🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
21 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۷ - مرگ نوش‌زاد و سوگواری
چون نوش‌زاد آخرین سخن را بر زبان آورد، لب بر هم نهاد و جان از تن آن شیردل فرزانه بیرون شد. با افتادن آن شاهزاده جوان، سپاهیانش که مایه امید خود را بر باد می‌دیدند، رزمگاه را رها کرده و به هر سو پراکنده شدند. بر عرصه نبرد دیگر تیغی کشیده نشد، کسی کشته نگشت و غنیمتی به تاراج نرفت؛ چرا که اندوه بر هر دو سپاه سایه افکنده بود.

رام‌برزین، سپهسالار کسری، پیکر بی‌جان نوش‌زاد را دید که خواری‌یافته بر خاک افتاده و سکوبای رومی، اسقف پیر، سر او را در کنار گرفته بود. ناله و زاری از رزمگاه برخاست و دل رام‌برزین از داغ آن جوان پرخروش گشت. سپهسالار رو به اسقف کرد و پرسید: «از پندها و وصایای این شاهزاده دلیر چه به یاد داری؟» اسقف پاسخ داد: «نوش‌زاد وصیت کرد که چون تنش به تیر خسته شد، هیچ‌کس جز مادرش نباید پیکر برهنه‌اش را ببیند. او سفارش نمود که نه استودان زرتشتیان برایش بسازند و نه مشک و عبیر بر تنش بیفشانند؛ نه تاج و دیبای رومی بر او بپوشانند و نه بر تختش بنشانند. او خواست بر رسم مسیحا، تنها مادرش بر او کفن سازد و گورش را مهیا کند، چرا که اکنون جانش با مسیحا یکی گشته است.»

با پخش این خبر، هیچ ترسا و مسیحی‌ای در شهر نماند مگر آنکه رخ از اندوه بخراشید. خروشی عظیم از زن و مرد جندی‌شاپور برخاست. مردم پیکر مطهر شاهزاده جوان را—که روزگاری دل و دیده نوشین‌روان بود—بر دوش کشیدند و سه فرسنگ پیکرش را دست‌به‌دست بردند.

چون خبر مرگ نوش‌زاد به گوش مادرش رسید، تاج و سرش بر خاک افتاد. او بی‌پرده و پای‌برهنه به میان جاده دوید و بازارگاه پر از جامه دریدگان گشت. همراهان سراپرده‌ای بر گرد مادر غم‌دیده برافراشتند و جهانی بر سر خود خاک اندوه افشاندند. سرانجام پیکر نوش‌زاد را بر طبق آیینش به خاک سپردند؛ شاهزاده‌ای که ناگهان چون باد آمد و چون باد در دل خاک فرو رفت، و جندی‌شاپور یک‌سر در سوگ او بریان‌دل و گریان ماند.
#1
بگفت این و لب را بهم برنهاد
✦
شد آن نامور شیردل نوش‌زاد
#2
چو آگاه شد لشکر از مرگ شاه
✦
پراگنده گشتند زان رزمگاه
#3
چو بشنید کو کشته شد پهلوان
✦
غریوان به بالین او شد دوان
#4
ازان رزمگه کس نکشتند نیز
✦
نبودند شاد و نبردند چیز
#5
و را کشته دیدند و افگنده خوار
✦
سکوبای رومی سرش بر کنار
#6
همه رزمگه گشت زو پر خروش
✦
دل رام برزین پر از درد و جوش
#7
زاسقف بپرسید کزنوش زاد
✦
از اندرز شاهی چه داری به یاد
#8
چنین داد پاسخ که جز مادرش
✦
برهنه نباید که بیند برش
#9
تن خویش چون دید خسته به تیر
✦
ستودان نفرمود و مشک و عبیر
#10
نه افسر نه دیبای رومی نه تخت
✦
چو از بندگان دید تاریک بخت
#11
برسم مسیحا کنون مادرش
✦
کفن سازد و گور و هم چادرش
#12
کنون جان او با مسیحا یکیست
✦
همانست کاین خسته بردار نیست
#13
مسیحی بشهر اندرون هرک بود
✦
نبد هیچ ترسای رخ ناشخود
#14
خروش آمد از شهر وز مرد و زن
✦
که بودند یک سر شدند انجمن
#15
تن شهریار دلیر و جوان
✦
دل و دیده شاه نوشین‌روان
#16
به تابوتش از جای برداشتند
✦
سه فرسنگ بر دست بگذاشتند
#17
چوآگاه شد زان سخن مادرش
✦
به خاک اندرآمد سر و افسرش
#18
ز پرده برهنه بیامد به راه
✦
برو انجمن گشته بازارگاه
#19
سراپرده‌ای گردش اندر زدند
✦
جهانی همه خاک بر سر زدند
#20
به خاکش سپردند و شد نوش‌زاد
✦
ز باد آمد و ناگهان شد به باد
#21
همه جند شاپور گریان شدند
✦
ز درد دل شاه بریان شدند

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: