پیرایه چیست
✦
به جای سر مایه بی‌مایه چیست
“Rudabeh said to her: 'What need of ornaments? What is worthless ornament when the primary treasure is safe?'”
#63
روان مرا پور سامست جفت
✦
چرا آشکارا بباید نهفت
“'My soul's mate is the son of Sam; why should I hide in secret what ought to be manifest?'”
#64
به پیش پدر شد چو خورشید شرق
✦
به یاقوت و زر اندرون گشته غرق
“She went before her father radiant as the eastern sun, steeped in rubies and gold.”
#65
بهشتی بد آراسته پرنگار
✦
چو خورشید تابان به خرم بهار
“She was like a paradise adorned with figures, shining like the sun in cheerful spring.”
#66
پدر چون ورا دید خیره بماند
✦
جهان آفرین را نهانی بخواند
“When her father saw her, he was astonished and secretly invoked the Creator of the World.”
#67
بدو گفت ای شسته مغز از خرد
✦
ز پرگوهران این کی اندر خورد
“He said to her: 'O you whose brain is empty of wisdom, how is this fitting for noble gems?'”
#68
که با اهرمن جفت گردد پری
✦
که مه تاج بادت مه انگشتری
“'That a fairy should pair with a demon! May you have neither crown nor signet ring!'”
#69
چو بشنید رودابه آن گفت‌وگوی
✦
دژم گشت و چون زعفران کرد روی
“When Rudabeh heard those words, she grew sorrowful and her face turned pale as saffron.”
#70
سیه مژه بر نرگسان دژم
✦
فرو خوابنید و نزد هیچ دم
“She lowered her black eyelashes over her sad narcissus eyes and uttered not a breath.”
#71
پدر دل پر از خشم و سر پر ز جنگ
✦
همی رفت غران بسان پلنگ
“Her father, his heart filled with anger and head full of strife, strode away roaring like a leopard.”
#72
سوی خانه شد دختر دل‌شده
✦
رخان معصفر بزر آژده
“The enamored maiden returned to her chamber, her cheeks pale yellow, woven with gold.”
#73
به یزدان گرفتند هر دو پناه
✦
هم این دل شده ماه و هم پیشگاه
“Both took refuge in Yazdan—the enamored moon-like maiden and her royal mother.”