بخش ۵ - داوطلب شدن سیاوش برای جنگ افراسیاب، گشودن بلخ و نامهٔ کاووس در نهی از شتاب

#1

به مهر اندرون بود شاه جهان

✦

که بشنید گفتار کارآگهان

#2

که افراسیاب آمد و صدهزار

✦

گزیده ز ترکان شمرده سوار

#3

سوی شهر ایران نهادست روی

✦

وزو گشت کشور پر از گفت و گوی

#4

دل شاه کاووس ازان تنگ شد

✦

که از بزم رایش سوی جنگ شد

#5

یکی انجمن کرد از ایرانیان

✦

کسی را که بد نیکخواه کیان

#6

بدیشان چنین گفت کافراسیاب

✦

ز باد و ز آتش ز خاک و ز آب

#7

همانا که ایزد نکردش سرشت

✦

مگر خود سپهرش دگرگونه کشت

#8

که چندین به سوگند پیمان کند

✦

زبان را به خوبی گروگان کند

#9

چو گردآورد مردم کینه جوی

✦

بتابد ز پیمان و سوگند روی

#10

جز از من نشاید ورا کینه خواه

✦

کنم روز روشن بدو بر سیاه

#11

مگر گم کنم نام او در جهان

✦

وگر نه چو تیر از کمان ناگهان

#12

سپه سازد و رزم ایران کند

✦

بسی زین بر و بوم ویران کند

#13

بدو گفت موبد چه باید سپاه

✦

چو خود رفت باید به آوردگاه

#14

چرا خواسته داد باید بباد

✦

در گنج چندین چه باید گشاد

#15

دو بار این سر نامور گاه خویش

✦

سپردی به تیزی به بدخواه خویش

#16

کنون پهلوانی نگه کن گزین

✦

سزاوار جنگ و سزاوار کین

#17

چنین داد پاسخ بدیشان که من

✦

نبینم کسی را بدین انجمن

#18

که دارد پی و تاب افراسیاب

✦

مرا رفت باید چو کشتی بر آب

#19

شما بازگردید تا من کنون

✦

بپیچم یکی دل برین رهنمون

#20

سیاوش ازان دل پراندیشه کرد

✦

روان را از اندیشه چون بیشه کرد

#21

به دل گفت من سازم این رزمگاه

✦

به خوبی بگویم بخواهم ز شاه

#22

مگر کم رهایی دهد دادگر

✦

ز سودابه و گفت و گوی پدر

#23

دگر گر ازین کار نام آورم

✦

چنین لشکری را به دام آورم

#24

بشد با کمر پیش کاووس شاه

✦

بدو گفت من دارم این پایگاه

#25

که با شاه توران بجویم نبرد

✦

سر سروران اندر آرم به گرد

#26

چنین بود رای جهان آفرین

✦

که او جان سپارد به توران زمین

#27

به رای و به اندیشهٔ نابکار

✦

کجا بازگردد بد روزگار

#28

بدین کار همداستان شد پدر

✦

که بندد برین کین سیاوش کمر

#29

ازو شادمان گشت و بنواختش

✦

به نوی یکی پایگه ساختش

#30

بدو گفت گنج و گهر پیش تست

✦

تو گویی سپه سر به سر خویش تست

#31

ز گفتار و کردار و از آفرین

✦

که خوانند بر تو به ایران زمین

#32

گو پیلتن را بر خویش خواند

✦

بسی داستانهای نیکو براند

#33

بدو گفت همزور تو پیل نیست

✦

چو گرد پی رخش تو نیل نیست

#34

ز گیتی هنرمند و خامش توی

✦

که پروردگار سیاوش توی

#35

چو آهن ببندد به کان در گهر

✦

گشاده شود چون تو بستی کمر

#36

سیاوش بیامد کمر بر میان

✦

سخن گفت با من چو شیر ژیان

#37

همی خواهد او جنگ افراسیاب

✦

تو با او برو روی ازو برمتاب

#38

چو بیدار باشی تو خواب آیدم

✦

چو آرام یابی شتاب آیدم

#39

جهان ایمن از تیر و شمشیر تست

✦

سر ماه با چرخ در زیر تست

#40

تهمتن بدو گفت من بنده‌ام

✦

سخن هرچ گویی نیوشنده‌ام

#41

سیاوش پناه و روان منست

✦

سر تاج او آسمان منست

#42

چو بشنید ازو آفرین کرد و گفت

✦

که با جان پاکت خرد باد جفت

#43

وزان پس خروشیدن نای و کوس

✦

برآمد بیامد سپهدار طوس

#44

به درگاه بر انجمن شد سپاه

✦

در گنج دینار بگشاد شاه

#45

ز شمشیر و گُرز و کلاه و کمر

✦

همان خود و درع و سنان و سپر

#46

به گنجی که بد جامهٔ نابرید

✦

فرستاد نزد سیاوش کلید

#47

که بر جان و بر خواسته کدخدای

✦

توی ساز کن تا چه آیدت رای

#48

گزین کرد ازان نامداران سوار

✦

دلیران جنگی ده و دو هزار

#49

هم از پهلو و پارس و کوچ و بلوچ

✦

ز گیلان جنگی و دشت سروچ

#50

سپرور پیاده ده و دو هزار

✦

گزین کرد شاه از در کارزار

#51

از ایران هرآنکس که گوزاده بود

✦

دلیر و خردمند و آزاده بود

#52

به بالا و سال سیاوش بدند

✦

خردمند و بیدار و خامش بدند

#53

ز گردان جنگی و نام‌آوران

✦

چو بهرام و چون زنگهٔ شاوران

#54

همان پنج موبد از ایرانیان

✦

برافراختند اختر کاویان

#55

بفرمود تا جمله بیرون شدند

✦

ز پهلو سوی دشت و هامون شدند

#56

تو گفتی که اندر زمین جای نیست

✦

که بر خاک او نعل را پای نیست

#57

سراندر سپهر اختر کاویان

✦

چو ماه درخشنده اندر میان

#58

ز پهلو برون رفت کاووس شاه

✦

یکی تیز برگشت گرد سپاه

#59

یکی آفرین کرد پرمایه کی

✦

که ای نامداران فرخنده پی

#60

مبادا جز از بخت همراهتان

✦

شده تیره دیدار بدخواهتان

#61

به نیک اختر و تندرستی شدن

✦

به پیروزی و شاد باز آمدن

#62

وزان جایگه کوس بر پیل بست

✦

به گردان بفرمود و خود برنشست

#63

دو دیده پر از آب کاووس شاه

✦

همی بود یک روز با او به راه

#64

سرانجام مر یکدگر را کنار

✦

گرفتند هر دو چو ابر بهار

#65

ز دیده همی خون فرو ریختند

✦

به زاری خروشی برانگیختند

#66

گواهی همی داد دل در شدن

✦

که دیدار ازان پس نخواهد بدن

#67

چنین است کردار گردنده دهر

✦

گهی نوش بار آورد گاه زهر

#68

سوی گاه بنهاد کاووس روی

✦

سیاوش ابا لشکر جنگ‌جوی

#69

سپه را سوی زابلستان کشید

✦

ابا پیلتن سوی دستان کشید

#70

همی بود یکچند با رود و می

✦

به نزدیک دستان فرخنده پی

#71

گهی با تهمتن بدی می بدست

✦

گهی با زواره گزیدی نشست

#72

گهی شاد بر تخت دستان بدی

✦

گهی در شکار و شبستان بدی

#73

چو یک ماه بگذشت لشکر براند

✦

گوپیلتن رفت و دستان بماند

#74

سپاهی برفتند با پهلوان

✦

ز زابل هم از کابل و هندوان

#75

ز هر سو که بد نامور لشکری

✦

بخواند و بیامد به شهر هری

#76

ازیشان فراوان پیاده ببرد

✦

بنه زنگهٔ شاوران را سپرد

#77

سوی طالقان آمد و مرورود

✦

سپهرش همی داد گفتی درود

#78

ازانپس بیامد به نزدیک بلخ

✦

نیازرد کس را به گفتار تلخ

#79

وزان روی گرسیوز و بارمان

✦

کشیدند لشکر چو باد دمان

#80

سپهرم بد و بارمان پیش رو

✦

خبر شد بدیشان ز سالار نو

#81

که آمد سپاهی و شاهی جوان

✦

از ایران گو پیلتن پهلوان

#82

هیونی به نزدیک افراسیاب

✦

برافگند برسان کشتی برآب

#83

که آمد ز ایران سپاهی گران

✦

سپهبد سیاووش و با او سران

#84

سپه کش چو رستم گو پیلتن

✦

به یک دست خنجر به دیگر کفن

#85

تو لشکر بیاری و چندین مپای

✦

که از باد کشتی بجنبد ز جای

#86

برانگیخت برسان آتش هیون

✦

کزین سان سخن راند با رهنمون

#87

سیاووش زین سو به پاسخ نماند

✦

سوی بلخ چون باد لشکر براند

#88

چو تنگ اندر آمد ز ایران سپاه

✦

نشایست کردن به پاسخ نگاه

#89

نگه کرد گرسیوز جنگ‌جوی

✦

جز از جنگ جستن ندید ایچ روی

#90

چو ز ایران سپاه اندر آمد به تنگ

✦

به دروازهٔ بلخ برخاست جنگ

#91

دو جنگ گران کرده شد در سه روز

✦

بیامد سیاووش لشکر فروز

#92

پیاده فرستاد بر هر دری

✦

به بلخ اندر آمد گران لشکری

#93

گریزان سپهرم بدان روی آب

✦

بشدبا سپه نزد افراسیاب

#94

سیاووش در بلخ شد با سپاه

✦

یکی نامه فرمود نزدیک شاه

#95

نوشتن به مشک و گلاب و عبیر

✦

چنان‌چون سزاوار بُد بر حریر

#96

نخست آفرین کرد بر کردگار

✦

کزو گشت پیروز و به روزگار

#97

خداوند خورشید و گردنده ماه

✦

فرازندهٔ تاج و تخت و کلاه

#98

کسی را که خواهد برآرد بلند

✦

یکی را کند سوگوار و نژند

#99

چرا نه به فرمانش اندر نه چون

✦

خرد کرد باید بدین رهنمون

#100

ازان دادگر کاو جهان آفرید

✦

ابا آشکارا نهان آفرید

#101

همی آفرین باد بر شهریار

✦

همه نیکوی باد فرجام کار

#102

به بلخ آمدم شاد و پیروز بخت

✦

به فر جهاندار باتاج و تخت

#103

سه روز اندرین جنگ شد روزگار

✦

چهارم ببخشود پروردگار

#104

سپهرم به ترمذ شد و بارمان

✦

به کردار ناوک بجست از کمان

#105

کنون تا به جیحون سپاه منست

✦

جهان زیر فر کلاه منست

#106

به سغد است با لشکر افراسیاب

✦

سپاه و سپهبد بدان روی آب

#107

گر ایدونک فرمان دهد شهریار

✦

سپه بگذرانم کنم کارزار

#108

چو نامه بر شاه ایران رسید

✦

سر تاج و تختش به کیوان رسید

#109

به یزدان پناهید و زو جست بخت

✦

بدان تا ببار آید آن نو درخت

#110

به شادی یکی نامه پاسخ نوشت

✦

چو تازه بهاری در اردیبهشت

#111

که از آفرینندهٔ هور و ماه

✦

جهاندار و بخشندهٔ تاج و گاه

#112

ترا جاودان شادمان باد دل

✦

ز درد و بلا گشته آزاد دل

#113

همیشه به پیروزی و فرهی

✦

کلاه بزرگی و تاج مهی

#114

سپه بردی و جنگ را خواستی

✦

که بخت و هنر داری و راستی

#115

همی از لبت شیر بوید هنوز

✦

که زد بر کمان تو از جنگ توز

#116

همیشه هنرمند بادا تنت

✦

رسیده به کام دل روشنت

#117

ازان پس که پیروز گشتی به جنگ

✦

به کار اندرون کرد باید درنگ

#118

نباید پراگنده کردن سپاه

✦

بپیمای روز و برآرای گاه

#119

که آن ترک بدپیشه و ریمنست

✦

که هم بدنژادست و هم بدتنست

#120

همان با کلاهست و با دستگاه

✦

همی سر برآرد ز تابنده ماه

#121

مکن هیچ بر جنگ جستن شتاب

✦

به جنگ تو آید خود افراسیاب

#122

گر ایدونک زین روی جیحون کشد

✦

همی دامن خویش در خون کشد

#123

نهاد از بر نامه بر مهر خویش

✦

همانگه فرستاده را خواند پیش

#124

بدو داد و فرمود تا گشت باز

✦

همی تاخت اندر نشیب و فراز

#125

فرستاده نزد سیاوش رسید

✦

چو آن نامهٔ شاه ایران بدید

#126

زمین را ببوسید و دل شاد کرد

✦

ز هر غم دل پاک آزاد کرد

#127

ازان نامهٔ شاه چون گشت شاد

✦

بخندید و نامه بسر بر نهاد

#128

نگه داشت بیدار فرمان اوی

✦

نپیچید دل را ز پیمان اوی

#129

وزان سو چو گرسیوز شوخ مرد

✦

بیامد بر شاه ترکان چو گرد

#130

بگفت آن سخنهای ناپاک و تلخ

✦

که آمد سپهبد سیاوش به بلخ

#131

سپه کش چو رستم سپاهی گران

✦

بسی نامداران و جنگ آوران

#132

ز هر یک ز ما بود پنجاه بیش

✦

سرافراز با گُرزهٔ گاومیش

#133

پیاده به کردار آتش بدند

✦

سپردار با تیر و ترکش بدند

#134

نپرد به کردار ایشان عقاب

✦

یکی را سر اندر نیاید بخواب

#135

سه روز و سه شب بود هم زین نشان

✦

غمی شد سر و اسپ گردنکشان

#136

ازیشان کسی را که خواب آمدی

✦

ز جنگش بدانگه شتاب آمدی

#137

بخفتی و آسوده برخاستی

✦

به نوی یکی جنگ آراستی

#138

برآشفت چون آتش افراسیاب

✦

که چندش چه گویی ز آرام و خواب

#139

به گرسیوز اندر چنان بنگرید

✦

که گفتی میانش بخواهد برید

#140

یکی بانگ برزد براندش ز پیش

✦

کجا خواست راندن برو خشم خویش

#141

بفرمود کز نامداران هزار

✦

بخوانید وز بزم سازید کار

#142

سراسر همه دشت پرچین نهید

✦

به سغد اندر آرایش چین نهید

#143

بدین سان به شادی گذر کرد روز

✦

چو از چشم شد دور گیتی فروز

#144

به خواب و به آرامش آمد شتاب

✦

بغلتید بر جامه افراسیاب

داستان سیاوش

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما