#1
چو خورشید تابنده شد ناپدید
✦
در حجره بستند و گم شد کلید
“When the shining sun vanished from the skies, the door of the chamber was closed and the key was hid.”
#2
پرستنده شد سوی دستان سام
✦
که شد ساخته کار بگذار گام
“The maiden attendant hurried unto Dastan, son of Sam, saying: 'The work is prepared; step forth now!'”
#3
سپهبد سوی کاخ بنهاد روی
✦
چنان چون بود مردم جفت جوی
“The commander turned his face toward the palace, even as a lover seeking his matched beloved.”
#4
برآمد سیه چشم گلرخ به بام
✦
چو سرو سهی بر سرش ماه تام
“Upon the roof appeared the black-eyed blossom-cheeked maid, like a tall cypress surmounted by the full moon.”
#5
چو از دور دستان سام سوار
✦
پدید آمد آن دختر نامدار
“When from afar Dastan, the son of knightly Sam, appeared, that renowned maiden saw him.”
#6
دو بیجاده بگشاد و آواز داد
✦
که شاد آمدی ای جوانمرد شاد
“She opened her ruby lips and called out: 'Welcome, O joyful and gallant youth!'”
#7
درود جهان آفرین بر تو باد
✦
خم چرخ گردان زمین تو باد
“'May the blessing of the World-Creator be upon thee; may the arch of the turning heaven be thy ground!'”
#8
پیاده بدین سان ز پرده سرای
✦
برنجیدت این خسروانی دو پای
“'On foot hast thou traveled from thy pavilion; these royal feet of thine have been wearied!'”
#9
سپهبد کزان گونه آوا شنید
✦
نگه کرد و خورشید رخ را بدید
“When the commander heard that sweet voice, he looked up and beheld that sun-faced maid.”
#10
شده بام از آن گوهر تابناک
✦
به جای گل سرخ یاقوت خاک
“The roof was transformed by that radiant gem, as though ruby took the place of dust and red roses.”
#11
چنین داد پاسخ که ای ماه چهر
✦
درودت ز من آفرین از سپهر
“He answered her: 'O moon-faced lady! Greetings from me, and praise from the highest heavens upon thee!'”
#12
چه مایه شبان دیده اندر سماک
✦
خروشان بدم پیش یزدان پاک
“'How many nights have I gazed up at the stars, crying out in prayer before Holy God,'”
#13
همی خواستم تا خدای جهان
✦
نماید مرا رویت اندر نهان
“'Pleading that the Master of the World might reveal thy face unto me in secret!'”
#14
کنون شاد گشتم به آواز تو
✦
بدین خوب گفتار با ناز تو
“'Now am I gladdened by thy tender voice, and by these sweet, graceful words of thine.'”
#15
یکی چارهٔ راه دیدار جوی
✦
چه پرسی تو بر باره و من به کوی
“'Devise a way for us to meet; why speakest thou from the fortress top while I stand in the street?'”
#16
پری روی گفت سپهبد شنود
✦
سر شعر گلنار بگشاد زود
“The fairy-faced maiden listened to the prince, and swiftly unbound her pomegranate hair.”
#17
کمندی گشاد او ز سرو بلند
✦
کس از مشک زان سان نپیچد کمند
“She cast a lassolike length down from her tall height; none could weave such a rope out of pure musk.”
#18
خم اندر خم و مار بر مار بر
✦
بران غبغبش نار بر نار بر
“Coil upon coil and serpent upon serpent, falling over her chin like pomegranates resting upon pomegranates.”
#19
بدو گفت بر تاز و برکش میان
✦
بر شیر بگشای و چنگ کیان
“She said unto him: 'Hasten and gird thy loins; extend thy lion-brawn and Royal claws!'”
#20
بگیر این سیه گیسو از یک سوم
✦
ز بهر تو باید همی گیسوم
“'Grasp these black locks on one side, for my tresses were grown for thy sake!'”
#21
نگه کرد زال اندران ماه روی
✦
شگفتی بماند اندران روی و موی
“Zal gazed up at that moon-faced maid, marvelling at such beauty of face and hair.”
#22
چنین داد پاسخ که این نیست داد
✦
چنین روز خورشید روشن مباد
“He answered: 'This would not be justice! May such a bright sun never shine upon a day,'”
#23
که من دست را خیره بر جان زنم
✦
برین خسته دل تیز پیکان زنم
“'Wherein I lay harsh hands upon thy soul, or strike a sharp arrow into this wounded heart!'”
#24
کمند از رهی بستد و داد خم
✦
بیفگند خوار و نزد ایچ دم
“He took his own lasso from his attendant, gave it a turn, cast it aloft without a sound.”
#25
به حلقه درآمد سر کنگره
✦
برآمد ز بن تا به سر یکسره
“The loop caught upon the battlement's crest, and he climbed from base to top in a single bound.”
#26
چو بر بام آن باره بنشست باز
✦
برآمد پری روی و بردش نماز
“When he stood upon the roof of the fortress, the fairy-faced maiden stepped forward and bowed in reverence.”
#27
گرفت آن زمان دست دستان به دست
✦
برفتند هر دو به کردار مست
“She took the hand of Dastan in her own hand, and both walked as though intoxicated with love.”
#28
فرود آمد از بام کاخ بلند
✦
به دست اندرون دست شاخ بلند
“They came down together from the high roof, hand intertwined in hand like a slender blossom branch.”
#29
سوی خانهٔ زرنگار آمدند
✦
بران مجلس شاهوار آمدند
“They entered the gilded chamber, arriving at that royal assembly hall.”
#30
بهشتی بد آراسته پر ز نور
✦
پرستنده بر پای و بر پیش حور
“It was a paradise adorned and filled with light, with maidens standing ready before that houri.”
#31
شگفت اندرو مانده بد زال زر
✦
برآن روی و آن موی و بالا و فر
“Zal the Fair remained astonished at her face, her locks, her stature, and her divine splendor.”
#32
ابا یاره و طوق و با گوشوار
✦
ز دینار و گوهر چو باغ بهار
“Adorned with armlets, necklaces, and earrings, clad in gold and gems like a garden in spring.”
#33
دو رخساره چون لاله اندر سمن
✦
سر جعد زلفش شکن بر شکن
“Her two cheeks like tulips amid jasmine, the tips of her curled tresses winding fold upon fold.”
#34
همان زال با فر شاهنشهی
✦
نشسته بر ماه بر فرهی
“And Zal sat beside that moon with royal Glory, surrounded by majesty and splendor.”
#35
حمایل یکی دشنه اندر برش
✦
ز یاقوت سرخ افسری بر سرش
“A dagger girded at his side, and upon his head a crown adorned with red rubies.”
#36
همی بود بوس و کنار و نبید
✦
مگر شیر کو گور را نشکرید
“There was embracing and kissing and wine, yet like a lion that refrained from preying upon the wild ass.”
#37
سپهبد چنین گفت با ماه‌روی
✦
که ای سرو سیمین بر و رنگ بوی
“The commander said unto that moon-faced maid: 'O silver-breasted cypress of sweet fragrance!'”
#38
منوچهر اگر بشنود داستان
✦
نباشد برین کار همداستان
“'If King Manuchehr hear of this story, he will never consent unto our union.'”
#39
همان سام نیرم برآرد خروش
✦
ازین کار بر من شود او بجوش
“'Likewise Sam of Neriman will roar in rage, boiling over with fury against me.'”
#40
ولیکن نه پرمایه جانست و تن
✦
همان خوار گیرم بپوشم کفن
“'Yet my life and body are not dear to me; I hold them cheap and am ready to wear the shroud,'”
#41
پذیرفتم از دادگر داورم
✦
که هرگز ز پیمان تو نگذرم
“'I have pledged before the Righteous Judge that I shall never break my covenant with thee.'”
#42
شوم پیش یزدان ستایش کنم
✦
چو ایزد پرستان نیایش کنم
“'I shall go before God and praise Him, offering prayers as do the worshipers of God,'”
#43
مگر کو دل سام و شاه زمین
✦
بشوید ز خشم و ز پیکار و کین
“'Hoping that He will wash the heart of Sam and the King of the Earth clean of anger and malice,'”
#44
جهان آفرین بشنود گفت من
✦
مگر کاشکارا شوی جفت من
“'That the Creator of the World may hear my prayer, so that thou mayest openly become my spouse.'”
#45
بدو گفت رودابه من همچنین
✦
پذیرفتم از داور کیش و دین
“Rudabeh replied: 'I likewise pledge before the Judge of faith and religion,'”
#46
که بر من نباشد کسی پادشا
✦
جهان آفرین بر زبانم گوا
“None shall be lord and king over me—and the Creator of the World is witness to my words!”
#47
جز از پهلوان جهان زال زر
✦
که با تخت و تاجست وبا زیب و فر
“Save for the world's champion, Zal-e Zar, who possesses throne, crown, beauty, and divine glory.”
#48
همی مهرشان هر زمان بیش بود
✦
خرد دور بود آرزو پیش بود
“Their love grew deeper with every passing moment; wisdom receded, and longing took command.”
#49
چنین تا سپیده برآمد ز جای
✦
تبیره برآمد ز پرده‌سرای
“Thus did the night pass until dawn arose, and the morning drums resounded from the royal pavilion.”
#50
پس آن ماه را شید پدرود کرد
✦
بر خویش تار و برش پود کرد
“Then that radiant sun bade farewell to the moon, embracing her tightly as warp entwined with weft.”
#51
ز بالا کمند اندر افگند زال
✦
فرود آمد از کاخ فرخ همال
“Zal cast his lasso down from above, and the noble hero descended safely from the high palace.”