بخش ۱۵ - سوگ افراسیاب بر کشته شدن سرخه، کشتن پیلسم و گریختن افراسیاب از چنگ رستم

#1

چو لشکر بیامد ز دشت نبرد

✦

تنان پر ز خون و سران پر ز گرد

#2

خبر شد ز ترکان به افراسیاب

✦

که بیدار بخت اندرآمد به خواب

#3

همان سرخه نامور کشته شد

✦

چنان دولت تیز برگشته شد

#4

بریده سرش را نگونسار کرد

✦

تنش را به خون غرقه بر دار کرد

#5

همه شهر ایران جگر خسته‌اند

✦

به کین سیاوش کمر بسته‌اند

#6

نگون شد سر و تاج افراسیاب

✦

همی کند موی و همی ریخت آب

#7

همی گفت رادا سرا موبدا

✦

ردا نامدارا یلا بخردا

#8

دریغ ارغوانی رخت همچو ماه

✦

دریغ آن کیی برز و بالای شاه

#9

خروشان به سر بر پراگند خاک

✦

همه جامه ها کرد بر خویش چاک

#10

چنین گفت با لشکر افراسیاب

✦

که مارا بر آمد سر از خورد و خواب

#11

همه کینه را چشم روشن کنید

✦

نهالی ز خفتان و جوشن کنید

#12

چو برخاست آوای کوس از درش

✦

بجنبید بر بارگه لشکرش

#13

بزد نای رویین و بربست کوس

✦

همی آسمان بر زمین داد بوس

#14

به گردنکشان خسرو آواز کرد

✦

که ای نامداران روز نبرد

#15

چو برخیزد آوای کوس از دو روی

✦

نجوید زمان مرد پرخاشجوی

#16

همه رزم را دل پر از کین کنید

✦

به ایرانیان پاک نفرین کنید

#17

خروش آمد و نالهٔ کرّنای

✦

دم نای رویین و هندی درای

#18

زمین آمد از سمّ اسپان به جوش

✦

به ابر اندر آمد فغان و خروش

#19

چو برخاست از دشت گرد سپاه

✦

کس آمد بر رستم از دیده‌گاه

#20

که آمد سپاهی چو کوه گران

✦

همه رزم جویان کندآوران

#21

ز تیغ دلیران هوا شد بنفش

✦

برفتند با کاویانی درفش

#22

برآمد خروش سپاه از دو روی

✦

جهان شد پر از مردم جنگجوی

#23

خور و ماه گفتی به رنگ اندرست

✦

ستاره به چنگ نهنگ اندرست

#24

سپهدار ترکان برآراست جنگ

✦

گرفتند گوپال و خنجر به چنگ

#25

بیامد سوی میمنه بارمان

✦

سپاهی ز ترکان دنان و دمان

#26

سوی میسره کهرم تیغ‌زن

✦

به قلب اندرون شاه با انجمن

#27

وزین روی رستم سپه برکشید

✦

هوا شد ز تیغ یلان ناپدید

#28

بیاراست بر میمنه گیو و طوس

✦

سواران بیدار با پیل و کوس

#29

چو گودرز کشواد بر میسره

✦

هجیر و گرانمایگان یکسره

#30

به قلب اندرون رستم زابلی

✦

زره‌دار با خنجر کابلی

#31

تو گفتی نه شب بود پیدا نه روز

✦

نهان گشت خورشید گیتی‌فروز

#32

شد از سم اسپان زمین سنگ رنگ

✦

ز نیزه هوا همچو پشت پلنگ

#33

تو گفتی هوا کوه آهن شدست

✦

سر کوه پر ترگ و جوشن شدست

#34

به ابر اندر آمد سنان و درفش

✦

درفشیدن تیغهای بنفش

#35

بیامد ز قلب سپه پیلسم

✦

دلش پر ز خون کرده چهره دژم

#36

چنین گفت با شاه توران سپاه

✦

که‌ای پرهنر خسرو نیک‌خواه

#37

گر ایدونک از من نداری دریغ

✦

یکی باره و جوشن و گرز و تیغ

#38

ابا رستم امروز جنگ آورم

✦

همه نام او زیر ننگ آورم

#39

به پیش تو آرم سر و رخش او

✦

همان خود و تیغ جهان بخش او

#40

ازو شاد شد جان افراسیاب

✦

سر نیزه بگذاشت از آفتاب

#41

بدو گفت کای نام بردار شیر

✦

همانا که پیلت نیارد به زیر

#42

اگر پیلتن را به چنگ آوری

✦

زمانه برآساید از داوری

#43

به توران چو تو کس نباشد به جاه

✦

به گنج و به تیغ و به تخت و کلاه

#44

به گردان سپهر اندرآری سرم

✦

سپارم ترا دختر و کشورم

#45

از ایران و توران دو بهر آن تست

✦

همان گوهر و گنج و شهر آن تست

#46

چو بشنید پیران غمی گشت سخت

✦

بیامد بر شاه خورشید بخت

#47

بدو گفت کاین مرد برنا و تیز

✦

همی بر تن خویش دارد ستیز

#48

همی در گمان افتد از نام خویش

✦

نیندیشد از کار فرجام خویش

#49

کسی سوی دوزخ نپوید به پا

✦

و گر خیره سوی دم اژدها

#50

گر او با تهمتن نبرد آورد

✦

سر خویش را زیر گرد آورد

#51

شکسته شود دل گوان را به جنگ

✦

بود این سخن نیز بر شاه ننگ

#52

برادر تو دانی که کهتر بود

✦

فزون‌تر برو مهر مهتر بود

#53

به پیران چنین گفت پس پیلسم

✦

کزین پهلوان دل ندارد دژم

#54

که گر من کنم جنگ جنگی نهنگ

✦

نیارم به بخت تو بر شاه ننگ

#55

به پیش تو با نامور چار گرد

✦

چه کردم تو دیدی ز من دست برد

#56

همانا کنون زورم افزونترست

✦

شکستن دل من نه اندرخورست

#57

برآید به دست من این کارکرد

✦

به گرد در اختر بد مگرد

#58

چو بشنید زو این سخن شهریار

✦

یکی اسپ شایستهٔ کارزار

#59

بدو داد با تیغ و برگستوان

✦

همان نیزه و درع و خود گوان

#60

بیاراست آن جنگ را پیلسم

✦

همی راند چون شیر با باد و دم

#61

به ایرانیان گفت رستم کجاست

✦

که گوید که او روز جنگ اژدهاست

#62

چو بشنید گیو این سخن بردمید

✦

بزد دست و تیغ از میان برکشید

#63

بدو گفت رستم به یک ترک جنگ

✦

نسازد همانا که آیدش ننگ

#64

برآویختند آن دو جنگی به هم

✦

دمان گیو گودرز با پیلسم

#65

یکی نیزه زد گیو را کز نهیب

✦

برون آمدش هر دو پا از رکیب

#66

فرامرز چون دید یار آمدش

✦

همی یار جنگی به کار آمدش

#67

یکی تیغ بر نیزهٔ پیلسم

✦

بزد نیزه از تیغ او شد قلم

#68

دگر باره زد بر سر ترگ اوی

✦

شکسته شد آن تیغ پرخاشجوی

#69

همی گشت با آن دو یل پیلسم

✦

به میدان به کردار شیر دژم

#70

تهمتن ز قلب سپه بنگرید

✦

دو گرد دلیر و گرانمایه دید

#71

برآویخته با یکی شیرمرد

✦

به ابر اندر آورده از باد گرد

#72

بدانست رستم که جز پیلسم

✦

ز ترکان ندارد کس آن زور و دم

#73

و دیگر که از نامور بخردان

✦

ز گفت ستاره‌شمر موبدان

#74

ز اختر بد و نیک بشنوده بود

✦

جهان را چپ و راست پیموده بود

#75

که گر پیلسم از بد روزگار

✦

خرد یابد و بند آموزگار

#76

نبرده چنو در جهان سر به سر

✦

به ایران و توران نبندد کمر

#77

همانا که او را زمان آمدست

✦

که ایدر به چنگم دمان آمدست

#78

به لشکر بفرمود کز جای خویش

✦

مگر ناورند اندکی پای پیش

#79

شوم برگرایم تن پیلسم

✦

ببینم که دارد پی و شاخ و دم

#80

یکی نیزهٔ بارکش برگرفت

✦

بیفشارد ران ترگ بر سر گرفت

#81

گران شد رکیب و سبک شد عنان

✦

به چشم اندر آورد رخشان سنان

#82

غمی گشت و بر لب برآورد کف

✦

همی تاخت از قلب تا پیش صف

#83

چنین گفت کای نامور پیلسم

✦

مرا خواستی تا بسوزی به دم

#84

همی گفت و می‌تاخت برسان گرد

✦

یکی کرد با او سخن در نبرد

#85

یکی نیزه زد بر کمرگاه اوی

✦

ز زین برگرفتش به کردار گوی

#86

همی تاخت تا قلب توران سپاه

✦

بینداختش خوار در قلبگاه

#87

چنین گفت کاین را به دیبای زرد

✦

بپوشید کز گرد شد لاژورد

#88

عنان را بپیچید زان جایگاه

✦

بیامد دمان تا به قلب سپاه

#89

ببارید پیران ز مژگان سرشک

✦

تن پیلسم دور دید از پزشک

#90

دل لشکر و شاه توران سپاه

✦

شکسته شد و تیره شد رزمگاه

#91

خروش آمد از لشکر هر دو سوی

✦

ده و دار گردان پرخاشجوی

#92

خروشیدن کوس بر پشت پیل

✦

ز هر سو همی رفت تا چند میل

#93

زمین شد ز نعل ستوران ستوه

✦

همه کوه دریا شد و دشت کوه

#94

ز بس نعره و نالهٔ کره‌نای

✦

همی آسمان اندر آمد ز جای

#95

همی سنگ مرجان شد و خاک خون

✦

سراسر سر سروران شد نگون

#96

بکشتند چندان ز هردو گروه

✦

که شد خاک دریا و هامون چو کوه

#97

یکی باد برخاست از رزمگاه

✦

هوا را بپوشید گرد سپاه

#98

دو لشکر به هامون همی تاختند

✦

یک از دیگران بازنشناختند

#99

جهان چون شب تیره تاریک شد

✦

تو گفتی به شب روز نزدیک شد

#100

چنین گفت با لشکر افراسیاب

✦

که بیدار بخت اندر آمد به خواب

#101

اگر سستی آرید یک تن به جنگ

✦

نماند مرا روزگار درنگ

#102

بریشان ز هر سو کمین آورید

✦

به نیزه خور اندر زمین آورید

#103

بیامد خود از قلب توران سپاه

✦

بر طوس شد داغ دل کینه‌خواه

#104

از ایران فراوان سپه را بکشت

✦

غمی شد دل طوس و بنمود پشت

#105

بر رستم آمد یکی چاره‌جوی

✦

که امروز ازین رزم شد رنگ و بوی

#106

همه رزمگه شد چو دریای خون

✦

درفش سپهدار ایران نگون

#107

بیامد ز قلب سپه پیلتن

✦

پس او فرامرز با انجمن

#108

سپردار بسیار در پیش بود

✦

که دلشان ز رستم بداندیش بود

#109

همه خویش و پیوند افراسیاب

✦

همه دل پر از کین و سر پرشتاب

#110

تهمتن فراوان از ایشان بکشت

✦

فرامرز و طوس اندر آمد به پشت

#111

چو افراسیاب آن درفش بنفش

✦

نگه کرد بر جایگاه درفش

#112

بدانست کان پیلتن رستم است

✦

سرافراز وز تخمهٔ نیرم است

#113

برآشفت بر سان جنگی پلنگ

✦

بیفشارد ران پیش او شد به جنگ

#114

چو رستم درفش سیه را بدید

✦

به کردار شیر ژیان بردمید

#115

به جوش آمد آن نامبردار گرد

✦

عنان بارهٔ تیزتگ را سپرد

#116

برآویخت با سرکش افراسیاب

✦

به پیگار خون رفت چون رود آب

#117

یکی نیزه سالار توران سپاه

✦

بزد بر بر رستم کینه‌خواه

#118

سنان اندر آمد به بند کمر

✦

به ببر بیان بر نبد کارگر

#119

تهمتن به کین اندر آورد روی

✦

یکی نیزه زد بر سر اسپ اوی

#120

تگاور ز درد اندر آمد به سر

✦

بیفتاد زو شاه پرخاشخر

#121

همی جست رستم کمرگاه او

✦

که از رزم کوته کند راه او

#122

نگه کرد هومان بدید از کران

✦

به گردن برآورد گرز گران

#123

بزد بر سر شانهٔ پیلتن

✦

به لشکر خروش آمد از انجمن

#124

ز پس کرد رستم همانگه نگاه

✦

بجست از کفش نامبردار شاه

#125

برآشفت گردافگن تاج‌بخش

✦

به دنبال هومان برانگیخت رخش

#126

بتازید چندی و چندی شتافت

✦

زمانه بدش مانده او را نیافت

#127

سپهدار ترکان نشد زیر دست

✦

یکی بارهٔ تیزتگ برنشست

#128

چو از جنگ رستم بپیچید روی

✦

گریزان همی رفت پرخاشجوی

#129

برآمد ز هر سو دم کرنای

✦

همی آسمان اندر آمد ز جای

#130

به ابر اندر آمد خروش سران

✦

گراییدن گرزهای گران

#131

گوان سر به سر نعره برداشتند

✦

سنانها به ابر اندر افراشتند

#132

زمین سر به سر کشته و خسته بود

✦

وگر لاله بر زعفران رسته بود

#133

سپردند اسپان همی خون به نعل

✦

شده پای پیل از دل کشته لعل

#134

هزیمت گرفتند ترکان چو باد

✦

که رستم ز بازو همی داد داد

#135

سه فرسنگ چون اژدهای دمان

✦

تهمتن همی شد پس بدگمان

#136

وز آن جایگه پیلتن بازگشت

✦

سپه یکسر از جنگ ناساز گشت

#137

ز رستم بپرسید پرمایه طوس

✦

که چون یافت شیر از یکی گور کوس

#138

بدو گفت رستم که گرز گران

✦

چو یاد آرد از یال جنگ‌آوران

#139

دل سنگ و سندان نماند درست

✦

بر و یال کوبنده باید نخست

#140

عمودی که کوبنده هومان بود

✦

تو آهن مخوانش که موم آن بود

#141

به لشکرگه خویش گشتند باز

✦

سپه یکسر از خواسته بی‌نیاز

#142

همه دشت پر آهن و سیم و زر

✦

سنان و ستام و کلاه و کمر

داستان سیاوش

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما