بخش ۷ - آمدن گرسیوز با خواستهٔ آشتی، گروگان و بازگشت افراسیاب، و خشم کاووس و گسیل طوس

#1

بیاورد گرسیوز آن خواسته

✦

که روی زمین زو شد آراسته

#2

دمان تا لب رود جیحون رسید

✦

ز گردان فرستاده‌ای برگزید

#3

بدان تا رساند به شاه آگهی

✦

که گرسیوز آمد بدان فرهی

#4

به کشتی به یکروز بگذاشت آب

✦

بیامد سوی بلخ دل پر شتاب

#5

فرستاده آمد به درگاه شاه

✦

بگفتند گرسیوز آمد به راه

#6

سیاوش گو پیلتن را بخواند

✦

وزین داستان چند گونه براند

#7

چو گرسیوز آمد به درگاه شاه

✦

بفرمود تا برگشادند راه

#8

سیاووش ورا دید بر پای خاست

✦

بخندید و بسیار پوزش بخواست

#9

ببوسید گرسیوز از دور خاک

✦

رخش پر ز شرم و دلش پر ز باک

#10

سیاووش بنشاندش زیر تخت

✦

از افراسیابش بپرسید سخت

#11

چو بنشست گرسیوز از گاه نو

✦

بدید آن سر وافسر شاه نو

#12

به رستم چنین گفت کافراسیاب

✦

چو از تو خبر یافت اندر شتاب

#13

یکی یادگاری به نزدیک شاه

✦

فرستاد با من کنون در به راه

#14

بفرمود تا پرده برداشتند

✦

به چشم سیاووش بگذاشتند

#15

ز دروازهٔ شهر تا بارگاه

✦

درم بود و اسپ و غلام و کلاه

#16

کس اندازه نشناخت آنرا که چند

✦

ز دینار وَز تاج و تخت بلند

#17

غلامان همه با کلاه و کمر

✦

پرستنده با یاره و طوق زر

#18

پسند آمدش سخت بگشاد روی

✦

نگه کرد و بشنید پیغام اوی

#19

تهمتن بدو گفت یک هفته شاد

✦

همی باش تا پاسخ آریم یاد

#20

بدین خواهش اندیشه باید بسی

✦

همان نیز پرسیدن از هر کسی

#21

چو بشنید گرسیوز پیش بین

✦

زمین را ببوسید و کرد آفرین

#22

یکی خانه او را بیاراستند

✦

به دیبا و خوالیگران خواستند

#23

نشستند بیدار هر دو به هم

✦

سگالش گرفتند بر بیش و کم

#24

ازان کار شد پیلتن بدگمان

✦

کزان گونه گرسیوز آمد دمان

#25

طلایه ز هر سو برون تاختند

✦

چنان چون ببایست برساختند

#26

سیاوش ز رستم بپرسید و گفت

✦

که این راز بیرون کنید از نهفت

#27

که این آشتی جستن از بهر چیست

✦

نگه کن که تریاک این زهر چیست

#28

ز پیوستهٔ خون به نزدیک اوی

✦

ببین تا کدامند صد نامجوی

#29

گروگان فرستد به نزدیک ما

✦

کند روشن این رای تاریک ما

#30

نباید که از ما غمی شد ز بیم

✦

همی طبل سازد به زیر گلیم

#31

چو این کرده باشیم نزدیک شاه

✦

فرستاده باید یکی نیک‌خواه

#32

برد زین سخن نزد او آگهی

✦

مگر مغز گرداند از کین تهی

#33

چنین گفت رستم که اینست رای

✦

جزین روی پیمان نیاید بجای

#34

به شبگیر گرسیوز آمد بدر

✦

چنان چون بود با کلاه و کمر

#35

بیامد به پیش سیاوش زمین

✦

ببوسید و بر شاه کرد آفرین

#36

سیاوش بدو گفت کز کار تو

✦

پراندیشه بودم ز گفتار تو

#37

کنون رای یکسر بران شد درست

✦

که از کینه دل را بخواهیم شست

#38

تو پاسخ فرستی به افراسیاب

✦

که از کین اگر شد سرت پر شتاب

#39

کسی کاو ببیند سرانجام بد

✦

ز کردار بد بازگشتش سزد

#40

دلی کز خرد گردد آراسته

✦

یکی گنج گردد پر از خواسته

#41

اگر زیر نوش اندرون زهر نیست

✦

دلت را ز رنج و زیان بهر نیست

#42

چو پیمان همی کرد خواهی درست

✦

که آزار و کینه نخواهیم جست

#43

ز گردان که رستم بداند همی

✦

کجا نامشان بر تو خواند همی

#44

بر من فرستی به رسم نوا

✦

که باشد به گفتار تو بر گوا

#45

و دیگر ز ایران زمین هرچ هست

✦

که آن شهرها را تو داری به دست

#46

بپردازی و خود به توران شوی

✦

زمانی ز جنگ و ز کین بغنوی

#47

نباشد جز از راستی در میان

✦

به کینه نبندم کمر بر میان

#48

فرستم یکی نامه نزدیک شاه

✦

مگر با آشتی باز خواند سپاه

#49

برافگند گرسیوز اندر زمان

✦

فرستاده‌ای چون هژبر دمان

#50

بدو گفت خیره منه سر به خواب

✦

برو تازیان نزد افراسیاب

#51

بگویش که من تیز بشتافتم

✦

همی هرچ جستم همه یافتم

#52

گروگان همی خواهد از شهریار

✦

چو خواهی که برگردد از کارزار

#53

فرستاده آمد بدادش پیام

✦

ز شاه و ز گرسیوز نیک‌نام

#54

چو گفت فرستاده بشنید شاه

✦

فراوان بپیچید و گم کرد راه

#55

همی گفت صد تن ز خویشان من

✦

گر ایدونک کم گردد از انجمن

#56

شکست اندر آید بدین بارگاه

✦

نماند بر من کسی نیک‌خواه

#57

وگر گویم از من گروگان مجوی

✦

دروغ آیدش سر به سر گفت و گوی

#58

فرستاد باید بر او نوا

✦

اگر بی گروگان ندارد روا

#59

بران سان که رستم همی نام برد

✦

ز خویشان نزدیک صد بر شمرد

#60

بر شاه ایران فرستادشان

✦

بسی خلعت و نیکوی دادشان

#61

بفرمود تا کوس با کره‌نای

✦

زدند و فروهشت پرده‌سرای

#62

به خارا و سغد و سمرقند و چاچ

✦

سپیجاب و آن کشور و تخت عاج

#63

تهی کرد و شد با سپه سوی گنگ

✦

بهانه نجست و فریب و درنگ

#64

چو از رفتنش رستم آگاه شد

✦

روانش ز اندیشه کوتاه شد

#65

به نزد سیاوش بیامد چو گرد

✦

شنیده سخنها همه یاد کرد

#66

بدو گفت چون کارها گشت راست

✦

چو گرسیوز ار بازگردد رواست

#67

بفرمود تا خلعت آراستند

✦

سلیح و کلاه و کمر خواستند

#68

یکی اسپ تازی به زرین ستام

✦

یکی تیغ هندی به زرین نیام

#69

چو گرسیوز آن خلعت شاه دید

✦

تو گفتی مگر بر زمین ماه دید

#70

بشد با زبانی پر از آفرین

✦

تو گفتی مگر بر نوردد زمین

#71

سیاوش نشست از بر تخت عاج

✦

بیاویخته بر سر عاج تاج

#72

همی رای زد با یکی چرب‌گوی

✦

کسی کاو سخن را دهد رنگ و بوی

#73

ز لشکر همی جست گردی سوار

✦

که با او بسازد دم شهریار

#74

چنین گفت با او گو پیلتن

✦

کزین در که یارد گشادن سخن

#75

همانست کاووس کز پیش بود

✦

ز تندی نکاهد نخواهد فزود

#76

مگر من شوم نزد شاه جهان

✦

کنم آشکارا برو بر نهان

#77

ببرم زمین گر تو فرمان دهی

✦

ز رفتن نبینم همی جز بهی

#78

سیاوش ز گفتار او شاد شد

✦

حدیث فرستادگان باد شد

#79

سپهدار بنشست و رستم به هم

✦

سخن راند هرگونه از بیش و کم

#80

بفرمود تا رفت پیشش دبیر

✦

نوشتن یکی نامه‌ای بر حریر

#81

نخست آفرین کرد بر دادگر

✦

کزو دید نیروی و فر و هنر

#82

خداوند هوش و زمان و مکان

✦

خرد پروراند همی با روان

#83

گذر نیست کس را ز فرمان او

✦

کسی کاو بگردد ز پیمان او

#84

ز گیتی نبیند مگر کاستی

✦

بدو باشد افزونی و راستی

#85

ازو باد بر شهریار آفرین

✦

جهاندار وز نامداران گزین

#86

رسیده به هر نیک و بد رای او

✦

ستودن خرد گشته بالای او

#87

رسیدم به بلخ و به خرم بهار

✦

همه شادمان بودم از روزگار

#88

ز من چون خبر یافت افراسیاب

✦

سیه شد به چشم اندرش آفتاب

#89

بدانست کش کار دشوار گشت

✦

جهان تیره شد بخت او خوار گشت

#90

بیامد برادرش با خواسته

✦

بسی خوبرویان آراسته

#91

که زنهار خواهد ز شاه جهان

✦

سپارد بدو تاج و تخت مهان

#92

بسنده کند زین جهان مرز خویش

✦

بداند همی پایه و ارز خویش

#93

از ایران زمین بسپرد تیره خاک

✦

بشوید دل از کینه و جنگ پاک

#94

ز خویشان فرستاد صد نزد من

✦

بدین خواهش آمد گو پیلتن

#95

گر او را ببخشد ز مهرش سزاست

✦

که بر مهر او چهر او بر گواست

#96

چو بنوشت نامه یل جنگجوی

✦

سوی شاه کاووس بنهاد روی

#97

وزان روی گرسیوز نیک‌خواه

✦

بیامد بر شاه توران سپاه

#98

همه داستان سیاوش بگفت

✦

که او را ز شاهان کسی نیست جفت

#99

ز خوبی دیدار و کردار او

✦

ز هوش و دل و شرم و گفتار او

#100

دلیر و سخن‌گوی و گرد و سوار

✦

تو گویی خرد دارد اندر کنار

#101

بخندید و با او چنین گفت شاه

✦

که چاره به از جنگ ای نیک‌خواه

#102

و دیگر کزان خوابم آمد نهیب

✦

ز بالا بدیدم نشان نشیب

#103

پر از درد گشتم سوی چاره باز

✦

بدان تا نبینم نشیب و فراز

#104

به گنج و درم چاره آراستم

✦

کنون شد بران سان که من خواستم

#105

وزان روی چون رستم شیرمرد

✦

بیامد بر شاه ایران چو گرد

#106

به پیش اندر آمد بکش کرده دست

✦

برآمد سپهبد به جای نشست

#107

بپرسید و بگرفتش اندر کنار

✦

ز فرزند و از گردش روزگار

#108

ز گردان و از رزم و کار سپاه

✦

وزان تا چرا بازگشت او ز راه

#109

نخست از سیاوش زبان برگشاد

✦

ستودش فراوان و نامه بداد

#110

چو نامه برو خواند فرخ دبیر

✦

رخ شهریار جهان شد چو قیر

#111

به رستم چنین گفت گیرم که اوی

✦

جوانست و بد نارسیده بروی

#112

چو تو نیست اندر جهان سر به سر

✦

به جنگ از تو جویند شیران هنر

#113

ندیدی بدیهای افراسیاب

✦

که گم شد ز ما خورد و آرام و خواب

#114

مرا رفت بایست کردم درنگ

✦

مرا بود با او سری پر ز جنگ

#115

نرفتم که گفتند ز ایدر مرو

✦

بمان تا بسیچد جهاندار نو

#116

چو بادافرهٔ ایزدی خواست بود

✦

مکافات بدها بدی خواست بود

#117

شما را بدان مردری خواسته

✦

بدان گونه بر شد دل آراسته

#118

کجا بستد از هر کسی بی‌گناه

✦

بدان تا بپیچیدتان دل ز راه

#119

به صد ترک بیچاره و بدنژاد

✦

که نام پدرشان ندارید یاد

#120

کنون از گروگان کی اندیشد او

✦

همان پیش چشمش همان خاک کو

#121

شما گر خرد را بسیچید کار

✦

نه من سیرم از جنگ و از کارزار

#122

به نزد سیاوش فرستم کنون

✦

یکی مرد پردانش و پرفسون

#123

بفرمایمش کآتشی کن بلند

✦

ببند گران پای ترکان ببند

#124

برآتش بنه خواسته هرچ هست

✦

نگر تا نیازی به یک چیز دست

#125

پس آن بستگان را بر من فرست

✦

که من سر بخواهم ز تن‌شان گسست

#126

تو با لشکر خویش سر پر ز جنگ

✦

برو تا به درگاه او بی‌درنگ

#127

همه دست بگشای تا یکسره

✦

چو گرگ اندر آید به پیش بره

#128

چو تو سازگیری بد آموختن

✦

سپاهت کند غارت و سوختن

#129

بیاید بجنگ تو افراسیاب

✦

چو گردد برو ناخوش آرام و خواب

#130

تهمتن بدو گفت کای شهریار

✦

دلت را بدین کار غمگین مدار

#131

سخن بشنو از من تو ای شه نخست

✦

پس آنگه جهان زیر فرمان تست

#132

تو گفتی که بر جنگ افراسیاب

✦

مران تیز لشکر بران روی آب

#133

بمانید تا او بیاید به جنگ

✦

که او خود شتاب آورد بی‌درنگ

#134

ببودیم یک چند در جنگ سست

✦

در آشتی او گشاد از نخست

#135

کسی کاشتی جوید و سور و بزم

✦

نه نیکو بود پیش رفتن برزم

#136

و دیگر که پیمان شکستن ز شاه

✦

نباشد پسندیدهٔ نیک‌خواه

#137

سیاوش چو پیروز بودی بجنگ

✦

برفتی بسان دلاور پلنگ

#138

چه جستی جز از تخت و تاج و نگین

✦

تن آسانی و گنج ایران زمین

#139

همه یافتی جنگ خیره مجوی

✦

دل روشنت به آب تیره مشوی

#140

گر افراسیاب این سخنها که گفت

✦

به پیمان شکستن بخواهد نهفت

#141

هم از جنگ جستن نگشتیم سیر

✦

بجایست شمشیر و چنگال شیر

#142

ز فرزند پیمان شکستن مخواه

✦

مکن آنچ نه اندر خورد با کلاه

#143

نهانی چرا گفت باید سخن

✦

سیاوش ز پیمان نگردد ز بن

#144

وزین کار کاندیشه کردست شاه

✦

بر آشوبد این نامور پیشگاه

#145

چو کاووس بشنید شد پر ز خشم

✦

برآشفت زان کار و بگشاد چشم

#146

به رستم چنین گفت شاه جهان

✦

که ایدون نماند سخن در نهان

#147

که این در سر او تو افگنده‌ای

✦

چنین بیخ کین از دلش کنده‌ای

#148

تن آسانی خویش جستی برین

✦

نه افروزش تاج و تخت و نگین

#149

تو ایدر بمان تا سپهدار طوس

✦

ببندد برین کار بر پیل کوس

#150

من اکنون هیونی فرستم به بلخ

✦

یکی نامهٔ با سخنهای تلخ

#151

سیاوش اگر سر ز پیمان من

✦

بپیچد نیاید به فرمان من

#152

بطوس سپهبد سپارد سپاه

✦

خود و ویژگان باز گردد به راه

#153

ببیند ز من هرچ اندر خورست

✦

گر او را چنین داوری در سرست

#154

غمی گشت رستم به آواز گفت

✦

که گردون سر من بیارد نهفت

#155

اگر طوس جنگی‌تر از رستم است

✦

چنان دان که رستم ز گیتی کم است

#156

بگفت این و بیرون شد از پیش اوی

✦

پر از خشم چشم و پر آژنگ روی

#157

هم اندر زمان طوس را خواند شاه

✦

بفرمود لشکر کشیدن به راه

#158

چو بیرون شد از پیش کاووس طوس

✦

بفرمود تا لشکر و بوق و کوس

#159

بسازند و آرایش ره کنند

✦

وزان رزمگه راه کوته کنند

داستان سیاوش

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما