🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان سیاوش

❖
175 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۴ - خبر قتل سیاوش، سوگ کاووس و رستم، کشتن سودابه و آغاز کین با سر بریدن ورازاد و سرخه
چون خبر فاجعه‌بار شهادت سیاوش پاک‌دامن به ایران‌زمین رسید، روزگار شاه و پهلوانان سیاه شد. سالار توران‌زمین، سیاوش بی‌گناه را همچون مرغی سر برید و خون پاکش را بر تشت زرین ریخت. با شهادت او گوهر خرمی از جهان رخت بربست؛ بلبل بر شاخسار سرو به زاری نالید، برگ گلنار در بیشه‌ها به زردی گرایید و ناله و شیون تمام کوهسارهای توران و ایران را فراگرفت بدون آنکه فریادرس یا دادخواهی در میان باشد.

چون کاووس‌شاه این پیام شوم را شنید، سر نامدارش از تاج و تخت نگون گشت. جامه شاهی بر تن بدرید، چهره به ناخن بشخود و از فراز تخت کیانی بر خاک تیره افتاد. پهلوانان بزرگ ایران همچون طوس، گودرز، گیو، شاپور، فرهاد و رهام، جامه‌های نیلگون و سیاه بر تن کردند و به جای کلاه‌خود شاهانه، خاک بر سر افشاندند. اشک از دیدگانشان چون رود خون جاری بود و نام سیاوش لحظه‌ای از زبانشان دور نمی‌شد.

آوازه این سوگ گران به نیمروز و دیار زابلستان رسید؛ بدانجا که جهان‌پهلوان رستم و پدر فرزانه‌اش زال زر بر تخت سناری نشسته بودند. چون خبر به رستم رسید، هوش از سرش پرید و از ناله زار او و زال زر، خروش از سراسر زابلستان برآمد. زال چهره به ناخن بخراشید و بر شاخ و یال خویش خاک ماتم ریخت. یک هفته تمام دیار نیمروز در ماتم و دژم سپری شد، اما بر روز هشتم، خروش شیپور جنگ برآمد. رستم دستان سپاهی بیکران از دلیران کشمیر و کابل گرد آورد و با دیدگانی پر از اشک و دلی لبریز از کینه افراسیاب، رو به سوی دربار کاووس نهاد.

چون پیلتن به نزدیکی شهر ایران رسید، جامه پهلوانی به سوگ سیاوش چاک زد و به دادار دارنده سوگند یاد کرد که تا زنده است تن بی‌سلیح ندارد، موی سر از خاک نشوید، کلاه‌خود و شمشیرش جام باده‌اش باشد و خم کمندش انیس بازویش. او با سری پرخاک و پایی غبارآلود به پیشگاه کاووس کی درآمد و با فریادی خشمگین سخن آغاز کرد: «ای شهریار بدخوی، تخم پلیدی که خود کاشتی اینک ببار نشست! مهر سودابه فتنه‌گر و نادانی خودت افسر خسروی را از سرت برداشت. کنون ببين که چگونه بر موج دریای خون نشسته ‌ای! از اندیشه خرد تو و خودسری‌ات، زیانی بس بزرگ به ایران‌زمین رسید. مردی که مهتر انجمن است، کفن بر او به از آن است که فرمان زن برد! سیاوش به گفتار زن فتنه‌گر به باد رفت؛ دریغ از آن قد و بالای خسروانی و رزم‌آوری بی‌نظیرش که دیگر روزگار مانند او را نخواهد دید!»

کاووس‌شاه خجل و شرمسار بر چهر پور تهمتن نگریست، دیدگان خونین و مهرِ سرشار رستم به سیاوش را دید و از شرم سخنی برای گفتن نیافت؛ تنها اشک گرم از دیدگانش فرو ریخت. رستم تهمتن شاه شرم‌زده را رها کرد و رو به سوی خان سودابه نهاد. بی‌پروا وارد پرده‌سرای او شد، زلفان سودابه را بگرفت و او را زاری‌کنان از تخت بزرگیش بر خاک کشید و پدیدار ساخت. سپس خنجر برکشید و به یک ضربت آن بانوی فتنه‌گر را به دو نیم ساخت و کاووس‌شاه حتی از جای خود نجنبید.

پس از پاک کردن زمین از وجود سودابه، رستم با دلی پر از خون و چهره‌ای زرد به دربار بازآمد. تمام ایران‌زمین یکپارچه به ماتم نشستند و گرد رستم انجمن کردند. یک هفته پهلوانان در پیشگاه دربار به خشم و سوگ نشستند و بر روز هشتم، نای رویین و کوس جنگی نواخته شد. گودرز، طوس، فرهاد، شیدوش، گرگین، گیو، بهرام، رهام، شاپور و فریبرز کاووس به همراه فرامرز پور رستم گرد آمدند تا زیر درفش کاویانی کین سیاوش را از توران‌زمین بازجویند.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: