🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
77 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۱ - گریز خسرو به یزدان‌سرای، فداکاری بندوی و فریفتن سپاه بهرام با جامهٔ شاهی
چون بهرام چوبین بر ایوان شاهی دست یافت، سپاهی کینه‌خواه و کارآزموده از سی‌هزار شمشیرزن و زره‌پوش برگزید و سالاری آنان را به بهرام پور سیاوش سپرد تا سایه‌وار در پی خسروپرویز بتازند و او را به بند کشند. از آن سو، خسروپرویز سر به بیابان نهاد و شتابان گام در راه نهد تا روان خویش را از آسیب پلیدی‌ها و گزند دشمنان پاس دارد. پس از پیمودن راهی دراز و طاقت‌فرسا، شاه و همراهانش به رباطی شکوهمند رسیدند که کنگره‌های بلند دیوارش بر آسمان پهلو می‌زد؛ دیر و پرستشگاهی فرخنده که آن را «یزدان‌سرای» می‌خواندند و کنج عزلت سوگواران و راهبان مسیحی، به رهبری سکوبا و مطران بود.

خسروپرویز خسته و تشنه از راه رسید و از سکوبا جویای خوراک شد. پیر راهب پاسخ داد که در این کنج زهد، جز نان فطیر جوین و ترهٔ وحشی جویبار چیزی یافت نمی‌شود، اما اگر شاه این خورش ساده را پذیرا شود، بر او گوارا باد. خسرو و همراهان از باره‌ها فرود آمدند، زمزمهٔ واژ و برسم را بر جای آوردند، نیایش ساختند و با شتاب نان و تره خوردند. سپس خسرو از سکوبا خواست تا اگر می در انبان دارد بیاورد. پیر راهب گفت که آنان در گرمای تموز از خرما شراب می‌سازند و کنون شرابی زلال چون گلاب و سرخ چون بیجاده دارند. سکوبا جامی گران‌بها از آن می گلگون آورد؛ خسرو سه جام سرکشید و با نان کشکین فرو فرستاد. چون گرمای باده در رگ‌هایش دوید، سرِ خسته بر زانوی بندوی نهاد و بر ریگ نرم به خوابی سنگین فرو رفت.

هنوز لختی نگذشته بود که سکوبای مهتر با شتاب و هراس آمد و خبر داد که گردی سیاه از جاده برافراشته شده و سپاهی بیکران در میان آن پدیدار گشته است. خسرو از خواب برمی‌خیزد و دردنامه‌وار می‌گوید که روزگار برگشته و نه پیلان و سواران را توان رزم است و نه راه چاره‌ای بر جای مانده است. در این هنگام، بندویِ چاره‌ساز و جان‌فشان به پای می‌خیزد و پیشنهاد می‌کند که روان خویش را فدای شهریار کند. او از خسرو می‌خواهد تا تاج زرین، طوق و گوشوار، کمرگاه کیانی و قبای لعل‌گون چینی خود را به او بسپارد؛ سپس خسرو و همراهانش چون کشتیِ سبک‌رو بر موج حوادث بنشینند و به شتاب از یزدان‌سرای بگریزند.

خسروپرویز اندرز حکیمانهٔ دانای چین را یاد می‌آورد که چون دیوارهای شهر فرو ریزد، دیگر بقای کلاته و بیمارستان را اعتباری نیست، و فداکاری بندوی را با درود می‌پذیرد. بندوی جامه و افسر شاهی را می‌پوشد و خسرو در دل شب چون باد می‌گریزد. بندوی راهبان را می‌فرماید تا به کوهستان پناه برند و خود درهای آهنین پرستشگاه را استوار می‌بندد و بر بامِ دژ می‌رود. چون سپاه بهرام پور سیاوش دژ را محاصره می‌کنند، بندوی با جامه و تاج درخشان شاهی بر بام پدیدار می‌شود. لشکر دشمن به گمان آنکه خودِ خسروپرویز بر بام است، او را بازمی‌شناسند. بندوی با هوشمندی شگفت‌انگیزی پیام فرستاده و می‌گوید که شاه از رنج راه ناتوان گشته و امشب را به نیایش و استراحت می‌پردازد و فردا پگاه خود تسلیم سپاه خواهد شد. بهرام پور سیاوش، فریبِ این نیرنگ شکوهمند را می‌خورد و فرمان می‌دهد سپاه شب را پیرامون دژ آتش بیفروزند و منتظر بامداد بمانند؛ غافل از آنکه خسروپرویز فرسنگ‌ها از چنگال آنان دور شده است.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: