در شبی قیرگون و قیرفام، آنگاه که ماه پشت ابرهای شامگاهی پنهان گشته و پرندگان و ددگان گستره زمین در خوابی سنگین فرو رفته بودند، پیران ویسه، سپهسالار خردمند توران، در عالم خواب دیداری شگفت و رازآمیز یافت. او دید که شمعی فروزان از تابش خورشید برافروخته شده و سیاوش، آن بی‌گناهِ به خون خفته، با تیغی آخته بر سر آن شمع ایستاده است و بانگ برمی‌آورد که زمان خواب و آسایش به سر آمده، چرا که امشب شبِ زایش کیخسرو است. پیران هراسان و لرزان از خواب برجست و همسرش گلشهر خورشیدچهره را روانه خانه فرنگیس کرد. گلشهر چون به بالین فرنگیس رسید، نوزادی شاهوار و ایزدی‌فر دید که گویی از هم‌اکنون شایسته تاج و اورنگ شهریاری است.
چون خبر زایش به پیران رسید، وی بر سرشت خدایی و جمال بی‌همتای نوزاد آفرین خواند و سوگند یاد کرد که فرزند سیاوش را از کینه‌توزی افراسیاب پاس دارد. پس به درگاه افراسیاب شتافت و خبر ولادت نوزاد را با درایت به شاه توران داد. افراسیاب که همواره دلش از بیم پیشگویی‌ها و کینه‌جویی‌های آینده پربیم بود، دستور داد تا نوزاد را به دور از ایوان شاهی و مهد دانش، به شبانان کوه قلا بسپارند تا بی‌خبر از نژاد شاهانه خویش پرورش یابد.
کیخسرو در میان شبانان کوهستان بالید و به سرعت نشانه دلاوری و فرّه کیانی در او آشکار گشت. او در هفت سالگی کمانی چوبین ساخت و به شکار رفت و در ۱۰ سالگی بر درندگان گران‌پیچ چون شیر و پلنگ تاخت. شبانان هراسان از شجاعت بی‌پروا و بی‌نظیرش، به نزد پیران آمدند و ماجرا را بازگفتند. پیران پس از دیدن دلاوری و شکوه کیخسرو، او را به آغوش کشید و با جامه و اسب شاهوار آراست. سپس با تدبیر و سوگند سختی که از افراسیاب گرفت، شاه توران را مجاب کرد که آسیب به این نوزاد نرساند.
پیش از ورود کیخسرو به صحن افراسیاب، پیران به او اندرز داد تا در برابر تورانیان تظاهر به دیوانگی کند. کیخسرو با هوشمندی بی‌نظیر، پرسش‌های کینه‌جویانه افراسیاب را با پاسخ‌هایی پراکنده و دیوانه‌وار داد؛ چندان که افراسیاب اطمینان یافت که او بی‌زیان است و فرنگیس و کیخسرو را با گنجی شایسته روانه شهر سیاوشگرد ساخت. مردم سیاوشگرد با دیدن فرزند سیاوش غرق در شادی گشتند و از خاکی که خون سیاوش بر آن ریخته شده بود، درختی شگفت (گیاه خون سیاوشان) برآمد. فردوسی در پایان این حماسه، اندرزهایی بس والا درباره ناپایداری جهان، فرا رسیدن پیری ۵۸ سالگی خود، و ارادتش به خاندان پیامبر و حیدر کرار می‌سراید.