بخش ۱۴ - خبر قتل سیاوش، سوگ کاووس و رستم، کشتن سودابه و آغاز کین با سر بریدن ورازاد و سرخه

#1

چو آگاهی آمد به کاووس شاه

✦

که شد روزگار سیاوش تباه

#2

به کردار مرغان سرش را ز تن

✦

جدا کرد سالار آن انجمن

#3

ابر بی‌گناهش به خنجر به زار

✦

بریدند سر زان تن شاهوار

#4

بنالد همی بلبل از شاخ سرو

✦

چو دراج زیر گلان با تذرو

#5

همه شهر توران پر از داغ و درد

✦

به بیشه درون برگ گلنار زرد

#6

گرفتند شیون به هر کوهسار

✦

نه فریادرس بود و نه خواستار

#7

چو این گفته بشنید کاووس شاه

✦

سر نامدارش نگون شد ز گاه

#8

بر و جامه بدرید و رخ را بکند

✦

به خاک اندر آمد ز تخت بلند

#9

برفتند با مویه ایرانیان

✦

بدان سوگ بسته به زاری میان

#10

همه دیده پرخون و رخساره زرد

✦

زبان از سیاوش پر از یادکرد

#11

چو طوس و چو گودرز و گیو دلیر

✦

چو شاپور و فرهاد و رهام شیر

#12

همه جامه کرده کبود و سیاه

✦

همه خاک بر سر بجای کلاه

#13

پس آگاهی آمد سوی نیمروز

✦

به نزدیک سالار گیتی فروز

#14

که از شهر ایران برآمد خروش

✦

همی خاک تیره برآمد به جوش

#15

پراگند کاووس بر یال خاک

✦

همه جامهٔ خسروی کرد چاک

#16

تهمتن چو بشنید زو رفت هوش

✦

ز زابل به زاری برآمد خروش

#17

به چنگال رخساره بشخود زال

✦

همی ریخت خاک از بر شاخ و یال

#18

چو یک هفته با سوگ بود و دژم

✦

به هشتم برآمد ز شیپور دم

#19

سپاهی فراوان بر پیلتن

✦

ز کشمیر و کابل شدند انجمن

#20

به درگاه کاووس بنهاد روی

✦

دو دیده پر از آب و دل کینه جوی

#21

چو نزدیکی شهر ایران رسید

✦

همه جامهٔ پهلوی بردرید

#22

به دادار دارنده سوگند خورد

✦

که هرگز تنم بی‌سلیح نبرد

#23

نباشد بشویم سرم را ز خاک

✦

همه بر تن غم بود سوگناک

#24

کله ترگ و شمشیر جام منست

✦

به بازو خم خام دام منست

#25

چو آمد به نزدیک کاووس کی

✦

سرش بود پرخاک و پرخاک پی

#26

بدو گفت خوی بد ای شهریار

✦

پراگندی و تخمت آمد ببار

#27

ترا مهر سودابه و بدخوی

✦

ز سر برگرفت افسر خسروی

#28

کنون آشکارا ببینی همی

✦

که بر موج دریا نشینی همی

#29

از اندیشهٔ خرد و شاه سترگ

✦

بیامد به ما بر زیانی بزرگ

#30

کسی کاو بود مهتر انجمن

✦

کفن بهتر او را ز فرمان زن

#31

سیاوش به گفتار زن شد به باد

✦

خجسته زنی کاو ز مادر نزاد

#32

دریغ آن بر و برز و بالای او

✦

رکیب و خم خسرو آرای او

#33

دریغ آن گو نامبرده سوار

✦

که چون او نبیند دگر روزگار

#34

چو در بزم بودی بهاران بدی

✦

به رزم افسر نامداران بدی

#35

همی جنگ با چشم گریان کنم

✦

جهان چون دل خویش بریان کنم

#36

نگه کرد کاووس بر چهر او

✦

بدید اشک خونین و آن مهر او

#37

نداد ایچ پاسخ مر او را ز شرم

✦

فرو ریخت از دیدگان آب گرم

#38

تهمتن برفت از بر تخت اوی

✦

سوی خان سودابه بنهاد روی

#39

ز پرده به گیسوش بیرون کشید

✦

ز تخت بزرگیش در خون کشید

#40

به خنجر به دو نیم کردش به راه

✦

نجنبید بر جای کاووس شاه

#41

بیامد به درگاه با سوگ و درد

✦

پر از خون دل و دیده رخساره زرد

#42

همه شهر ایران به ماتم شدند

✦

پر از درد نزدیک رستم شدند

#43

چو یک هفته با سوگ و با آب چشم

✦

به درگاه بنشست پر درد و خشم

#44

به هشتم بزد نای رویین و کوس

✦

بیامد به درگاه گودرز و طوس

#45

چو فرهاد و شیدوش و گرگین و گیو

✦

چو بهرام و رهام و شاپور نیو

#46

فریبرز کاووس درنده شیر

✦

گرازه که بود اژدهای دلیر

#47

فرامرز رستم که بد پیش رو

✦

نگهبان هر مرز و سالار نو

#48

به گردان چنین گفت رستم که من

✦

برین کینه دادم دل و جان و تن

#49

که اندر جهان چون سیاوش سوار

✦

نبندد کمر نیز یک نامدار

#50

چنین کار یکسر مدارید خرد

✦

چنین کینه را خرد نتوان شمرد

#51

ز دلها همه ترس بیرون کنید

✦

زمین را ز خون رود جیحون کنید

#52

به یزدان که تا در جهان زنده‌ام

✦

به کین سیاوش دل آگنده‌ام

#53

بران تشت زرین کجا خون اوی

✦

فرو ریخت ناکاردیده گروی

#54

بمالید خواهم همی روی و چشم

✦

مگر بر دلم کم شود درد و خشم

#55

وگر همچنانم بود بسته چنگ

✦

نهاده به گردن درون پالهنگ

#56

به خاک اندرون خوار چون گوسفند

✦

کشندم دو بازو به خم کمند

#57

و گر نه من و گرز و شمشیر تیز

✦

برانگیزم اندر جهان رستخیز

#58

نبیند دو چشمم مگر گرد رزم

✦

حرامست بر من می و جام و بزم

#59

به درگاه هر پهلوانی که بود

✦

چو زان گونه آواز رستم شنود

#60

همه برگرفتند با او خروش

✦

تو گفتی که میدان برآمد به جوش

#61

ز میدان یکی بانگ برشد به ابر

✦

تو گفتی زمین شد به کام هژبر

#62

بزد مهره بر پشت پیلان به جام

✦

یلان بر کشیدند تیغ از نیام

#63

برآمد خروشیدن گاودم

✦

دم نای رویین و رویینه خم

#64

جهان پر شد از کین افراسیاب

✦

به دریا تو گفتی به جوش آمد آب

#65

نبد جای پوینده را بر زمین

✦

ز نیزه هوا ماند اندر کمین

#66

ستاره به جنگ اندر آمد نخست

✦

زمین و زمان دست خون را بشست

#67

ببستند گردان ایران میان

✦

به پیش اندرون اختر کاویان

#68

گزین کرد پس رستم زابلی

✦

ز گردان شمشیرزن کابلی

#69

ز ایران و از بیشهٔ نارون

✦

ده و دو هزار از یلان انجمن

#70

سپه را فرامرز بد پیش‌رو

✦

که فرزند گو بود و سالار نو

#71

همی رفت تا مرز توران رسید

✦

ز دشمن کسی را به ره بر ندید

#72

دران مرز شاه سپیجاب بود

✦

که با لشکر و گنج و با آب بود

#73

ورازاد بد نام آن پهلوان

✦

دلیر و سپه تاز و روشن روان

#74

سپه بود شمشیرزن سی هزار

✦

همه رزم جوی از در کارزار

#75

ورازاد از قلب لشکر برفت

✦

بیامد به نزد فرامرز تفت

#76

بپرسید و گفتش چه مردی بگوی

✦

چرا کرده‌ای سوی این مرز روی

#77

سزد گر بگویی مرا نام خویش

✦

بجویی ازین کار فرجام خویش

#78

همانا به فرمان شاه آمدی

✦

گر از پهلوان سپاه آمدی

#79

چه داری ز افراسیاب آگهی

✦

ز اورنگ و ز تاج و تخت مهی

#80

نباید که بی‌نام بر دست من

✦

روانت برآید ز تاریک تن

#81

فرامرز گفت ای گو شوربخت

✦

منم بار آن خسروانی درخت

#82

که از نام او شیر پیچان شود

✦

چو خشم آورد پیل بیجان شود

#83

مرا با تو بدگوهر دیوزاد

✦

چرا کرد باید همی نام یاد

#84

گو پیلتن با سپاه از پس است

✦

که اندر جهان کینه خواه او بس است

#85

به کین سیاوش کمر بر میان

✦

ببست و بیامد چو شیر ژیان

#86

برآرد ازین مرز بی‌ارز دود

✦

هوا گرد او را نیارد بسود

#87

ورازاد بشنید گفتار او

✦

همی خوار دانست پیگار او

#88

به لشکر بفرمود کاندر دهید

✦

کمان‌ها سراسر به زه بر نهید

#89

رده بر کشید از دو رویه سپاه

✦

به سر بر نهادند ز آهن کلاه

#90

ز هر سو برآمد ز گردان خروش

✦

همی کر شد از نالهٔ کوس گوش

#91

چو آواز کوس آمد و کرنای

✦

فرامرز را دل برآمد ز جای

#92

به یک حمله اندر ز گردان هزار

✦

بیفگند و برگشت از کارزار

#93

دگر حمله کردش هزار و دویست

✦

ورازاد را گفت لشکر مه‌ایست

#94

که امروز بادافرَهِ ایزدیست

✦

مکافات بد را ز یزدان بدیست

#95

چنین لشکر گشن و چندین سوار

✦

سراسیمه شد از یکی نامدار

#96

همی شد فرامرز نیزه به دست

✦

ورازاد را راه یزدان ببست

#97

فرامرز جنگی چو او را بدید

✦

خروشی چو شیر ژیان برکشید

#98

برانگیخت از جای شبرنگ را

✦

بیفشرد بر نیزه بر چنگ را

#99

یکی نیزه زد بر کمربند او

✦

که بگسست زیر زره بند او

#100

چنان برگرفتش ز زین خدنگ

✦

که گفتی یک پشه دارد به چنگ

#101

بیفگند بر خاک و آمد فرود

✦

سیاووش را داد چندی درود

#102

سر نامور دور کرد از تنش

✦

پر از خون بیالود پیراهنش

#103

چنین گفت کاینت سر کین نخست

✦

پراگنده شد تخم پرخاش و رست

#104

همه بوم و بر آتش اندرفگند

✦

همی دود برشد به چرخ بلند

#105

یکی نامه بنوشت نزد پدر

✦

ز کار ورازاد پرخاشخر

#106

که چون برگشادم در کین و جنگ

✦

ورا برگرفتم ز زین پلنگ

#107

به کین سیاوش بریدم سرش

✦

برافروختم آتش از کشورش

#108

وزان سو نوندی بیامد به راه

✦

به نزدیک سالار توران سپاه

#109

که آمد به کین رستم پیلتن

✦

بزرگان ایران شدند انجمن

#110

ورازاد را سر بریدند زار

✦

برانگیخت از مرز توران دمار

#111

سپه را سراسر بهم بر زدند

✦

به بوم و به بر آتش اندر زدند

#112

چو بشنید افراسیاب این سخن

✦

غمی شد ز کردارهای کهن

#113

نماند ایچ بر دشت ز اسپان یله

✦

بیاورد چوپان به میدان گله

#114

در گنج گوپال و برگستوان

✦

همان نیزه و خنجر هندوان

#115

همان گنج دینار و در و گهر

✦

همان افسر و طوق زرین کمر

#116

ز دستور گنجور بستد کلید

✦

همه کاخ و میدان درم گسترید

#117

چو لشکر سراسر شد آراسته

✦

بریشان پراگنده شد خواسته

#118

بزد کوس رویین و هندی درای

✦

سواران سوی رزم کردند رای

#119

سپهدار از گنگ بیرون کشید

✦

سپه را ز تنگی به هامون کشید

#120

فرستاد و مر سرخه را پیش خواند

✦

ز رستم بسی داستانها براند

#121

بدو گفت شمشیرزن سی هزار

✦

ببر نامدار از در کارزار

#122

نگه دار جان از بد پور زال

✦

به رزمت نباشد جزو کس همال

#123

تو فرزندی و نیکخواه منی

✦

ستون سپاهی و ماه منی

#124

چو بیدار دل باشی و راه‌جوی

✦

که یارد نهادن بروی تو روی

#125

کنون پیش رو باش و بیدار باش

✦

سپه را ز دشمن نگهدار باش

#126

ز پیش پدر سرخه بیرون کشید

✦

درفش و سپه را به هامون کشید

#127

طلایه چو گرد سپه دید تفت

✦

بپیچید و سوی فرامرز رفت

#128

از ایران سپه برشد آوای کوس

✦

ز گرد سپه شد هوا آبنوس

#129

خروش سواران و گرد سپاه

✦

چو شب کرد گیتی نهان گشت ماه

#130

درخشیدن تیغ الماس گون

✦

سنانهای آهار داده به خون

#131

تو گفتی که برشد به گیتی بخار

✦

برافروختند آتش کارزار

#132

ز کشته فگنده به هر سو سران

✦

زمین کوه گشت از کران تا کران

#133

چو سرخه بران گونه پیگار دید

✦

درفش فرامرز سالار دید

#134

عنان را به بور سرافراز داد

✦

به نیزه درآمد کمان باز داد

#135

فرامرز بگذاشت قلب سپاه

✦

بر سرخه با نیزه شد کینه‌خواه

#136

یکی نیزه زد همچو آذرگشسپ

✦

ز کوهه ببردش سوی یال اسپ

#137

ز ترکان به یاری او آمدند

✦

پر از جنگ و پرخاشجو آمدند

#138

از آشوب ترکان و از رزم سخت

✦

فرامرز را نیزه شد لخت لخت

#139

بدانست سرخه که پایاب اوی

✦

ندارد غمی گشت و برگاشت روی

#140

پس اندر فرامرز با تیغ تیز

✦

همی تاخت و انگیخته رستخیز

#141

سواران ایران به کردار دیو

✦

دمان از پسش برکشیده غریو

#142

فرامرز چون سرخه را یافت چنگ

✦

بیازید زان سان که یازد پلنگ

#143

گرفتش کمربند و از پشت زین

✦

برآورد و زد ناگهان بر زمین

#144

پیاده به پیش اندر افگند خوار

✦

به لشکرگه آوردش از کارزار

#145

درفش تهمتن همانگه ز راه

✦

پدید آمد و گرد پیل و سپاه

#146

فرامرز پیش پدر شد چو گرد

✦

به پیروزی از روزگار نبرد

#147

به پیش اندرون سرخه را بسته دست

✦

بکرده ورازاد را یال پست

#148

همه غار و هامون پر از کشته بود

✦

سر دشمن از رزم برگشته بود

#149

سپاه آفرین خواند بر پهلوان

✦

بران نامبردار پور جوان

#150

تهمتن برو آفرین کرد نیز

✦

به درویش بخشید بسیار چیز

#151

یکی داستان زد برو پیلتن

✦

که هر کس که سر برکشد ز انجمن

#152

خرد باید و گوهر نامدار

✦

هنر یار و فرهنگش آموزگار

#153

چو این گوهران را بجا آورد

✦

دلاور شود پر و پا آورد

#154

از آتش نبینی جز افروختن

✦

جهانی چو پیش آیدش سوختن

#155

فرامرز نشگفت اگر سرکش است

✦

که پولاد را دل پر از آتش است

#156

چو آورد با سنگ خارا کند

✦

ز دل راز خویش آشکارا کند

#157

به سرخه نگه کرد پس پیلتن

✦

یکی سرو آزاده بد بر چمن

#158

برش چون بر شیر و رخ چون بهار

✦

ز مشک سیه کرده بر گل نگار

#159

بفرمود پس تا برندش به دشت

✦

ابا خنجر و روزبانان و تشت

#160

ببندند دستش به خم کمند

✦

بخوابند بر خاک چون گوسفند

#161

بسان سیاوش سرش را ز تن

✦

ببرند و کرگس بپوشد کفن

#162

چو بشنید طوس سپهبد برفت

✦

به خون ریختن روی بنهاد تفت

#163

بدو سرخه گفت ای سرافراز شاه

✦

چه ریزی همی خون من بی‌گناه

#164

سیاوش مرا بود هم سال و دوست

✦

روانم پر از درد و اندوه اوست

#165

مرا دیده پرآب بد روز و شب

✦

همیشه به نفرین گشاده دو لب

#166

بران کس که آن تشت و خنجر گرفت

✦

بران کس که آن شاه را سرگرفت

#167

دل طوس بخشایش آورد سخت

✦

بران نامبردار برگشته بخت

#168

بر رستم آمد بگفت این سخن

✦

که پور سپهدار افگند بن

#169

چنین گفت رستم که گر شهریار

✦

چنان خسته‌دل شاید و سوگوار

#170

همیشه دل و جان افراسیاب

✦

پر از درد باد و دو دیده پرآب

#171

همان تشت و خنجر زواره ببرد

✦

بدان روزبانان لشکر سپرد

#172

سرش را به خنجر ببرید زار

✦

زمانی خروشید و برگشت کار

#173

بریده سر و تنش بر دار کرد

✦

دو پایش زبر سر نگونسار کرد

#174

بران کشته از کین برافشاند خاک

✦

تنش را به خنجر بکردند چاک

#175

جهانا چه خواهی ز پروردگان

✦

چه پروردگان داغ دل بردگان

داستان سیاوش

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما