بخش ۲۰ - نیرنگ اردشیر در دژ کرم: جامهٔ بازارگان، مستی پرستندگان و کشتن کرم با ارزیز جوشان
#1
وزان جایگه شد سوی جنگ کرم
✦
سپاهش همی کرد آهنگ کرم
#2
بیاورد لشکر ده و دو هزار
✦
جهاندیده و کارکرده سوار
#3
پراگنده لشکر چو شد همگروه
✦
بیاوردشان تا میان دو کوه
#4
یکی مرد بد نام او شهرگیر
✦
خردمند سالار شاه اردشیر
#5
چنین گفت پس شاه با پهلوان
✦
که ایدر همی باش روشن‌روان
#6
شب و روز کرده طلایه به پای
✦
سواران با دانش و رهنمای
#7
همان دیده‌بان دار و هم پاسبان
✦
نگهبان لشکر به روز و شبان
#8
من اکنون بسازم یکی کیمیا
✦
چو اسفندیار آنک بودم نیا
#9
اگر دیده‌بان دود بیند به روز
✦
شب آتش چو خورشید گیتی فروز
#10
بدانید کامد به سر کار کرم
✦
گذشت اختر و روز بازار کرم
#11
گزین کرد زان مهتران هفت مرد
✦
دلیران و شیران روز نبرد
#12
هرآنکس که بودی هم‌آواز اوی
✦
نگفتی به باد هوا راز اوی
#13
بسی گوهر از گنج بگزید نیز
✦
ز دیبا و دینار و هرگونه چیز
#14
به چشم خرد چیز ناچیز کرد
✦
دو صندوق پر سرب و ارزیز کرد
#15
یکی دیگ رویین به بار اندرون
✦
که استاد بود او به کار اندرون
#16
چو از بردنی جامه‌ها کرد راست
✦
ز سالار آخر خری ده بخواست
#17
چو خربندگان جامه‌های گلیم
✦
بپوشید و بارش همه زر و سیم
#18
همی شد خلیده‌دل و راه‌جوی
✦
ز لشگر سوی دژ نهادند روی
#19
همان روستایی دو مرد جوان
✦
که بودند روزی ورا میزبان
#20
از آن انجمن برد با خویشتن
✦
که هم دوست بودند و هم رای‌زن
#21
همی رفت همراه آن کاروان
✦
به رسم یکی مرد بازارگان
#22
چو از راه نزدیکی دژ رسید
✦
دژ و باره و شهر از دور دید
#23
پرستندهٔ کرم بد شست مرد
✦
نپرداختندی کس از کارکرد
#24
نگه کرد یک تن به آواز گفت
✦
که صندوق را چیست اندر نهفت
#25
چنین داد پاسخ بدو شهریار
✦
که هرگونه‌ای چیز دارم به بار
#26
ز پیرایه و جامه و سیم و زر
✦
ز دینار و دیبا و در و گهر
#27
به بازارگانی خراسانیم
✦
به رنج اندرون بی تن‌آسانیم
#28
بسی خواسته کردم از بخت کرم
✦
کنون آمدم شاد تا تخت کرم
#29
اگر بر پرستش فزایم رواست
✦
که از بخت او کار من گشت راست
#30
پرستنده کرم بگشاد راز
✦
هم‌انگه در دژ گشادند باز
#31
چو آن بار او راند اندر حصار
✦
بیاراست کار از در نامدار
#32
سر بار بگشاد زود اردشیر
✦
ببخشید چیزی که بد زو گزیر
#33
یکی سفره پیش پرستندگان
✦
بگسترد و برخاست چون بندگان
#34
ز صندوق بگشاد و بند و کلید
✦
برآورد و برداشت جام نبید
#35
هرانکس که زی کرم بردی خورش
✦
ز شیر و برنج آنچ بد پرورش
#36
بپیچید گردن ز جام نبید
✦
که نوبت بدش جای مستی ندید
#37
چو بشنید بر پای جست اردشیر
✦
که با من فراوان برنجست و شیر
#38
به دستوری سرپرستان سه روز
✦
مر او را بخوردن منم دلفروز
#39
مگر من شوم در جهان شهره‌ای
✦
مرا باشد از اخترش بهره‌ای
#40
شما می گسارید با من سه روز
✦
چهارم چو خورشید گیتی فروز
#41
برآید یکی کلبه سازم فراخ
✦
سر طاق برتر ز ایوان و کاخ
#42
فروشنده‌ام هم خریدارجوی
✦
فزاید مرا نزد کرم آبروی
#43
برآمد همه کام او زین سخن
✦
بگفتند کو را پرستش تو کن
#44
برآورد خربنده هرگونه رنگ
✦
پرستنده بنشست با می به چنگ
#45
بخوردند می چند و مستان شدند
✦
پرستندگان می پرستان شدند
#46
چو از جام می سست شدشان زبان
✦
بیامد جهاندار با میزبان
#47
بیاورد ارزیز و رویین لوید
✦
برافروخت آتش به روز سپید
#48
چو آن کرم را بود گاه خورش
✦
ز ارزیز جوشان بدش پرورش
#49
زبانش بدیدند همرنگ سنج
✦
بران‌سان که از پیش خوردی برنج
#50
فرو ریخت ارزیز مرد جوان
✦
به کنده درون کرم شد ناتوان
#51
تراکی برآمد ز حلقوم اوی
✦
که لرزان شد آن کنده و بوم اوی
#52
بشد با جوانان چو باد اردشیر
✦
ابا گرز و شمشیر و گوپال و تیر
#53
پرستندگان را که بودند مست
✦
یکی زنده از تیغ ایشان نجست
#54
برانگیخت از بام دژ تیره دود
✦
دلیری به سالار لشکر نمود
#55
دوان دیده‌بان شد بر شهرگیر
✦
که پیروزگر گشت شاه اردشیر
#56
بیامد سبک پهلوان با سپاه
✦
بیاورد لشکر به نزدیک شاه
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.