چون اسکندر از آیین‌ها و امور پیشین فراغ یافت، اندیشه خویش را معطوف مردی خردمند و دانشمند ساخت تا عیار دانش او را در نبردگاه اندیشه بسنجد. پس جامی بزرگ، پر از روغن گاو نزد فیلسوف فرستاد و پیام داد که تن و اندام خویش را بدان بمالد تا خستگی از تنش زدوده گردد و آن‌گاه با توشه‌دان دانش خویش، جان و مغز شهریار را بارور سازد. چون فرزانه بر آن جام نگریست، دریافت که پادشاه راز و رمزی بس شگرف در سر دارد؛ پس هزار سوزن باریک در میان روغن افکند و جام را بازفرستاد.
اسکندر به سوزن‌ها نگریست و در دم آهنگران را در نهان فراخواند؛ بفرمود تا آن سوزن‌ها را در کوره بگذارند و از آهن گداخته، مهره‌ای استوار و گرد بسازند و به نزد فیلسوف فرستند. فیلسوف چون مهره آهنین را دست سود، بی‌درنگ دست به کار شد و از آن آهن تیره‌رنگ، آینه‌ای چنان روشن و گیرا ساخت که زنگار از رویش زدوده شده بود و آن را شبانه نزد شاه فرستاد، بی‌آنکه کلامی بر زبان آورد.
شهریار آینه را برگرفت و آن را در جایی نمناک نهاد تا زنگار بست و تیره و تار شد؛ سپس آن را بار دیگر نزد فیلسوف بازفرستاد تا رمز آهن پردامنه گردد. مرد خردمند آینه را بار دیگر چون آب زلال بزدود و این بار دارویی بر آن مالید تا رطوبت و نم نتواند به زودی بر آن اثر کند و تیره‌اش سازد، و آن را شتابان بازگرداند.
اسکندر چون استواری و تدبیر او را دید، وی را به پیشگاه خویش خواند، بر زیرگاه پادشاهی نشاند و راز آن نمادها را بازجست. فیلسوف گفت که جام روغن اشارت شاه بود به فراوانی دانش خویش و کهولت اندام من؛ و سوزن‌های افکنده در روغن نشان داد که اندیشه خردمند چنان باریک‌بین است که از موی بگذرد و سخت‌ترین سنگ‌ها را بشکافد. اسکندر نیز گفت که مهره آهنین، نماد دلی بود که از رزم و بزم و خون‌ریزی سیاه شده، و آینه زنگارگرفته، پرسش از این بود که چگونه تیرگیِ روحی را که سال‌ها در جنگ آلوده گشته می‌توان زدود. فیلسوف پاسخ داده بود که با داروی دانش آسمانی، زنگار شک و گناه از دل زدوده می‌شود و دلی که روشن شد، دیگر هرگز تیره نخواهد گشت.
اسکندر را این سخنان نغز بس خوش آمد و بفرمود تا گنجور، جامه‌های فاخر، سیم و زر و جامی پر از گوهر به وی سپارد. اما دانای فرزانه آن خواسته را نپذیرفت و گفت: مرا گوهری است نهان که بی‌دشمن است و برخلاف مال دنیا، جفت اهریمن نیست؛ گوهری که محتاج پاسبان شبانه نیست و دزد بر آن دست نیابد. آن گوهر، خرد و دانش و راستی است. خرد نگهبان جان من است و مرا به مال دنیا نیازی نیست. اسکندر از والامقامی و مناعت طبع فیلسوف در شگفت ماند و پند و اندرز او را با جان و دل پذیرا گشت.