چون یک پاس از تیرگی شب سپری شد، خروشی هولناک و جانکاه از سراپردهٔ افراسیاب برآمد؛ چنان‌که آرام و خواب از تن شهریار توران گریخت و لرزه بر اندامش افتاد. پرستندگان و چاوشان شتابان به گرد او برآمدند و بانگ و غوغا در خیمه‌گاه پیچید. چون آگاهی از تیره شدن دیهیم شاهی به گرسیوز رسید، سراسیمه به نزد برادر تاخت و او را بر خاک تیره‌روزگاری خفته یافت. گرسیوز او را در آغوش کشید و جویای راز این آشفتگی شد. افراسیاب جان‌پریشان و هراسیده پاسخ داد که لختی او را رها کند تا خرد روفته خویش را بازیابد و اندکی او را سخت در بر گیرد.
چون هوش رفته بازآمد، شمع‌ها افروختند و شاه بر تخت نشست، در حالی که چون برگی بر شاخسار از بیم همی‌لرزید. گرسیوز بار دیگر پرسش کرد و افراسیاب پرده از راز آن خواب سهمگین برداشت: او بیابانی پر از ماران خشمگین و جهانی پر ز گرد و آسمانی تیره از عقابان دیده بود؛ زمینی خشک و تفتیده که سراپرده شاهی بر کرانه‌اش افراشته بود. ناگهان تندبادی پرخاک برپای خاست و درفش شاهی را سرنگون ساخت، جوی‌های خون از هر سو روان شد و بیش از هزار تن از گردان تورانی سر بریده بر خاک افتادند. در آن میان، سپاهی از ایران چون باد دمان با تیر و کمان و نیزه‌های سربرآورده تاختند و صد هزار سوار سیاه‌پوش بر تخت افراسیاب هجوم آوردند و او را دست‌بسته به نزد کاووس‌شاه بردند. بر تختی چو ماه تابان، نوجوانی ناپیدابخت—پسر کاووس—نشسته بود که چون افراسیابِ دربند را دید، غرّان به تیغ تیز میان او را به دو نیم کرد!
گرسیوز شاه را دلداری داد و پیشنهاد کرد که موبدان، اخترشناسان و بخردان بیدارکاردانی را گرد آورند تا این خواب را تعبیر کنند. موبدان و دانایان بر درگاه شاه گرد آمدند. افراسیاب نخست آنان را به خویشتنداری و رازداری سوگند داد و تهدید کرد که اگر این راز بر لب آورند، سر از تنشان جدا خواهد شد و سپس زر و سیم فراوان میانشان بخشید تا بیم از دل‌هایشان بزاید. چون خواب را بازگفت، هراس بر دل دانایان افتاد. یکی از موبدانِ زبان‌آور و پرمغز از شاه امان خواست تا حقیقت را بی‌پرده بگوید. شاه او را زنهار داد.
موبد دلیر سخن برگشاد و گفت: از این خواب، سپاهی گران به بیداری خواهد آمد. اگر شاه جهان با سیاوش به جنگ درآید، روی گیتی از خون رنگین شود، پارسایی در توران نماند و کشور به تباهی کشد؛ و اگر سیاوش به دست شاه کشته شود، سراسر زمین ز بهر کین او پرآشوب گردد و تاج و تخت توران به باد فنا رود. افراسیاب چون این تعبیر اندوهبار را شنید، بیمناک شد و از کارزار پای پس کشید.
شاه توران بزرگان و سران سپاه را گرد آورد و از ستمی که بر جهان رفته یاد کرد؛ از این‌که بی‌دادی شهریاران، برکت را از زمین می‌برد، چشمه‌ها را خشک و شیر را در پستان نخچیران قیر می‌کند. او اعلام داشت که اینک هنگام دادگری و آشتی است. پس بر آن شد تا گرسیوز را با اسبان تازی زرین‌ستام، شمشیرهای هندی زرین‌نیام، تاجی پرگوهر، صد شتروار بار از گستردنی‌های شاهوار و دویست غلام و کنیز به نزد سیاوش و رستم فرستد و پیام دهد که توران خواهان جنگ نیست و آماده است مرزهای جهان را بار دیگر چون روزگار فریدون گرد بخش کند و درهای آشتی و دوستی را به روی ایران بگشاید.