چون سپاه شکست‌خورده توران ز دشت نبرد بازآمد، پر از گرد و آغشته به خون، خبر به افراسیاب رسید که بخت بیدار وی به خواب اندر رفته است؛ سرخه، فرزند خردسال و نامدار شاه، کشته گشته و سرش به خواری بر دار رفته است تا کین سیاوش معصوم ستانده شود. افراسیاب از سردرد، تاج از سر برگرفت، موی برکند و جامه چاک زد. خروش و زاری وی دشت را پر کرد و دریغ می‌خورد بر آن رخ ماهگون و بالای کیانی فرزندش. پس آن‌گاه سالار تورانیان لشکر را آگاه کرد که خواب و آرام بر آنان حرام گشته و زمان کین‌خواهی و پوشیدن جوشن رزم فرا رسیده است. شیپورهای برنجین نواخته شد، کوس‌های جنگی بر پشت پیلان بسته گشت و غریو لشکریان آسمان و زمین را به هم دوخت.
افراسیاب میمنه سپاه را به بارمان سپرد، میسره را به کهرم تیغ‌زن داد و خود در قلبگاه ایستاد. در برابر، رستم دستان سپاه ایران را بیاراست؛ میمنه به طوس و گیو، میسره به گودرز کشواد و هجیر سپرد و خود با گرز و خنجر کابلی در قلبگاه جا گرفت. نبردی تاریک و مهیب آغاز شد، چنان‌که از سم اسبان دشت گِل گشت و از سنان نیزه‌ها هوا همرنگ پشت پلنگ شد. در این میان، پیلسم—پهلوان دلاور تورانی و برادر پیران—پیش آمد و از افراسیاب باره و برگستوان و گرز خواست تا به تنهایی به نبرد رستم رود و سر او را ارمغان آورد. پیران ویسه شاه را پند داد که پیلسم نادانی می‌کند و نباید خود را به دم اژدها افکند، اما پیلسم به نبردهای گذشته خویش بالید و بر پیکار پافشاری کرد.
پیلسم رزم‌جویان به میدان تاخت و رستم را به مبارزه خواند. گیو گودرز بر او تاخت اما پیلسم چنان نیزه‌ای بر او زد که پایش از رکاب درآمد. فرامرز به یاری گیو شتافت و با تیغ نیزه پیلسم را قلم کرد. پیلسم چون شیر دژم با آن دو پهلوان می‌آویخت که رستم از قلب سپاه، نبرد را دید. تهمتن دانست که ستاره‌شمران مرگ پیلسم را به دست او پیش‌بین کرده‌اند؛ پس نیزه گران برگرفت و بر ران رخش زد. رستم چون کوهی شتابان به پیلسم رسید، نیزه‌ای بر کمرگاهش زد و او را از زین برکند و سبک چون گوی به میان قلبگاه تورانیان افکند و بانگ زد تا او را در دیبای زرد بپوشانند. با مرگ پیلسم، اشک از دیدگان پیران جاری شد و دل تورانیان شکست.
با برکنده‌شدن پیلسم، جنگی سراسری و کین‌توزانه درگرفت. افراسیاب خود به میدان تاخت و بر طوس و ایرانیان تاختن گرفت و فراوان از آنان را بکشت. طوس به چاره‌جویی نزد رستم آمد. رستم و فرامرز به قلب توران حمله بردند. افراسیاب چون درفش بنفش رستم را دید، چون پلنگی خشمگین پیش تاخت. شاه توران نیزه‌ای بر کمر رستم زد، اما سنان نیزه بر ببر بیان کارگر نیامد. تهمتن نیزه‌ای بر سر اسب افراسیاب زد؛ باره به سر درآمد و افراسیاب بر خاک افتاد. رستم دست یازید تا کمرگاه شاه توران را بگیرد و کارش را بسازد، اما هومان با گرز گران از راه رسید و ضربتی سخت بر شانه رستم زد. رستم از خشم به عقب نگریست و از افراسیاب غافل شد؛ افراسیاب از فرصت بهره جست، بر اسبی بادپا نشست و از معرکه گریخت. تورانیان پا به فرار نهادند و رستم سه فرسنگ آنان را چون اژدها دنبال کرد. ایران پیروز گشت و لشکریان دشت را از غنایم و گنجینه‌های توران انباشتند.