بخش ۲۱ - آمدن کیخسرو با گیو، ستیز طوس و گودرز بر شاهی، و ناکامی فریبرز در دژ بهمن

#1

چو با گیو کیخسرو آمد به زم

✦

جهان چند ازو شاد و چندی دژم

#2

نوندی به هر سو برافگند گیو

✦

یکی نامه از شاه وز گیو نیو

#3

که آمد ز توران جهاندار شاد

✦

سر تخمهٔ نامور کیقباد

#4

فرستادهٔ بختیار و سوار

✦

خردمند و بینادل و دوستدار

#5

گزین کرد ازان نامداران زم

✦

بگفت آنچ بشنید از بیش و کم

#6

بدو گفت ز ایدر برو باصفهان

✦

بر نیو گودرز کشوادگان

#7

بگویش که کیخسرو آمد به زم

✦

که بادی نجست از بر او دژم

#8

یکی نامه نزدیک کاووس شاه

✦

فرستاده‌ای چست بگرفت راه

#9

هیونان کفک افگن بادپای

✦

بجستند برسان آتش ز جای

#10

فرستادهٔ گیو روشن روان

✦

نخستین بیامد بر پهلوان

#11

پیامش همی گفت و نامه بداد

✦

جهان پهلوان نامه بر سر نهاد

#12

ز بهر سیاووش ببارید آب

✦

همی کرد نفرین بر افراسیاب

#13

فرستاده شد نزد کاووس کی

✦

ز یال هیونان بپالود خوی

#14

چو آمد به نزدیک کاووس شاه

✦

ز شادی خروش آمد از بارگاه

#15

خبر شد به گیتی که فرزند شاه

✦

جهانجوی کیخسرو آمد ز راه

#16

سپهبد فرستاده را پیش خواند

✦

بران نامهٔ گیو گوهر فشاند

#17

جهانی به شادی بیاراستند

✦

بهر جای رامشگران خواستند

#18

ازان پس ز کشور مهان جهان

✦

برفتند یکسر سوی اصفهان

#19

بیاراست گودرز کاخ بلند

✦

همه دیبهٔ خسروانی فگند

#20

یکی تخت بنهاد پیکر به زر

✦

بدو اندرون چند گونه گهر

#21

یکی تاج با یاره و گوشوار

✦

یکی طوق پر گوهر شاهوار

#22

به زر و به گوهر بیاراست گاه

✦

چنان چون بباید سزاوار شاه

#23

سراسر همه شهر آیین ببست

✦

بیاراست میدان و جای نشست

#24

مهان سرافراز برخاستند

✦

پذیره شدن را بیاراستند

#25

برفتند هشتاد فرسنگ پیش

✦

پذیره شدندش به آیین خویش

#26

چو چشم سپهبد برآمد به شاه

✦

همان گیو را دید با او به راه

#27

چو آمد پدیدار با شاه گیو

✦

پیاده شدند آن سواران نیو

#28

فرو ریخت از دیدگان آب زرد

✦

ز درد سیاوش بسی یاد کرد

#29

ستودش فراوان و کرد آفرین

✦

چنین گفت کای شهریار زمین

#30

ز تو چشم بدخواه تو دور باد

✦

روان سیاوش پر از نور باد

#31

جهاندار یزدان گوای منست

✦

که دیدار تو رهنمای منست

#32

سیاووش را زنده گر دیدمی

✦

بدین گونه از دل نخندیدمی

#33

بزرگان ایران همه پیش اوی

✦

یکایک نهادند بر خاک روی

#34

وزان جایگه شاد گشتند باز

✦

فروزنده شد بخت گردن فراز

#35

ببوسید چشم و سر گیو گفت

✦

که بیرون کشیدی سپهر از نهفت

#36

گزارندهٔ خواب و جنگی توی

✦

گه چاره مرد درنگی توی

#37

سوی خانهٔ پهلوان آمدند

✦

همه شاد و روشن روان آمدند

#38

ببودند یک هفته با می بدست

✦

بیاراسته بزمگاه و نشست

#39

به هشتم سوی شهر کاووس شاه

✦

همه شاددل برگرفتند راه

#40

چو کیخسرو آمد بر شهریار

✦

جهان گشت پر بوی و رنگ و نگار

#41

بر آیین جهانی شد آراسته

✦

در و بام و دیوار پرخواسته

#42

نشسته به هر جای رامشگران

✦

گلاب و می و مشک با زعفران

#43

همه یال اسپان پر از مشک و می

✦

درم با شکر ریخته زیر پی

#44

چو کاووس کی روی خسرو بدید

✦

سرشکش ز مژگان به رخ بر چکید

#45

فرود آمد از تخت و شد پیش اوی

✦

بمالید بر چشم او چشم و روی

#46

جوان جهانجوی بردش نماز

✦

گرازان سوی تخت رفتند باز

#47

فراوان ز ترکان بپرسید شاه

✦

هم از تخت سالار توران سپاه

#48

چنین پاسخ آورد کان کم خرد

✦

به بد روی گیتی همی بسپرد

#49

مرا چند ببسود و چندی بگفت

✦

خرد با هنر کردم اندر نهفت

#50

بترسیدم از کار و کردار او

✦

بپیچیدم از رنج و تیمار او

#51

اگر ویژه ابری شود درّبار

✦

کشنده پدر چون بود دوستدار

#52

نخواند مرا موبد از آب پاک

✦

که بپرستم او را پدر زیر خاک

#53

کنون گیو چندی به سختی ببود

✦

به توران مرا جست و رنج آزمود

#54

اگر نیز رنجی نبودی جزین

✦

که با من بیامد ز توران زمین

#55

سرافراز دو پهلوان با سپاه

✦

پس ما بیامد چو آتش به راه

#56

من آن دیدم از گیو کز پیل مست

✦

نبیند به هندوستان بت پرست

#57

گمانی نبردم که هرگز نهنگ

✦

ز دریا بران سان برآید به جنگ

#58

ازان پس که پیران بیامد چو شیر

✦

میان بسته و بادپایی به زیر

#59

به آب اندر آمد بسان نهنگ

✦

که گفتی زمین را بسوزد به جنگ

#60

بینداخت بر یال او بر کمند

✦

سر پهلوان اندر آمد به بند

#61

بخواهش‌گری رفتم ای شهریار

✦

وگرنه بکندی سرش را ز بار

#62

بدان کاو ز درد پدر خسته بود

✦

ز بد گفتن ما زبان بسته بود

#63

چنین تا لب رود جیحون به جنگ

✦

نیاسود با گُرزهٔ گاورنگ

#64

سرانجام بگذاشت جیحون به خشم

✦

بآب و بکشتی نیفگند چشم

#65

کسی را که چون او بود پهلوان

✦

بود جاودان شاد و روشن روان

#66

یکی کاخ کشواد بد در صطخر

✦

که آزادگان را بدو بود فخر

#67

چو از تخت کاووس برخاستند

✦

به ایوان نو رفتن آراستند

#68

همی رفت گودرز با شهریار

✦

چو آمد بدان گلشن زرنگار

#69

بر اورنگ زرینش بنشاندند

✦

برو بر بسی آفرین خواندند

#70

ببستند گردان ایران کمر

✦

بجز طوس نوذر که پیچید سر

#71

که او بود با کوس و زرینه کفش

✦

هم او داشتی کاویانی درفش

#72

ازان کار گودرز شد تیز مغز

✦

برِ او پیامی فرستاد نغز

#73

پیمبر سرافراز گیو دلیر

✦

که چنگ یلان داشت و بازوی شیر

#74

بدو گفت با طوس نوذر بگوی

✦

که هنگام شادی بهانه مجوی

#75

بزرگان و گردان ایران زمین

✦

همه شاه را خواندند آفرین

#76

چرا سر کشی تو به فرمان دیو

✦

نبینی همی فر گیهان خدیو

#77

اگر تو بپیچی ز فرمان شاه

✦

مرا با تو کین خیزد و رزمگاه

#78

فرستاده گیوست پیغام من

✦

به دستوری نامدار انجمن

#79

ز پیش پدر گیو بنمود پشت

✦

دلش پر ز گفتارهای درشت

#80

بیامد به طوس سپهبد بگفت

✦

که این رای را با تو دیوست جفت

#81

چو بشنید پاسخ چنین داد طوس

✦

که بر ما نه خوبست کردن فسوس

#82

به ایران پس از رستم پیلتن

✦

سرافرازتر کس منم ز انجمن

#83

نبیره منوچهر شاه دلیر

✦

که گیتی به تیغ اندر آورد زیر

#84

همان شیر پرخاشجویم به جنگ

✦

بدرم دل پیل و چنگ پلنگ

#85

همی بی من آیین و رای آورید

✦

جهان را به نو کدخدای آورید

#86

نباشم بدین کار همداستان

✦

ز خسرو مزن پیش من داستان

#87

جهاندار کز تخم افراسیاب

✦

نشانیم بخت اندر آید به خواب

#88

نخواهیم شاه از نژاد پشنگ

✦

فسیله نه نیکو بود با پلنگ

#89

تو این رنجها را که بردی برست

✦

که خسرو جوانست و کندآورست

#90

کسی کاو بود شهریار زمین

✦

هنر باید و گوهر و فر و دین

#91

فریبرز کاووس فرزند شاه

✦

سزاوارتر کس به تخت و کلاه

#92

بهرسو ز دشمن ندارد نژاد

✦

همش فر و برزست و هم نام و داد

#93

دژم گیو برخاست از پیش او

✦

که خام آمدش دانش و کیش او

#94

بیامد به گودرز کشواد گفت

✦

که فر و خرد نیست با طوس جفت

#95

دو چشمش تو گویی نبیند همی

✦

فریبرز را برگزیند همی

#96

برآشفت گودرز و گفت از مهان

✦

همی طوس کم باید اندر جهان

#97

نبیره پسر داشت هفتاد و هشت

✦

بزد کوس ز ایوان به میدان گذشت

#98

سواران جنگی ده و دو هزار

✦

برون رفت برگستوان‌ور سوار

#99

وزان رو بیامد سپهدار طوس

✦

ببستند بر کوههٔ پیل کوس

#100

ببستند گردان ایران میان

✦

به پیش سپاه اختر کاویان

#101

چو گودرز را دید و چندان سپاه

✦

کزو تیره شد روی خورشید و ماه

#102

یکی تخت بر کوههٔ ژنده پیل

✦

ز پیروزه تابان به کردار نیل

#103

جهانجوی کیخسرو تاج‌ور

✦

نشسته بران تخت و بسته کمر

#104

به گرد اندرش ژنده‌پیلان دویست

✦

تو گفتی به گیتی جز آن جای نیست

#105

همی تافت زان تخت خسرو چو ماه

✦

ز یاقوت رخشنده بر سر کلاه

#106

غمی شد دل طوس و اندیشه کرد

✦

که امروز اگر من بسازم نبرد

#107

بسی کشته آید ز هر دو سپاه

✦

ز ایران نه برخیزد این کینه‌گاه

#108

نباشد جز از کام افراسیاب

✦

سر بخت ترکان برآید ز خواب

#109

بدیشان رسد تخت شاهنشهی

✦

سرآید به ما روزگار مهی

#110

خردمند مردی و جوینده راه

✦

فرستاد نزدیک کاووس شاه

#111

که از ما یکی گر برین دشت جنگ

✦

نهد بر کمان پر تیر خدنگ

#112

یکی کینه خیزد که افراسیاب

✦

هم امشب همی آن ببیند به خواب

#113

چو بشنید زین‌گونه گفتار شاه

✦

بفرمود تا بازگردد به راه

#114

بر طوس و گودرز کشوادگان

✦

گزیده سرافراز آزادگان

#115

که بر درگه آیند بی‌انجمن

✦

چنان چون بباید به نزدیک من

#116

بشد طوس و گودرز نزدیک شاه

✦

زبان برگشادند بر پیش گاه

#117

بدو گفت شاه ای خردمند پیر

✦

منه زهر برنده بر جام شیر

#118

بنه تیغ و بگشای ز آهن میان

✦

نباید کزین سود دارد زیان

#119

چنین گفت طوس سپهبد به شاه

✦

که گر شاه سیر آید از تخت و گاه

#120

به فرزند باید که ماند جهان

✦

بزرگی و دیهیم و تخت مهان

#121

چو فرزند باشد نبیره کلاه

✦

چرا برنهد برنشیند به گاه

#122

بدو گفت گودرز کای کم خرد

✦

ترا بخرد از مردمان نشمرد

#123

به گیتی کسی چون سیاوش نبود

✦

چنو راد و آزاد و خامش نبود

#124

کنون این جهانجوی فرزند اوست

✦

همویست گویی به چهر و به پوست

#125

گر از تور دارد ز مادر نژاد

✦

هم از تخم شاهی نپیچد ز داد

#126

به توران و ایران چنو نیو کیست

✦

چنین خام گفتارت از بهر چیست

#127

دو چشمت نبیند همی چهر او

✦

چنان برز و بالا و آن مهر او

#128

به جیحون گذر کرد و کشتی نجست

✦

به فر کیانی و رای درست

#129

بسان فریدون کز اروند رود

✦

گذشت و به کشتی نیامد فرود

#130

ز مردی و از فرهٔ ایزدی

✦

ازو دور شد چشم و دست بدی

#131

تو نوذر نژادی نه بیگانه‌ای

✦

پدر تیز بود و تو دیوانه‌ای

#132

سلیح من ار با منستی کنون

✦

بر و یالت آغشته گشتی به خون

#133

بدو گفت طوس ای جهاندیده پیر

✦

سخن گوی لیکن همه دلپذیر

#134

اگر تیغ تو هست سندان شکاف

✦

سنانم بدرّد دل کوه قاف

#135

وگر گُرز تو هست با سنگ و تاب

✦

خدنگم بدوزد دل آفتاب

#136

و گر تو ز کشواد داری نژاد

✦

منم طوس نوذر مه و شاهزاد

#137

بدو گفت گودرز چندین مگوی

✦

که چندین نبینم ترا آب روی

#138

به کاووس گفت ای جهاندار شاه

✦

تو دل را مگردان ز آیین و راه

#139

دو فرزند پرمایه را پیش خوان

✦

سزاوار گاهند و هر دو جوان

#140

ببین تا ز هر دو سزاوار کیست

✦

که با برز و با فرهٔ ایزدیست

#141

بدو تاج بسپار و دل شاد دار

✦

چو فرزند بینی همی شهریار

#142

بدو گفت کاووس کاین رای نیست

✦

که فرزند هر دو به دل بر یکیست

#143

یکی را چو من کرده باشم گزین

✦

دل دیگر از من شود پر ز کین

#144

یکی کار سازم که هر دو ز من

✦

نگیرند کین اندرین انجمن

#145

دو فرزند ما را کنون بر دو خیل

✦

بباید شدن تا در اردبیل

#146

به مرزی که آنجا دژ بهمنست

✦

همه ساله پرخاش آهرمنست

#147

برنجست ز آهرمن آتش پرست

✦

نباشد بران مرز کس را نشست

#148

ازیشان یکی کان بگیرد به تیغ

✦

ندارم ازو تخت شاهی دریغ

#149

چو بشنید گودرز و طوس این سخن

✦

که افگند سالار هشیار بن

#150

برین هر دو گشتند همداستان

✦

ندانست ازین به کسی داستان

#151

برین یک سخن دل بیاراستند

✦

ز پیش جهاندار برخاستند

#152

چو خورشید برزد سر از برج شیر

✦

سپهر اندر آورد شب را به زیر

#153

فریبرز با طوس نوذر دمان

✦

به نزدیک شاه آمدند آن زمان

#154

چنین گفت با شاه هشیار طوس

✦

که من با سپهبد برم پیل و کوس

#155

همان من کشم کاویانی درفش

✦

رخ لعل دشمن کنم چون بنفش

#156

کنون همچنین من ز درگاه شاه

✦

بنه برنهم برنشانم سپاه

#157

پس اندر فریبرز و کوس و درفش

✦

هوا کرده از سم اسپان بنفش

#158

چو فرزند را فر و برز کیان

✦

بباشد نبیره نبندد میان

#159

بدو گفت شاه ار تو رانی ز پیش

✦

زمانه نگردد ز آیین خویش

#160

بِرای خداوند خورشید و ماه

✦

توان ساخت پیروزی و دستگاه

#161

فریبرز را گر چنین است رای

✦

تو لشکر بیارای و منشین ز پای

#162

بشد طوس با کاویانی درفش

✦

به پا اندرون کرده زرینه کفش

#163

فریبرز کاووس در قلبگاه

✦

به پیش اندرون طوس و پیل و سپاه

#164

چو نزدیک بهمن دژ اندر رسید

✦

زمین همچو آتش همی بردمید

#165

بشد طوس با لشکری جنگجوی

✦

به تندی سوی دژ نهادند روی

#166

سر بارهٔ دژ بد اندر هوا

✦

ندیدند جنگ هوا کس روا

#167

سنانها ز گرمی همی برفروخت

✦

میان زره مرد جنگی بسوخت

#168

جهان سر به سر گفتی از آتش است

✦

هوا دام آهرمن سرکش است

#169

سپهبد فریبرز را گفت مرد

✦

به چیزی چو آید به دشت نبرد

#170

به گُرز گران و به تیغ و کمند

✦

بکوشد که آرد به چیزی گزند

#171

به پیرامن دژ یکی راه نیست

✦

ز آتش کسی را دل ای شاه نیست

#172

میان زیر جوشن بسوزد همی

✦

تن بارکش برفروزد همی

#173

بگشتند یک هفته گرد اندرش

✦

بدیده ندیدند جای درش

#174

به نومیدی از جنگ گشتند باز

✦

نیامد بر از رنج راه دراز

داستان سیاوش

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما