بخش ۱۵ - دختر هفتواد و کرم سیب: فزونی رشتن، توانگری خاندان و سپاه بر میر کجاران
#1
ببین این شگفتی که دهقان چه گفت
✦
بدانگه که بگشاد راز از نهفت
#2
به شهر کجاران به دریای پارس
✦
چه گوید ز بالا و پهنای پارس
#3
یکی شهر بد تنگ و مردم بسی
✦
ز کوشش بدی خوردن هر کسی
#4
بدان شهر دختر فراوان بدی
✦
که بی‌کام جویندهٔ نان بدی
#5
به یک روی نزدیک او بود کوه
✦
شدندی همه دختران همگروه
#6
ازان هر یکی پنبه بردی به سنگ
✦
یکی دوکدانی ز چوب خدنگ
#7
به دروازه دختر شدی همگروه
✦
خرامان ازین شهر تا پیش کوه
#8
برآمیختندی خورشها بهم
✦
نبودی به خورد اندرون بیش و کم
#9
نرفتی سخن گفتن از خواب و خورد
✦
ازان پنبه‌شان بود ننگ و نبرد
#10
شدندی شبانگه سوی خانه باز
✦
شده پنبه‌شان ریسمان طراز
#11
بدان شهر بی‌چیز و خرم نهاد
✦
یکی مرد بد نام او هفتواد
#12
برین‌گونه بر نام او از چه رفت
✦
ازیراک او را پسر بود هفت
#13
گرامی یکی دخترش بود و بس
✦
که نشمردی او دختران را به کس
#14
چنان بد که روزی همه همگروه
✦
نشستند با دوک در پیش کوه
#15
برآمیختند آن کجا داشتند
✦
به گاه خورش دوک بگذاشتند
#16
چنان بد که این دختر نیک‌بخت
✦
یکی سیب افگنده باد از درخت
#17
به ره بر بدید و سبک برگرفت
✦
ز من بشنو این داستان شگفت
#18
چو آن خوب رخ میوه اندرگزید
✦
یکی در میان کرم آگنده دید
#19
به انگشت زان سیب برداشتش
✦
بدان دوکدان نرم بگذاشتش
#20
چو برداشت زان دوکدان پنبه گفت
✦
به نام خداوند بی‌یار و جفت
#21
من امروز بر اختر کرم سیب
✦
به رشتن نمایم شما را نهیب
#22
همه دختران شاد و خندان شدند
✦
گشاده‌رخ و سیم دندان شدند
#23
دو چندان که رشتی به روزی برشت
✦
شمارش همی بر زمین برنوشت
#24
وزانجا بیامد به کردار دود
✦
به مادر نمود آن کجا رشته بود
#25
برو آفرین کرد مادر به مهر
✦
که برخوردی از مادر ای خوب‌چهر
#26
به شبگیر چون ریسمان برشمرد
✦
دو چندانک هر بار بردی ببرد
#27
چو آمد بدان چاره‌جوی انجمن
✦
به رشتن نهاده دل و گوش و تن
#28
چنین گفت با نامور دختران
✦
که ای ماه‌رویان و نیک‌اختران
#29
من از اختر کرم چندان طراز
✦
بریسم که نیزم نیاید نیاز
#30
به رشت آنکجا برده بد پیش ازین
✦
به کار آمدی گر بدی بیش ازین
#31
سوی خانه برد آن طرازی که رشت
✦
دل مام او شد چو خرم بهشت
#32
همی لختکی سیب هر بامداد
✦
پری‌روی دختر بران کرم داد
#33
ازان پنبه هرچند کردی فزون
✦
برشتی همی دختر پرفسون
#34
چنان بد که یک روز مام و پدر
✦
بگفتند با دختر پرهنر
#35
که چندین بریسی مگر با پری
✦
گرفتستی ای پاک تن خواهری
#36
سبک سیم تن پیش مادر بگفت
✦
ازان سیب و آن کرمک اندر نهفت
#37
همان کرم فرخ بدیشان نمود
✦
زن و شوی را روشنایی فزود
#38
به فالی گرفت آن سخن هفتواد
✦
ز کاری نکردی به دل نیز یاد
#39
چنین تا برآمد برین روزگار
✦
فروزنده‌تر گشت هر روز کار
#40
مگر ز اختر کرم گفتی سخن
✦
برو نو شدی روزگار کهن
#41
مر این کرم را خوار نگذاشتند
✦
بخوردنش نیکو همی داشتند
#42
تن‌آور شد آن کرم و نیرو گرفت
✦
سر و پشت او رنگ نیکو گرفت
#43
همی تنگ شد دوکدان بر تنش
✦
چو مشک سیه گشت پیراهنش
#44
به مشک اندرون پیکر زعفران
✦
برو پشت او از کران تا کران
#45
یکی پاک صندوق کردش سیاه
✦
بدو اندرون ساخته جایگاه
#46
چنان شد که در شهر بی‌هفتواد
✦
نگفتی سخن کس به بیداد و داد
#47
فراز آمدش ارج و آزرم و چیز
✦
توانگر شد آن هفت فرزند نیز
#48
یکی میر بد اندر آن شهراوی
✦
سرافراز با لشکر و رنگ و بوی
#49
بهانه همی ساخت بر هفتواد
✦
که دینار بستاند از بدنژاد
#50
ازان آگهی مرد شد در نهیب
✦
بیامد ازان شهر دل با شکیب
#51
همان هفت فرزند پیش اندرون
✦
پر از درد دل دیدگان پر ز خون
#52
ز هر سو برانگیخت بانگ و نفیر
✦
برو انجمن گشت برنا و پیر
#53
هرانجا که بایست دینار داد
✦
به کنداوران چیز بسیار داد
#54
یکی لشکری شد بر او انجمن
✦
همه نامداران شمشیرزن
#55
همه یکسره پیش فرزند اوی
✦
برفتند و گشتند پیکارجوی
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.