🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
48 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶۶ - آرایش نخچیر پرویز، زاری شیرین بر بام ایوان و پیوند به آیین پیشین
روزگاری برآمد که خسروپرویز شاهنشاه ایران، آرزوی نخچیرگاه کرد و بر آن شد تا شکوهی بازآرایند که پیشینیان هرگز به چشم ندیده بودند. پس مرز و دشت از فرّ شهریاری لبریز شد؛ سیصد اسبِ نژاده با ستام و لجامِ زرین پیش کشیده شدند و هزار و ششصد پیاده‌ی ژوپین‌به‌دست، دیبای روم بر تن و زره بر زیر، در رکاب شاه گام برداشتند. هزار و چهل مرد با شمشیر و چوب‌دست، پاسداری از راه را بر عهده داشتند و پانصد بازدار با بازها، شاهین‌ها و چرغ‌های شکاری بر فراز دشت به بال‌گشودن آماده بودند. سیصد سوارِ دلاور پس از بازداران و یوزداران می‌تاختند و هفتاد شیر و پلنگِ آموخته را در زنجیرهای زرین و جامه‌های دیبای چین می‌کشیدند که دهانشان به بندهای زرین دوخته شده بود. صد سگِ تازی با قلاده‌های زرین که آهو را در تاخت از پای درمی‌آوردند، در پی آنان روان بودند.

در پسِ آنان، دو هزار رامشگر بر شترانی که افسرهای زرین بر سر داشتند، رودها و سازها را برای نبرد و نخچیر آماده می‌ساختند. پانصد شتر، بارِ خرگاه، خیمه‌ها، کرسی‌ها و بساطِ بزمِ شاهی را بر دوش می‌کشیدند و سیصد گوهرزاده و شاهزاده‌ی جوان با طوق و گوهر و کمربندهای زرین، رکاب به رکابِ خسرو می‌راندند. دوصد خادم، عود و عنبر بر مجمرهای سوزان می‌سوختند تا شمیم خوش در هوا پراکنده شود، و دوصد برنا با دسته‌های نرگس و زعفران پیشاپیش می‌رفتند، و صد آبکش با مشک و گلاب، گردِ راه را می‌نشاندند تا مباد که گَرد بر رخسارِ پادشاهِ فرخ‌نژاد بنشیند.

چون خبرِ گذرِ سپاهِ خسرو به گوشِ شیرین رسید، رنجِ سالیانِ تنهایی بر جانش سنگینی کرد. پس جامه‌ای زرد و مشک‌بوی بر تن کرد، رخسار چون گلنار برافروخت، دیبای سرخِ رومیِ گوهرنشان بر دوش انداخت و افسر خسروی بر سر نهاد. او به بامِ ایوانِ خسرو برآمد—بانویی که در بهارِ جوانی شادی ندیده بود—و به انتظار نشست تا شاه نزدیک آمد. چون چشمِ شیرین بر پرویز افتاد، اشک از مژگانش بر گونه جاری شد، قامت برافراشت و با زبانی شیرین و سوزناک از روزگار کهن یاد کرد: «ای هژبرِ تهم‌تن و ای سپهبدِ شیراوژن! کجا رفت آن‌همه مهر و اشک‌های خونین که دیدارش داروی جانت بود؟ کجا رفت آن شب‌ها که تا بامداد در سوز و زاری می‌گذشت و دیده‌ات گریان و لبت خندان بود؟ چه شد آن پیمان‌ها و سوگندهای استوارِ ما؟» و اشکِ زرد و خونینش بر جامه لاژوردین فروریخت.

دلِ خسرو از دیدنِ آن یارمندِ دیرین به درد آمد و چشمانش پر از اشک شد و چهره‌اش چون آفتاب به زردی گرایید. پس چهل خادمِ رومی با مرکبی زرین‌ستام فرستاد تا شیرین را به مشکوی زرین و ایوانِ گوهرآگین ببرند. سپس شاه خود به دشتِ شکار شتافت و با می و سرود و نخچیر روزگاری خوش سپری کرد. چون بهره‌ی خویش از کوه و دشت برگرفت، شادی‌کنان به سوی شهر بازآمد. مردم شهر و راه‌ها را آذین بستند، بانگِ بوق و نوای سرود، آسمان را پر کرد و خسروپرویز با فرّ و شکوهِ کیانی به کاخِ بلند بازگشت.

شیرین از مشکوی بیرون آمد، بر آستانِ شهریار سر نهاد و پای و برِ او را بوسید. خسرو رو به موبد کرد و گفت که جز به نیکی گمان نبرند و این خوبروی را به همسریِ شاه بپیوندند. پس به رسم و آیینِ نیاکان و پهلوانانِ پیشین، خطبه‌ی زناشویی بستند و مژده‌ی این پیوندِ فرخنده جهان را فرا گرفت.
#1
چنان بد که یک روز پرویز شاه
✦
همی آرزو کرد نخچیرگاه
#2
بیاراست برسان شاهنشهان
✦
که بودند از او پیشتر در جهان
#3
چو بالای سیصد به زرین ستام
✦
ببردند با خسرو نیک نام
#4
هزار و صد و شست خسرو پرست
✦
پیاده همی‌رفت ژوپین بدست
#5
هزار و چهل چوب و شمشیر داشت
✦
که دیبای در بر زره زیر داشت
#6
پس اندر بدی پانصد بازدار
✦
هم از واشه و چرغ و شاهین کار
#7
ازان پس برفتند سیصد سوار
✦
پس بازداران با یوزدار
#8
به زنجیر هفتاد شیروپلنگ
✦
به دیبای چین اندرون بسته تنگ
#9
پلنگان و شیران آموخته
✦
به زنجیر زرین دهن دوخته
#10
قلاده بزر بسته صد بود سگ
✦
که دردشت آهو گرفتی بتگ
#11
پس اندر ز رامشگران دوهزار
✦
همه ساخته رود روز شکار
#12
به زیر اندرون هریکی اشتری
✦
به سر برنهاده ز زر افسری
#13
ز کرسی و خرگاه و پرده سرای
✦
همان خیمه و آخر چارپای
#14
شتر بود پیش اندرون پانصد
✦
همه کرده آن بزم را نامزد
#15
ز شاهان برنای سیصد سوار
✦
همی‌راند با نامور شهریار
#16
ابا یاره و طوق و زرین کمر
✦
بهر مهره‌ای در نشانده گهر
#17
دوصد برده تامجمر افروختند
✦
برو عود و عنبر همی‌سوختند
#18
دوصد مرد برنای فرمانبران
✦
ابا هریکی نرگس و زعفران
#19
همه پیش بردند تا باد بوی
✦
چو آید ز هر سو رساند بدوی
#20
همه پیش آنکس که با بوی خوش
✦
همی‌رفت با مشک صد آبکش
#21
که تا ناورد ناگهان گرد باد
✦
نشاند بران شاه فرخ نژاد
#22
چو بشنید شیرین که آمد سپاه
✦
به پیش سپاه آن جهاندار شاه
#23
یکی زرد پیراهن مشک بوی
✦
بپوشید و گلنارگون کرد روی
#24
یکی از برش سرخ دیبای روم
✦
همه پیکرش گوهر و زر بوم
#25
به سر بر، نهاد افسر خسروی
✦
نگارش همه پیکر پهلوی
#26
از ایوان خسرو برآمد ببام
✦
به روز جوانی نبد شادکام
#27
همی‌بود تاخسرو آنجا رسید
✦
سرشکش ز مژگان به رخ برچکید
#28
چو روی ورا دید برپای خاست
✦
به پرویز بنمود بالای راست
#29
زبان کرد گویا بشیرین سخن
✦
همی‌گفت زان روزگار کهن
#30
به نرگس گل و ارغوان را بشست
✦
که بیمار بد نرگس وگل درست
#31
بدان آبداری و آن نیکوی
✦
زبان تیز بگشاد برپهلوی
#32
که تهما هژبرا سپهبد تنا
✦
خجسته کیا گرد شیراوژنا
#33
کجا آن همه مهر و خونین سرشک
✦
که دیدار شیرین بد او را پزشک
#34
کجا آن همه روز کردن به شب
✦
دل و دیده گریان و خندان دو لب
#35
کجا آن همه بند و پیوندما
✦
کجا آن همه عهد و سوگند ما
#36
همی‌گفت وز دیده خوناب زرد
✦
همی‌ریخت برجامهٔ لاژورد
#37
به چشم اندر آورد زو خسرو آب
✦
به زردی رخش گشت چون آفتاب
#38
فرستاد بالای زرین ستام
✦
ز رومی چهل خادم نیک نام
#39
که او را به مشکوی زرین برند
✦
سوی خانهٔ گوهر آگین برند
#40
ازان جایگه شد به دشت شکار
✦
ابا باده ورود و با میگسار
#41
چو از کوه وز دشت برداشت بهر
✦
همی‌رفت شادی کنان سوی شهر
#42
ببستند آذین بشهر و به راه
✦
که شاه آمد از دشت نخچیرگاه
#43
ز نالیدن بوق و بانگ سرود
✦
هوا گشت ز آواز بی‌تار و پود
#44
چنان خسروی برز و شاخ بلند
✦
ز دشت اندر آمد به کاخ بلند
#45
ز مشکوی شیرین بیامد برش
✦
ببوسید پای و زمین و برش
#46
به موبد چنین گفت شاه آن زمان
✦
که بر ما مبر جز به نیکی گمان
#47
مرین خوب رخ را به خسرو دهید
✦
جهان را بدین مژدهٔ نو دهید
#48
مر او را به آیین پیشی بخواست
✦
که آن رسم و آیین بد آنگاه راست

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: