بخش ۱۵ - کشته شدن فرود در کمین رهام و بیژن، خودکشی جریره و سوگ و دفن شاهوار ایرانیان

#1

چو خورشید تابنده بنمود چهر

✦

خرامان برآمد بخم سپهر

#2

ز هر سو برآمد خروش سران

✦

گراییدن گرزهای گران

#3

غو کوس با نالهٔ کرنای

✦

دم نای سرغین و هندی درای

#4

برون آمد از بارهٔ دژ فرود

✦

دلیران ترکان هرآنکس که بود

#5

ز گرد سواران و ز گرز و تیر

✦

سر کوه شد همچو دریای قیر

#6

نبد هیچ هامون و جای نبرد

✦

همی کوه و سنگ اسپ را خیره کرد

#7

ازین گونه تا گشت خورشید راست

✦

سپاه فرود دلاور بکاست

#8

فراز و نشیبش همه کشته شد

✦

سربخت مرد جوان گشته شد

#9

بدو خیره ماندند ایرانیان

✦

که چون او ندیدند شیر ژیان

#10

ز ترکان نماند ایچ با او سوار

✦

ندید ایچ تنها رخ کارزار

#11

عنان را بپیچید و تنها برفت

✦

ز بالا سوی دژ خرامید تفت

#12

چو رهام و بیژن کمین ساختند

✦

فراز و نشیبش همی تاختند

#13

چو بیژن پدید آمد اندر نشیب

✦

سبک شد عنان و گران شد رکیب

#14

فرود جوان ترگ بیژن بدید

✦

بزد دست و تیغ از میان برکشید

#15

چو رهام گرد اندر آمد به پشت

✦

خروشان یکی تیغ هندی به مشت

#16

بزد بر سر کتف مرد دلیر

✦

فرود آمد از دوش دستش به زیر

#17

چو از وی جدا گشت بازوی و دوش

✦

همی تاخت اسپ و همی زد خروش

#18

بنزدیک دژ بیژن اندر رسید

✦

بزخمی پی بارهٔ او برید

#19

پیاده خود و چند زان چاکران

✦

تبه گشته از چنگ کنداوران

#20

بدژ در شد و در ببستند زود

✦

شد آن نامور شیر جنگی فرود

#21

بشد با پرستندگان مادرش

✦

گرفتند پوشیدگان در برش

#22

بزاری فگندند بر تخت عاج

✦

نبد شاه را روز هنگام تاج

#23

همه غالیه موی و مشکین کمند

✦

پرستنده و مادر از بن بکند

#24

همی کند جان آن گرامی فرود

✦

همه تخت مویه همه حصن رود

#25

چنین گفت چون لب ز هم برگرفت

✦

که این موی کندن نباشد شگفت

#26

کنون اندر آیند ایرانیان

✦

به تاراج دژ پاک بسته میان

#27

پرستندگان را اسیران کنند

✦

دژ وباره کوه ویران کنند

#28

دل هرک بر من بسوزد همی

✦

ز جانم رخش برفروزد همی

#29

همه پاک بر باره باید شدن

✦

تن خویش را بر زمین بر زدن

#30

کجا بهر بیژن نماند یکی

✦

نمانم من ایدر مگر اندکی

#31

کشنده تن و جان من درد اوست

✦

پرستار و گنجم چه در خورد اوست

#32

بگفت این و رخسارگان کرد زرد

✦

برآمد روانش بتیمار و درد

#33

ببازیگری ماند این چرخ مست

✦

که بازی برآرد به هفتاد دست

#34

زمانی بخنجر زمانی بتیغ

✦

زمانی بباد و زمانی بمیغ

#35

زمانی بدست یکی ناسزا

✦

زمانی خود از درد و سختی رها

#36

زمانی دهد تخت و گنج و کلاه

✦

زمانی غم و رنج و خواری و چاه

#37

همی خورد باید کسی را که هست

✦

منم تنگدل تا شدم تنگدست

#38

اگر خود نزادی خردمند مرد

✦

ندیدی ز گیتی چنین گرم و سرد

#39

بباید به کوری و ناکام زیست

✦

برین زندگانی بباید گریست

#40

سرانجام خاکست بالین اوی

✦

دریغ آن دل و رای و آیین اوی

#41

پرستندگان بر سر دژ شدند

✦

همه خویشتن بر زمین برزدند

#42

یکی آتشی خود جریره فروخت

✦

همه گنجها را به آتش بسوخت

#43

یکی تیغ بگرفت زان پس بدست

✦

در خانهٔ تازی اسپان ببست

#44

شکمشان بدرید و ببرید پی

✦

همی ریخت از دیده خوناب و خوی

#45

بیامد ببالین فرخ فرود

✦

یکی دشنه با او چو آب کبود

#46

دو رخ را بروی پسر بر نهاد

✦

شکم بردرید و برش جان بداد

#47

در دژ بکندند ایرانیان

✦

بغارت ببستند یکسر میان

#48

چو بهرام نزدیک آن باره شد

✦

از اندوه یکسر دلش پاره شد

#49

بایرانیان گفت کین از پدر

✦

بسی خوارتر مرد و هم زارتر

#50

کشنده سیاوش چاکر نبود

✦

ببالینش بر کشته مادر نبود

#51

همه دژ سراسر برافروخته

✦

همه خان و مان کنده و سوخته

#52

بایرانیان گفت کز کردگار

✦

بترسید وز گردش روزگار

#53

ببد بس درازست چنگ سپهر

✦

به بیدادگر برنگردد بمهر

#54

زکیخسرو اکنون ندارید شرم

✦

که چندان سخن گفت با طوس نرم

#55

بکین سیاوش فرستادتان

✦

بسی پند و اندرزها دادتان

#56

ز خون برادر چو آگه شود

✦

همه شرم و آزرم کوته شود

#57

ز رهام وز بیژن تیز مغز

✦

نیاید بگیتی یکی کار نغز

#58

همانگه بیامد سپهدار طوس

✦

براه کلات اندر آورد کوس

#59

چو گودرز و چون گیو کنداوران

✦

ز گردان ایران سپاهی گران

#60

سپهبد بسوی سپدکوه شد

✦

وزانجا بنزدیکی انبوه شد

#61

چو آمد ببالین آن کشته زار

✦

بران تخت با مادر افگنده خوار

#62

بیک دست بهرام پر آب چشم

✦

نشسته ببالین او پر ز خشم

#63

بدست دگر زنگهٔ شاوران

✦

برو انجمن گشته کنداوران

#64

گوی چون درختی بران تخت عاج

✦

بدیدار ماه و ببالای ساج

#65

سیاوش بد خفته بر تخت زر

✦

ابا جوشن و تیغ و گرز و کمر

#66

برو زار بگریست گودرز و گیو

✦

بزرگان چو گرگین و بهرام نیو

#67

رخ طوس شد پر ز خون جگر

✦

ز درد فرود و ز درد پسر

#68

که تندی پشیمانی آردت بار

✦

تو در بوستان تخم تندی مکار

#69

چنین گفت گودرز با طوس و گیو

✦

همان نامداران و گردان نیو

#70

که تندی نه کار سپهبد بود

✦

سپهبد که تندی کند بد بود

#71

جوانی بدین سان ز تخم کیان

✦

بدین فر و این برز و یال و میان

#72

بدادی بتیزی و تندی بباد

✦

زرسپ آن سپهدار نوذرنژاد

#73

ز تیزی گرفتار شد ریونیز

✦

نبود از بد بخت ما مانده چیز

#74

هنر بی‌خرد در دل مرد تند

✦

چو تیغی که گردد ز زنگار کند

#75

چو چندین بگفتند آب از دو چشم

✦

ببارید و آمد ز تندی بخشم

#76

چنین پاسخ آورد کز بخت بد

✦

بسی رنج وسختی بمردم رسد

#77

بفرمود تا دخمهٔ شاهوار

✦

بکردند بر تیغ آن کوهسار

#78

نهادند زیراندرش تخت زر

✦

بدیبای زربفت و زرین کمر

#79

تن شاهوارش بیاراستند

✦

گل و مشک و کافور و می خواستند

#80

سرش را بکافور کردند خشک

✦

رخش را بعطر و گلاب و بمشک

#81

نهادند بر تخت و گشتند باز

✦

شد آن شیردل شاه گردن‌فراز

#82

زراسپ سرافراز با ریونیز

✦

نهادند در پهلوی شاه نیز

#83

سپهبد بران ریش کافورگون

✦

ببارید از دیدگان جوی خون

#84

چنینست هرچند مانیم دیر

✦

نه پیل سرافراز ماند نه شیر

#85

دل سنگ و سندان بترسد ز مرگ

✦

رهایی نیابد ازو بار و برگ

گفتار اندر داستان فرود سیاوش

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما