بخش ۱۶ - تاخت رستم به کین سیاوش در توران، نشستن بر تخت افراسیاب، بازگشت و خشکسالی هفت‌ساله

#1

چو خورشید برزد سر از کوهسار

✦

بگسترد یاقوت بر جویبار

#2

تهمتن همه خواسته گرد کرد

✦

ببخشید یکسر به مردان مرد

#3

خروش آمد و نالهٔ کرنای

✦

تهمتن برانگیخت لشکر ز جای

#4

نهادند سر سوی افراسیاب

✦

همه رخ ز کین سیاوش پر آب

#5

پس آگاهی آمد به پرخاشجوی

✦

که رستم به توران در آورد روی

#6

به پیران چنین گفت کایرانیان

✦

بدی را ببستند یکسر میان

#7

کنون بوم و بر جمله ویران شود

✦

به کام دلیران ایران شود

#8

کسی نزد رستم برد آگهی

✦

ازین کودک شوم بی‌فرهی

#9

هم آنگه برندش به ایران سپاه

✦

یکی ناسزا برنهندش کلاه

#10

نوندی برافگن هم اندر زمان

✦

بر شوم پی‌زادهٔ بدگمان

#11

که با مادر آن هر دو تن را به هم

✦

بیارد بگوید سخن بیش و کم

#12

نوندی بیامد ببردندشان

✦

شدند آن دو بیچاره چون بیهشان

#13

به نزدیک افراسیاب آمدند

✦

پر از درد و تیمار و تاب آمدند

#14

وز آن جایگه شاه توران زمین

✦

بیاورد لشکر به دریای چین

#15

تهمتن نشست از بر تخت اوی

✦

به خاک اندر آمد سر بخت اوی

#16

یکی داستانی بگفت از نخست

✦

که پرمایه آنکس که دشمن نجست

#17

چو بدخواه پیش آیدت کشته به

✦

گر آواره از پیش برگشته به

#18

از ایوان همه گنج او بازجست

✦

بگفتند با او یکایک درست

#19

غلامان و اسپ و پرستندگان

✦

همان مایه‌ور خوب رخ بندگان

#20

در گنج دینار و پرمایه تاج

✦

همان گوهر و دیبه و تخت عاج

#21

یکایک ز هر سو به چنگ آمدش

✦

بسی گوهر از گنج گنگ آمدش

#22

سپه سر به سر زان توانگر شدند

✦

ابا یاره و تخت و افسر شدند

#23

یکی طوس را داد زان تخت عاج

✦

همان یاره و طوق و منشور چاچ

#24

ورا گفت هر کس که تاب آورد

✦

وگر نام افراسیاب آورد

#25

همانگه سرش را ز تن دور کن

✦

ازو کرگسان را یکی سور کن

#26

کسی کاو خرد جوید و ایمنی

✦

نیازد سوی کیش آهرمنی

#27

چو فرزند باید که داری به ناز

✦

ز رنج ایمن از خواسته بی‌نیاز

#28

تو درویش را رنج منمای هیچ

✦

همی داد و بر داد دادن بسیچ

#29

که گیتی سپنجست و جاوید نیست

✦

فری برتر از فر جمشید نیست

#30

سپهر بلندش به پا آورید

✦

جهان را جزو کدخدا آورید

#31

یکی تاج پرگوهر شاهوار

✦

دو تا یاره و طوق با گوشوار

#32

سپیجاب و سغدش به گودرز داد

✦

بسی پند و منشور آن مرز داد

#33

ستودش فراوان و کرد آفرین

✦

که چون تو کسی نیست ز ایران زمین

#34

بزرگی و فر و بلندی و داد

✦

همان بزم و رزم از تو داریم یاد

#35

ترا با هنر گوهرست و خرد

✦

روانت همی از تو رامش برد

#36

روا باشد ار پند من بشنوی

✦

که آموزگار بزرگان توی

#37

سپیجاب تا آب گلزریون

✦

ز فرمان تو کس نیاید برون

#38

فریبرز کاووس را تاج زر

✦

فرستاد و دینار و تخت و کمر

#39

بدو گفت سالار و مهتر توی

✦

سیاووش رد را برادر توی

#40

میان را به کین برادر ببند

✦

ز فتراک مگشای بند کمند

#41

به چین و ختن اندرآور سپاه

✦

به هر جای از دشمنان کینه‌خواه

#42

میاسای از کین افراسیاب

✦

ز تن دور کن خورد و آرام و خواب

#43

به ماچین و چین آمد این آگهی

✦

که بنشست رستم به شاهنشهی

#44

همه هدیه ها ساختند و نثار

✦

ز دینار و ز گوهر شاهوار

#45

تهمتن به جان داد زنهارشان

✦

بدید آن روانهای بیدارشان

#46

وزان پس بنخچیر با یوز و باز

✦

برآمد برین روزگاری دراز

#47

چنان بد که روزی زواره برفت

✦

به نخچیر گوران خرامید تفت

#48

یکی ترک تا باشدش رهنمای

✦

به پیش اندر افگند و آمد بجای

#49

یکی بیشه دید اندران پهن دشت

✦

که گفتی برو بر نشاید گذشت

#50

ز بس بوی و بس رنگ و آب روان

✦

همی نو شد از باد گفتی روان

#51

پس آن ترک خیره زبان برگشاد

✦

به پیش زواره همی کرد یاد

#52

که نخچیرگاه سیاوش بد این

✦

برین بود مهرش به توران زمین

#53

بدین جایگه شاد و خرم بدی

✦

جز ایدر همه جای با غم بدی

#54

زواره چو بشنید زو این سخن

✦

برو تازه شد روزگار کهن

#55

چو گفتار آن ترکش آمد به گوش

✦

ز اسپ اندر افتاد و زو رفت هوش

#56

یکی باز بودش به چنگ اندرون

✦

رها کرد و مژگان شدش جوی خون

#57

رسیدند یاران لشکر بدوی

✦

غمی یافتندش پر از آب روی

#58

گرفتند نفرین بران رهنمای

✦

به زخمش فگندند هر یک ز پای

#59

زواره یکی سخت سوگند خورد

✦

فرو ریخت از دیدگان آب زرد

#60

کزین پس نه نخچیر جویم نه خواب

✦

نپردازم از کین افراسیاب

#61

نمانم که رستم برآساید ایچ

✦

همی کینه را کرد باید بسیچ

#62

همانگه چو نزد تهمتن رسید

✦

خروشید چون روی او را بدید

#63

بدو گفت کایدر به کین آمدیم

✦

و گر لب پر از آفرین آمدیم

#64

چو یزدان نیکی دهش زور داد

✦

از اختر ترا گردش هور داد

#65

چرا باید این کشور آباد ماند

✦

یکی را برین بوم و بر شاد ماند

#66

فرامش مکن کین آن شهریار

✦

که چون او نبیند دگر روزگار

#67

برانگیخت آن پیلتن را ز جای

✦

تهمتن هم آن کرد کاو دید رای

#68

همان غارت و کشتن اندر گرفت

✦

همه بوم و بر دست بر سر گرفت

#69

ز توران زمین تا به سقلاب و روم

✦

نماندند یک مرز آباد بوم

#70

همی سر بریدند برنا و پیر

✦

زن و کودک خرد کردند اسیر

#71

برین گونه فرسنگ بیش از هزار

✦

برآمد ز کشور سراسر دمار

#72

هرآنکس که بد مهتری با گهر

✦

همه پیش رفتند بر خاک سر

#73

که بیزار گشتیم ز افراسیاب

✦

نخواهیم دیدار او را به خواب

#74

ازان خون که او ریخت بر بیگناه

✦

کسی را نبود اندر آن روی راه

#75

کنون انجمن گر پراگنده‌ایم

✦

همه پیش تو چاکر و بنده‌ایم

#76

چو چیره شدی بیگنه خون مریز

✦

مکن چنگ گردون گردنده تیز

#77

ندانیم ماکان جفاگر کجاست

✦

به ابرست گر در دم اژدهاست

#78

چو بشنید گفتار آن انجمن

✦

بپیچید بینادل پیلتن

#79

سوی مرز قچغار باشی براند

✦

سران سپه را سراسر بخواند

#80

شدند انجمن پیش او بخردان

✦

بزرگان و کارآزموده ردان

#81

که کاووس بی‌دست و بی فر و پای

✦

نشستست بر تخت بی‌رهنمای

#82

گر افراسیاب از رهی بی‌درنگ

✦

یکی لشکر آرد به ایران به جنگ

#83

بیابد بران پیر کاووس دست

✦

شود کام و آرام ما جمله پست

#84

یکایک همه فام کین توختیم

✦

همه شهر آباد او سوختیم

#85

کجا سالیان اندر آمد به شش

✦

که نگذشت بر ما یکی روز خوش

#86

کنون نزد آن پیر خسرو شویم

✦

چو رزم اندر آید همه نو شویم

#87

چو دل بر نهی بر سرای کهن

✦

کند ناز و ز تو بپوشد سخن

#88

تهمتن بران گشت همداستان

✦

که فرخنده موبد زد این داستان

#89

چنین گفت خرم دل رهنمای

✦

که خوبی گزین زین سپنجی سرای

#90

بنوش و بناز و بپوش و بخور

✦

ترا بهره اینست زین رهگذر

#91

سوی آز منگر که او دشمنست

✦

دلش بردهٔ جان آهرمنست

#92

نگه کن که در خاک جفت تو کیست

✦

برین خواسته چند خواهی گریست

#93

تهمتن چو بشنید شرم آمدش

✦

برفتن یکی رای گرم آمدش

#94

نگه کرد ز اسپان به هر سو گله

✦

که بودند بر دشت ترکان یله

#95

غلام و پرستندگان ده هزار

✦

بیاورد شایستهٔ شهریار

#96

همان نافهٔ مشک و موی سمور

✦

ز در سپید و ز کیمال بور

#97

به رنگ و به بوی و به دیبا و زر

✦

شد آراسته پشت پیلان نر

#98

ز گستردنیها و از بیش و کم

✦

ز پوشیدنیها و گنج و درم

#99

ز گنج سلیح و ز تاج و ز تخت

✦

به ایران کشیدند و بربست رخت

#100

ز توران سوی زابلستان کشید

✦

به نزدیک فرخنده دستان کشید

#101

سوی پارس شد طوس و گودرز و گیو

✦

سپاهی چنان نامبردار و نیو

#102

نهادند سر سوی شاه جهان

✦

همه نامداران فرخ نهان

#103

وزان پس چو بشنید افراسیاب

✦

که بگذشت رستم بران روی آب

#104

شد از باختر سوی دریای گنگ

✦

دلی پر ز کینه سری پر ز جنگ

#105

همه بوم زیر و زبر کرده دید

✦

مهان کشته و کهتران برده دید

#106

نه اسپ و نه گنج و نه تاج و نه تخت

✦

نه شاداب در باغ برگ درخت

#107

جهانی به آتش برافروخته

✦

همه کاخها کنده و سوخته

#108

ز دیده ببارید خونابه شاه

✦

چنین گفت با مهتران سپاه

#109

که هر کس که این را فرامش کند

✦

همی جان بیدار خامش کند

#110

همه یک به یک دل پر از کین کنید

✦

سپر بستر و تیغ بالین کنید

#111

به ایران سپه رزم و کین آوریم

✦

به نیزه خور اندر زمین آوریم

#112

به یک رزم اگر باد ایشان بجست

✦

نباید چنین کردن اندیشه پست

#113

برآراست بر هر سوی تاختن

✦

ندید ایچ هنگام پرداختن

#114

همی سوخت آباد بوم و درخت

✦

به ایرانیان بر شد آن کار سخت

#115

ز باران هوا خشک شد هفت سال

✦

دگرگونه شد بخت و برگشت حال

#116

شد از رنج و سختی جهان پر نیاز

✦

برآمد برین روزگار دراز

داستان سیاوش

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما