بخش ۶ - خواب سهمگین افراسیاب، تعبیر موبدان و فرستادن گرسیوز با پیام آشتی به سیاوش

#1

چو یک پاس بگذشت از تیره شب

✦

چنان چون کسی راز گوید به تب

#2

خروشی برآمد ز افراسیاب

✦

بلرزید بر جای آرام و خواب

#3

پرستندگان تیز برخاستند

✦

خروشیدن و غلغل آراستند

#4

چو آمد به گرسیوز آن آگهی

✦

که شد تیره دیهیم شاهنشهی

#5

به تیزی بیامد به نزدیک شاه

✦

ورا دید بر خاک خفته به راه

#6

به بر در گرفتش بپرسید زوی

✦

که این داستان با برادر بگوی

#7

چنین داد پاسخ که پرسش مکن

✦

مگو این زمان ایچ با من سخن

#8

بمان تا خرد بازیابم یکی

✦

به بر گیر و سختم بدار اندکی

#9

زمانی برآمد چو آمد به هوش

✦

جهان دیده با ناله و با خروش

#10

نهادند شمع و برآمد به تخت

✦

همی بود لرزان بسان درخت

#11

بپرسید گرسیوز نامجوی

✦

که بگشای لب زین شگفتی بگوی

#12

چنین گفت پرمایه افراسیاب

✦

که هرگز کسی این نبیند به خواب

#13

کجا چون شب تیره من دیده‌ام

✦

ز پیر و جوان نیز نشنیده‌ام

#14

بیابان پر از مار دیدم به خواب

✦

جهان پر ز گرد آسمان پر عقاب

#15

زمین خشک شخی که گفتی سپهر

✦

بدو تا جهان بود ننمود چهر

#16

سراپردهٔ من زده بر کران

✦

به گردش سپاهی ز کندآوران

#17

یکی باد برخاستی پر ز گرد

✦

درفش مرا سر نگونسار کرد

#18

برفتی ز هر سو یکی جوی خون

✦

سراپرده و خیمه گشتی نگون

#19

وزان لشکر من فزون از هزار

✦

بریده سران و تن افگنده خوار

#20

سپاهی ز ایران چو باد دمان

✦

چه نیزه به دست و چه تیر و کمان

#21

همه نیزهاشان سر آورده بار

✦

وزان هر سواری سری در کنار

#22

بر تخت من تاختندی سوار

✦

سیه پوش و نیزه‌وران صد هزار

#23

برانگیختندی ز جای نشست

✦

مرا تاختندی همی بسته دست

#24

نگه کردمی نیک هر سو بسی

✦

ز پیوسته پیشم نبودی کسی

#25

مرا پیش کاووس بردی دوان

✦

یکی بادسر نامور پهلوان

#26

یکی تخت بودی چو تابنده ماه

✦

نشسته برو پور کاووس شاه

#27

دو هفته نبودی ورا سال بیش

✦

چو دیدی مرا بسته در پیش خویش

#28

دمیدی به کردار غرنده میغ

✦

میانم بدو نیم کردی به تیغ

#29

خروشیدمی من فراوان ز درد

✦

مرا ناله و درد بیدار کرد

#30

بدو گفت گرسیوز این خواب شاه

✦

نباشد جز از کامهٔ نیک خواه

#31

همه کام دل باشد و تاج و تخت

✦

نگون گشته بر بدسگال تو بخت

#32

گزارندهٔ خواب باید کسی

✦

که از دانش اندازه دارد بسی

#33

بخوانیم بیدار دل موبدان

✦

از اخترشناسان و از بخردان

#34

هر آنکس کزین دانش آگه بود

✦

پراگنده گر بر در شه بود

#35

شدند انجمن بر در شهریار

✦

بدان تا چرا کردشان خواستار

#36

بخواند و سزاوار بنشاند پیش

✦

سخن راند با هر یک از کم و بیش

#37

چنین گفت با نامور موبدان

✦

که‌ای پاک‌دل نیک‌پی بخردان

#38

گر این خواب و گفتار من در جهان

✦

ز کس بشنوم آشکار و نهان

#39

یکی را نمانم سر و تن به هم

✦

اگر زین سخن بر لب آرند دم

#40

ببخشیدشان بیکران زر و سیم

✦

بدان تا نباشد کسی زو ببیم

#41

ازان پس بگفت آنچ در خواب دید

✦

چو موبد ز شاه آن سخنها شنید

#42

بترسید و ز شاه زنهار خواست

✦

که این خواب را کی توان گفت راست

#43

مگر شاه با بنده پیمان کند

✦

زبان را به پاسخ گروگان کند

#44

کزین در سخن هرچ داریم یاد

✦

گشاییم بر شاه و یابیم داد

#45

به زنهار دادن زبان داد شاه

✦

کزان بد ازیشان نبیند گناه

#46

زبان آوری بود بسیار مغز

✦

کجا برگشادی سخنهای نغز

#47

چنین گفت کز خواب شاه جهان

✦

به بیداری آمد سپاهی گران

#48

یکی شاهزاده به پیش اندرون

✦

جهان دیده با وی بسی رهنمون

#49

بران طالع او را گسی کرد شاه

✦

که این بوم گردد بما بر تباه

#50

اگر با سیاوش کند شاه جنگ

✦

چو دیبه شود روی گیتی به رنگ

#51

ز ترکان نماند کسی پارسا

✦

غمی گردد از جنگ او پادشا

#52

وگر او شود کشته بر دست شاه

✦

به توران نماند سر و تاج و گاه

#53

سراسر پر آشوب گردد زمین

✦

ز بهر سیاوش بجنگ و به کین

#54

بدانگاه یاد آیدت راستی

✦

که ویران شود کشور از کاستی

#55

جهاندار گر مرغ گردد بپر

✦

برین چرخ گردان نیابد گذر

#56

برین سان گذر کرد خواهد سپهر

✦

گهی پر ز خشم و گهی پر ز مهر

#57

غمی شد چو بشنید افراسیاب

✦

نکرد ایچ بر جنگ جستن شتاب

#58

به گرسیوز آن رازها برگشاد

✦

نهفته سخنها بسی کرد یاد

#59

که گر من به جنگ سیاوش سپاه

✦

نرانم نیاید کسی کینه خواه

#60

نه او کشته آید به جنگ و نه من

✦

برآساید از گفت و گوی انجمن

#61

نه کاووس خواهد ز من نیز کین

✦

نه آشوب گیرد سراسر زمین

#62

بجای جهان جستن و کارزار

✦

مبادم به جز آشتی هیچ کار

#63

فرستم به نزدیک او سیم و زر

✦

همان تاج و تخت و فراوان گهر

#64

مگر کاین بلاها ز من بگذرد

✦

که ترسم روانم فرو پژمرد

#65

چو چشم زمانه بدوزم به گنج

✦

سزد گر سپهرم نخواهد به رنج

#66

نخواهم زمانه جز آن کاو نوشت

✦

چنان زیست باید که یزدان سرشت

#67

چو بگذشت نیمی ز گردان سپهر

✦

درخشنده خورشید بنمود چهر

#68

بزرگان بدرگاه شاه آمدند

✦

پرستنده و با کلاه آمدند

#69

یکی انجمن ساخت با بخردان

✦

هشیوار و کارآزموده ردان

#70

بدیشان چنین گفت کز روزگار

✦

نبینم همی بهره جز کارزار

#71

بسا نامداران که بر دست من

✦

تبه شد به جنگ اندرین انجمن

#72

بسی شارستان گشت بیمارستان

✦

بسی بوستان نیز شد خارستان

#73

بسا باغ کان رزمگاه منست

✦

به هر سو نشان سپاه منست

#74

ز بیدادی شهریار جهان

✦

همه نیکوی باشد اندر نهان

#75

نزاید به هنگام در دشت گور

✦

شود بچهٔ باز را دیده کور

#76

نپرد ز پستان نخچیر شیر

✦

شود آب در چشمهٔ خویش قیر

#77

شود در جهان چشمهٔ آب خشک

✦

نگیرد به نافه درون بوی مشک

#78

ز کژی گریزان شود راستی

✦

پدید آید از هر سوی کاستی

#79

کنون دانش و داد یاد آوریم

✦

بجای غم و رنج داد آوریم

#80

برآساید از ما زمانی جهان

✦

نباید که مرگ آید از ناگهان

#81

دو بهر از جهان زیر پای منست

✦

به ایران و توران سرای منست

#82

نگه کن که چندین ز کندآوران

✦

بیارند هر سال باژ گران

#83

گر ایدونک باشید همداستان

✦

به رستم فرستم یکی داستان

#84

در آشتی با سیاووش نیز

✦

بجویم فرستم بی‌اندازه چیز

#85

سران یک به یک پاسخ آراستند

✦

همی خوبی و راستی خواستند

#86

که تو شهریاری و ما چون رهی

✦

بران دل نهاده که فرمان دهی

#87

همه بازگشتند سر پر ز داد

✦

نیامد کسی را غم و رنج یاد

#88

به گرسیوز آنگه چنین گفت شاه

✦

که ببسیج کار و بپیمای راه

#89

به زودی بساز و سخن را مه‌ایست

✦

ز لشگر گزین کن سواری دویست

#90

به نزد سیاووش برخواسته

✦

ز هر چیز گنجی بیاراسته

#91

از اسپان تازی به زرین ستام

✦

ز شمشیر هندی به زرین نیام

#92

یکی تاج پرگوهر شاهوار

✦

ز گستردنی صد شتروار بار

#93

غلام و کنیزک به بر هم دویست

✦

بگویش که با تو مرا جنگ نیست

#94

بپرسش فراوان و او را بگوی

✦

که ما سوی ایران نکردیم روی

#95

زمین تا لب رود جیحون مراست

✦

به سغدیم و این پادشاهی جداست

#96

همانست کز تور و سلم دلیر

✦

زبر شد جهان آن کجا بود زیر

#97

از ایرج که بر بیگنه کشته شد

✦

ز مغز بزرگان خرد گشته شد

#98

ز توران به ایران جدایی نبود

✦

که باکین و جنگ آشنایی نبود

#99

ز یزدان بران گونه دارم امید

✦

که آید درود و خرام و نوید

#100

برانگیخت از شهر ایران ترا

✦

که بر مهر دید از دلیران ترا

#101

به بخت تو آرام گیرد جهان

✦

شود جنگ و ناخوبی اندر نهان

#102

چو گرسیوز آید به نزدیک تو

✦

به باز آید آن رای تاریک تو

#103

چنان چون به گاه فریدون گرد

✦

که گیتی ببخشش به گردان سپرد

#104

ببخشیم و آن رای بازآوریم

✦

ز جنگ و ز کین پای بازآوریم

#105

تو شاهی و با شاه ایران بگوی

✦

مگر نرم گردد سر جنگجوی

#106

سخنها همی گوی با پیلتن

✦

به چربی بسی داستانها بزن

#107

برین هم نشان نزد رستم پیام

✦

پرستنده و اسپ و زرین ستام

#108

به نزدیک او هم چنین خواسته

✦

ببر تا شود کار پیراسته

#109

جز از تخت زرین که او شاه نیست

✦

تن پهلوان از در گاه نیست

داستان سیاوش

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما