بخش ۲ - نخچیر طوس و گیو در مرز توران، یافتن ماه‌روی و ستیز تا سپردن او به کاووس
#1
چنین گفت موبد که یک‌روز طوس
✦
بدانگه که برخاست بانگ خروس
#2
خود و گیو گودرز و چندی سوار
✦
برفتند شاد از در شهریار
#3
به نخچیر گوران به دشت دغوی
✦
ابا باز و یوزانِ نخچیرجوی
#4
فراوان گرفتند و انداختند
✦
علوفه چهل روزه را ساختند
#5
بدان جایگه ترک نزدیک بود
✦
زمینش ز خرگاه تاریک بود
#6
یکی بیشه پیش اندر آمد ز دور
✦
به نزدیک مرز سواران تور
#7
همی‌راند در پیش با طوس، گیو
✦
پس اندر پرستنده‌ای چند نیو
#8
بران بیشه رفتند هر دو سوار
✦
بگشتند بر گِرد آن مرغزار
#9
به بیشه یکی خوب رخ یافتند
✦
پر از خنده لب، هردو بشتافتند
#10
به دیدار او در زمانه نبود
✦
برو بر ز خوبی بهانه نبود
#11
بدو گفت گیو: ای فریبنده ماه
✦
ترا سوی این بیشه چون بود راه؟
#12
چنین داد پاسخ که: ما را پدر
✦
بزد دوش، بگذاشتم بوم و بر
#13
شب تیره مست آمد از دشتِ سور
✦
همان چون مرا دید جوشان ز دور،
#14
یکی خنجری آبگون برکشید
✦
همان خواست از تن سرم را برید
#15
بپرسید زو پهلوان از نژاد
✦
برو سروبن یک به یک کرد یاد
#16
بدو گفت: من خویش گرسیوزم
✦
به شاه آفریدون کشد پروزم
#17
پیاده ـ بدو گفت ـ چون آمدی
✦
که بی‌باره و رهنمون آمدی؟
#18
چنین داد پاسخ که: اسپم بماند
✦
ز سستی مرا بر زمین برنشاند
#19
بی‌اندازه زرّ و گهر داشتم
✦
به سر بر یکی تاج زر داشتم
#20
بران رویِ بالا ز من بستدند
✦
نیام یکی تیغ بر من زدند
#21
چو هشیار گردد پدر بی‌گمان
✦
سواری فرستد پس من دمان
#22
بیاید همی تازیان مادرم
✦
نخواهد کزین بوم و بر بگذرم
#23
دل پهلوانان بدو نرم گشت
✦
سر طوس نوذر بی‌آزرم گشت
#24
شه نوذری گفت: من یافتم
✦
از ایرا چنین تیز بشتافتم
#25
بدو گفت گیو: ای سپهدار شاه
✦
نه با من برابر بدی بی‌سپاه؟
#26
همان طوس نوذر بدان بستهید
✦
کجا: پیش اسپ من اینجا رسید
#27
بدو گیو گفت: این سخن خود مگوی
✦
که «من تاختم پیش نخچیرجوی»
#28
ز بهر پرستنده‌ای گرمگوی
✦
نگردد جوانمرد پرخاشجوی
#29
سخن‌شان به تندی بجایی رسید
✦
که این ماه را سر بباید برید
#30
میانشان چو آن داوری شد دراز
✦
میانجی برآمد یکی سرفراز
#31
که این را بر شاه ایران برید
✦
بدان کاو دهد، هردو فرمان برید
#32
نگشتند هردو ز گفتار اوی
✦
بر شاه ایران نهادند روی
#33
چو کاووس روی کنیزک بدید
✦
بخندید و لب را به دندان گزید
#34
بهردو سپهبد چنین گفت شاه
✦
که: کوتاه شد بر شما رنج راه
#35
برین داستان بگذرانیم روز
✦
که خورشید گیرند گردان بِیوز
#36
گوزنست اگر آهوی دلبرست؟!
✦
شکاری چنین ازدر مهترست
#37
بدو گفت خسرو: نژاد تو چیست
✦
که چهرت همانند چهر پریست؟
#38
ورا گفت: از مام خاتونیم
✦
ز سوی پدر آفریدونیم
#39
نیایم سپهدار گرسیوزست
✦
بران مرز خرگاه او مرکزست
#40
بدو گفت کاین روی و موی و نژاد
✦
همی‌خواستی داد هرسه به باد
#41
به مشکوی زرین کنم شایدت
✦
سر ماه‌رویان کنم بایدت
#42
چنین داد پاسخ که: دیدم ترا
✦
ز گردنکشان برگزیدم ترا
#43
بت اندر شبستان فرستاد شاه
✦
بفرمود تا برنشیند به گاه
#44
بیاراستندش به دیبای زرد
✦
به یاقوت و پیروزه و لاجورد
#45
دگر ایزدی هرچه بایست، بود
✦
یکی سرخ یاقوت بُد نابسود
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.