بخش ۱۲ - شکست و کشتن اردوان، زناشویی اردشیر با دختر او و بنیاد شارستان گور
#1
چو آگاهی آمد سوی اردوان
✦
دلش گشت پربیم و تیره‌روان
#2
چنین گفت کین راز چرخ بلند
✦
همی گفت با من خداوند پند
#3
هران بد کز اندیشه بیرون بود
✦
ز بخشش به کوشش گذر چون بود
#4
گمانی نبردم که از اردشیر
✦
یکی نامجوی آید و شهرگیر
#5
در گنج بگشاد و روزی بداد
✦
سپه بر گرفت و بنه برنهاد
#6
ز گیل و ز دیلم بیامد سپاه
✦
همی گرد لشکر برآمد به ماه
#7
وزان روی لشکر بیاورد شاه
✦
سپاهی که بر باد بربست راه
#8
ز بس نالهٔ بوق و با کرنای
✦
ترنگیدن زنگ و هندی درای
#9
میان دو لشکر دو پرتاب ماند
✦
به خاک اندرون مار بی‌تاب ماند
#10
خروشان سپاه و درفشان درفش
✦
سرافشان دل از تیغهای بنفش
#11
چهل روز زین سان همی جنگ بود
✦
بران زیردستان جهان تنگ بود
#12
ز هرگونه‌ای تنگ شد خوردنی
✦
همان تنگ شد راه آوردنی
#13
ز بس کشته شد روی هامون چو کوه
✦
بشد خسته از زندگانی ستوه
#14
سرانجام ابری برآمد سیاه
✦
بشد کوشش و رزم را دستگاه
#15
یکی باد برخاست از انجمن
✦
دل جنگیان گشت زان پرشکن
#16
بتوفید کوه و بلرزید دشت
✦
خروشش همی از هوا برگذشت
#17
بترسید زان لشکر اردوان
✦
شدند اندرین یک سخن هم‌زبان
#18
که این کار بر اردوان ایزدیست
✦
بدین لشکر اکنون بباید گریست
#19
به روزی کجا سخت شد کارزار
✦
همه خواستند آنگهی زینهار
#20
بیامد ز قلب سپاه اردشیر
✦
چکاچاک برخاست و باران تیر
#21
گرفتار شد در میان اردوان
✦
بداد از پی تاج شیرین روان
#22
به دست یکی مرد خراد نام
✦
چو بگرفت بردش گرفته لگام
#23
به پیش جهانجوی بردش اسیر
✦
ز دور اردوان را بدید اردشیر
#24
فرود آمد از باره شاه اردوان
✦
تنش خستهٔ تیر و تیره‌روان
#25
به دژخیم فرمود شاه اردشیر
✦
که رو دشمن پادشا را بگیر
#26
به خنجر میانش به دو نیم کن
✦
دل بدسگالان پر از بیم کن
#27
بیامد دژآگاه و فرمان گزید
✦
شد آن نامدار از جهان ناپدید
#28
چنین است کردار این چرخ پیر
✦
چه با اردوان و چه با اردشیر
#29
اگر تا ستاره برآرد بلند
✦
سپارد هم آخر به خاک نژند
#30
دو فرزند او هم گرفتار شد
✦
برو تخمهٔ آرشی خوار شد
#31
مر آن هر دو را پای کرده به بند
✦
به زندان فرستاد شاه بلند
#32
دو بدمهر از رزم بگریختند
✦
به دام بلا در نیاویختند
#33
برفتند گریان به هندوستان
✦
سزد گر کنی زین سخن داستان
#34
همه رزمگه پر ستام و کمر
✦
پر از آلت و لشکر و سیم و زر
#35
بفرمود تا گرد کردند شاه
✦
ببخشید زان پس همه بر سپاه
#36
برفت از میان بزرگان سباک
✦
تن اردوان را ز خون کرد پاک
#37
خروشان بشستش ز خاک نبرد
✦
بر آیین شاهان یکی دخمه کرد
#38
به دیبا بپوشید خسته برش
✦
ز کافور کرد افسری بر سرش
#39
به پیمود آن خاک کاخش به پی
✦
ز لشکر هران‌کس که شد سوی ری
#40
وزان پس بیامد بر اردشیر
✦
چنین گفت کای شاه دانش‌پذیر
#41
تو فرمان بر و دختر او بخواه
✦
که با فر و برزست و با تاج و گاه
#42
به دست آیدت افسر و تاج و گنج
✦
کجا اردوان گرد کرد آن به رنج
#43
ازو پند بشنید و گفتا رواست
✦
هم اندر زمان دختر او بخواست
#44
به ایوان او بد همی یک دو ماه
✦
توانگر سپهبد توانگر سپاه
#45
سوی پارس آمد ز ری نامجوی
✦
برآسوده از رزم وز گفت‌وگوی
#46
یکی شارستان کرد پر کاخ و باغ
✦
بدو اندرون چشمه و دشت و راغ
#47
که اکنون گرانمایه دهقان پیر
✦
همی خواندش خوره اردشیر
#48
یکی چشمه بد بی‌کران اندروی
✦
فراوان ازو رود بگشاد و جوی
#49
برآورد زان چشمه آتشکده
✦
بدو تازه شد مهر و جشن سده
#50
به گرد اندرش باغ و میدان و کاخ
✦
برآورده شد جایگاه فراخ
#51
چو شد شاه با دانش و فر و زور
✦
همی خواندش مرزبان شهر گور
#52
به گرد اندرش روستاها بساخت
✦
چو آباد کردش کس اندر نشاخت
#53
به جایی یکی ژرف دریا بدید
✦
همی کوه بایست پیشش برید
#54
ببردند میتین و مردان کار
✦
وزان کوه ببرید صد جویبار
#55
همی راند از کوه تا شهر گور
✦
شد آن شارستان پر سرای و ستور
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.