#1
چنین گفت موبد که یک‌روز طوس
✦
بدانگه که برخاست بانگ خروس
“Thus spake the priest that one early morn, as the cock sounded its chant at dawn,”
#2
خود و گیو گودرز و چندی سوار
✦
برفتند شاد از در شهریار
“Tus himself, and Giv son of Gudarz, with a band of noble horsemen, departed joyfully from the king's gate.”
#3
به نخچیر گوران به دشت دغوی
✦
ابا باز و یوزانِ نخچیرجوی
“They rode to hunt wild asses in the plain of Daghoi, bearing trained falcons and hunting leopards.”
#4
فراوان گرفتند و انداختند
✦
علوفه چهل روزه را ساختند
“Plentiful was the game they struck and captured, laying up provisions for forty days.”
#5
بدان جایگه ترک نزدیک بود
✦
زمینش ز خرگاه تاریک بود
“That realm lay close to the land of the Turks, dark with the shadow of their many tents.”
#6
یکی بیشه پیش اندر آمد ز دور
✦
به نزدیک مرز سواران تور
“A lush thicket loomed from afar, standing near the border of the Turanian riders.”
#7
همی‌راند در پیش با طوس، گیو
✦
پس اندر پرستنده‌ای چند نیو
“Giv rode alongside Tus at the lead, while brave retainers followed close behind.”
#8
بران بیشه رفتند هر دو سوار
✦
بگشتند بر گِرد آن مرغزار
“Both horsemen entered that thicket and rode all around its verdant meadow.”
#9
به بیشه یکی خوب رخ یافتند
✦
پر از خنده لب، هردو بشتافتند
“Within the woods they found a fair-faced maiden with smiling lips; both rushed toward her.”
#10
به دیدار او در زمانه نبود
✦
برو بر ز خوبی بهانه نبود
“In all the world there was none to match her sight, nor could any fault be found in her beauty.”
#11
بدو گفت گیو: ای فریبنده ماه
✦
ترا سوی این بیشه چون بود راه؟
“Giv spake to her: 'O enchanting moon, how didst thou find thy path into this wild thicket?'”
#12
چنین داد پاسخ که: ما را پدر
✦
بزد دوش، بگذاشتم بوم و بر
“She answered: 'Last night my father struck me, and so I abandoned my home and homeland.'”
#13
شب تیره مست آمد از دشتِ سور
✦
همان چون مرا دید جوشان ز دور،
“'He returned drunk from a night of banquet, and seeing me from afar, he seethed with fury.'”
#14
یکی خنجری آبگون برکشید
✦
همان خواست از تن سرم را برید
“'He drew a sharp, water-tempered dagger, intending to sever my head from my body.'”
#15
بپرسید زو پهلوان از نژاد
✦
برو سروبن یک به یک کرد یاد
“The champion asked her of her lineage, and that tall cypress listed them one by one.”
#16
بدو گفت: من خویش گرسیوزم
✦
به شاه آفریدون کشد پروزم
“She said: 'I am kin to Garsivaz, and my ancestry reaches back to King Fereydun.'”
#17
پیاده ـ بدو گفت ـ چون آمدی
✦
که بی‌باره و رهنمون آمدی؟
“He asked: 'How is it thou hast come on foot, without steed or guide?'”
#18
چنین داد پاسخ که: اسپم بماند
✦
ز سستی مرا بر زمین برنشاند
“She answered: 'My horse failed me, collapsing from weakness and leaving me stranded.'”
#19
بی‌اندازه زرّ و گهر داشتم
✦
به سر بر یکی تاج زر داشتم
“'Boundless gold and jewels I possessed, and upon my head I wore a golden crown.'”
#20
بران رویِ بالا ز من بستدند
✦
نیام یکی تیغ بر من زدند
“'Upon the high paths they stripped me of all, striking me with the scabbard of a sword.'”
#21
چو هشیار گردد پدر بی‌گمان
✦
سواری فرستد پس من دمان
“'When my father regains his senses, he will surely send swift riders after me.'”
#22
بیاید همی تازیان مادرم
✦
نخواهد کزین بوم و بر بگذرم
“'My mother comes riding fast, unwilling that I should leave this land.'”
#23
دل پهلوانان بدو نرم گشت
✦
سر طوس نوذر بی‌آزرم گشت
“The hearts of the heroes softened toward her, yet Tus son of Nowzar grew shameless in desire.”
#24
شه نوذری گفت: من یافتم
✦
از ایرا چنین تیز بشتافتم
“The Nowzarian king spake: 'I found her first; that is why I spurred so swiftly!'”
#25
بدو گفت گیو: ای سپهدار شاه
✦
نه با من برابر بدی بی‌سپاه؟
“Giv retorted: 'O commander of the host, wast thou not side-by-side with me without army?'”
#26
همان طوس نوذر بدان بستهید
✦
کجا: پیش اسپ من اینجا رسید
“Yet Tus son of Nowzar insisted: 'She reached before my horse first here.'”
#27
بدو گیو گفت: این سخن خود مگوی
✦
که «من تاختم پیش نخچیرجوی»
“Giv said to him: 'Utter not such words as "I charged ahead of the hunters."'”
#28
ز بهر پرستنده‌ای گرمگوی
✦
نگردد جوانمرد پرخاشجوی
“'For the sake of a sweet-talking maiden, a chivalrous warrior does not turn to stridulous strife.'”
#29
سخن‌شان به تندی بجایی رسید
✦
که این ماه را سر بباید برید
“Their words grew so fierce in wrath that they thought: 'This moon's head must be severed!'”
#30
میانشان چو آن داوری شد دراز
✦
میانجی برآمد یکی سرفراز
“As the dispute between them dragged on, an exalted mediator arose from their midst,”
#31
که این را بر شاه ایران برید
✦
بدان کاو دهد، هردو فرمان برید
“Who said: 'Take her before the King of Iran; obey whatever decree he gives.'”
#32
نگشتند هردو ز گفتار اوی
✦
بر شاه ایران نهادند روی
“Neither turned away from his words, and both turned their faces toward the Shah of Iran.”
#33
چو کاووس روی کنیزک بدید
✦
بخندید و لب را به دندان گزید
“When Kavus beheld the maiden's face, he laughed and bit his lip with amazement.”
#34
بهردو سپهبد چنین گفت شاه
✦
که: کوتاه شد بر شما رنج راه
“The Shah spake to both commanders: 'The toil of your long journey is now made short!'”
#35
برین داستان بگذرانیم روز
✦
که خورشید گیرند گردان بِیوز
“'Let us pass the day with this tale, as heroes hunt wild gazelles.'”
#36
گوزنست اگر آهوی دلبرست؟!
✦
شکاری چنین ازدر مهترست
“'Be she an elk or an enchanting gazelle, such game is fit only for the supreme monarch!'”
#37
بدو گفت خسرو: نژاد تو چیست
✦
که چهرت همانند چهر پریست؟
“The King spake to her: 'What is thy lineage? For thy face resembles the face of a Peri.'”
#38
ورا گفت: از مام خاتونیم
✦
ز سوی پدر آفریدونیم
“She answered him: 'On my mother's side I am noble; on my father's side I reach back to Fereydun.'”
#39
نیایم سپهدار گرسیوزست
✦
بران مرز خرگاه او مرکزست
“'My grandfather is the commander Garsivaz, whose encampment centers that border.'”
#40
بدو گفت کاین روی و موی و نژاد
✦
همی‌خواستی داد هرسه به باد
“The Shah said to her: 'Thou wert about to give all three—face, hair, and lineage—to the wind!'”
#41
به مشکوی زرین کنم شایدت
✦
سر ماه‌رویان کنم بایدت
“'I shall fit thee in my golden palace, and make thee the lady above all moon-faced beauties.'”
#42
چنین داد پاسخ که: دیدم ترا
✦
ز گردنکشان برگزیدم ترا
“She answered: 'When I beheld thee, I chose thee above all chieftains.'”
#43
بت اندر شبستان فرستاد شاه
✦
بفرمود تا برنشیند به گاه
“The Shah sent the idol into his inner harem, ordering that she be seated upon the throne.”
#44
بیاراستندش به دیبای زرد
✦
به یاقوت و پیروزه و لاجورد
“They adorned her in golden brocade, with rubies, turquoise, and lapis lazuli.”
#45
دگر ایزدی هرچه بایست، بود
✦
یکی سرخ یاقوت بُد نابسود
“Every divine grace that was needed was hers; she was like an unblemished, pure red ruby.”