#1
دگر روز خسرو بیاراست گاه
✦
به سر برنهاد آن کیانی کلاه
“On the next day Khosrow arrayed his royal throne, placing the Kayanid crown upon his head.”
#2
نهادند در گلشن سور خوان
✦
چنین گفت پس رومیان را بخوان
“They laid out a feast in the banquet garden, and he commanded the Romans to be summoned.”
#3
بیامد نیاطوس با رومیان
✦
نشستند با فیلسوفان بخوان
“Niyatus arrived with the Romans and sat at the table alongside the philosophers.”
#4
چو خسرو فرود آمد از تخت بار
✦
ابا جامهٔ روم گوهر نگار
“When Khosrow descended from his audience throne, clad in jewel-embroidered Roman robes...”
#5
خرامید خندان و برخوان نشست
✦
بشد نیز بندوی برسم بدست
“He walked smilingly and took his seat at the board, while Bandoy stood at hand with the sacred Barsam.”
#6
جهاندار بگرفت واژ نهان
✦
به زمزم همی رای زد با مهان
“The ruler took the silent Vaj grace, reciting sacred whispers alongside the grandees.”
#7
نیاطوس کان دید بنداخت نان
✦
از آشفتگی باز پس شد ز خوان
“When Niyatus saw this, he cast away his bread and stepped back from the banquet in outrage.”
#8
همی‌گفت واژ و چلیپا بهم
✦
ز قیصر بود بر مسیحا ستم
“He declared: 'Combining secret Zoroastrian whispers with the Cross is an insult by Caesar against Christ!'”
#9
چو بندوی دید آن بزد پشت دست
✦
بخوان بر به روی چلیپا پرست
“When Bandoy saw his conduct, he struck the back of his hand sharply across the face of the cross-worshipper.”
#10
غمی گشت زان کار خسرو چودید
✦
برخساره شد چون گل شنبلید
“Khosrow grew deeply grieved at this deed, his face turning pale as a yellow wild-rose.”
#11
به گستهم گفت این گو بی‌خرد
✦
نباید که بی‌داوری می‌خورد
“He said to Gostahm: 'This foolish warrior ought not to drink without discernment!'”
#12
ورا با نیاطوس رومی چه کار
✦
تن خویش را کرد امروز خوار
“'What business had he with Niyatus the Roman? Today he brought shame upon himself.'”
#13
نیاطوس زان جایگه برنشست
✦
به لشکرگه خویش شد نیم مست
“Niyatus rose from that place and returned to his military camp half-intoxicated.”
#14
بپوشید رومی زره رزم را
✦
ز بهر تبه کردن بزم را
“The Roman commander donned his battle armor, intent on ruining the royal feast.”
#15
سواران رومی همه جنگ جوی
✦
به درگاه خسرو نهادند روی
“All the warlike Roman horsemen set out toward the court of Khosrow.”
#16
هم آنگه ز لشکر سواری چو باد
✦
به خسرو فرستاد رومی نژاد
“Right then, a rider swift as the wind was dispatched to Khosrow by the Roman lord...”
#17
که بندوی ناکس چرا پشت دست
✦
زند بر رخ مرد یزدان‌پرست
“...saying: 'Why did the vile Bandoy strike the face of a God-fearing worshipper?'”
#18
گر او را فرستی به نزدیک من
✦
و گرنه ببین شورش انجمن
“'If you send him to me, well and good; otherwise, prepare to witness an army in revolt!'”
#19
ز من بیش پیچی کنون کز رهی
✦
که جوید همی تخت شاهنشهی
“'Will you now turn against me, after I came as your helper seeking the royal throne for you?'”
#20
چو بشنید خسرو برآشفت و گفت
✦
که کس دین یزدان نیارد نهفت
“When Khosrow heard this, he grew enraged and declared: 'No man may hide the true faith of God!'”
#21
کیومرث و جمشید تا کی قباد
✦
کسی از مسیحا نکردند یاد
“'From Keyumars and Jamshid down to Kay Qobad, who among them ever invoked Christ?'”
#22
مبادا که دین نیاکان خویش
✦
گزیده سرافراز و پاکان خویش
“'May it never be that I abandon the faith of my exalted, noble, and pure ancestors!'”
#23
گذارم بدین مسیحا شوم
✦
نگیرم بخوان واژ و ترسا شوم
“'Should I abandon it for Christ’s creed, forsaking the sacred Vaj grace to turn Christian?'”
#24
تو تنها همی کژگیری شمار
✦
هنر دیدم از رومیان روز کار
“'You alone calculate perversely, though I have seen the noble skill of the Romans in battle.'”
#25
به خسرو چنین گفت مریم که من
✦
بپا آورم جنگ این انجمن
“Then Maryam said to Khosrow: 'I shall quell the strife of this assembly myself.'”
#26
به من ده سرافراز بندوی را
✦
که تا رومیان از پی روی را
“'Hand over the proud Bandoy to me, so that the Romans may see him in my company...'”
#27
ببینند و باز آرمش تن درست
✦
کسی بیهوده جنگ هرگز نجست
“'...and I shall bring him back safe and sound; no wise person seeks an empty war.'”
#28
فرستاد بندوی را شهریار
✦
به نزد نیاطوس با ده سوار
“The king dispatched Bandoy to Niyatus accompanied by ten horsemen...”
#29
همان نیز مریم زن هوشمند
✦
که بودی همیشه لبانش بپند
“...along with the wise lady Maryam, whose lips were ever filled with noble counsel.”
#30
بدو گفت رو با برادر پدر
✦
بگو ای بداندیش پرخاشخر
“She said to Niyatus: 'Go to your brother and father, and say, O ill-thinking, quarrelsome warrior!'”
#31
ندیدی که با شاه قیصر چه گفت
✦
ز بهر بزرگی ورا بود جفت
“'Did you not see what Caesar spoke with the King for the sake of royal dignity and kinship?'”
#32
ز پیوند خویشی و از خواسته
✦
ز مردان وز گنج آراسته
“'With bonds of kinship, wealth, valiant warriors, and decorated treasures...'”
#33
تو پیوند خویشی همی‌برکنی
✦
همان فر قیصر ز من بفگنی
“'...do you now sever this alliance of blood and cast away Caesar’s glory on my account?'”
#34
ز قیصر شنیدی که خسرو ز دین
✦
بگردد چو آید به ایران زمین
“'Did you not hear from Caesar that Khosrow will return to his ancient faith once he reaches Iran?'”
#35
مگو ایچ گفتار نا دلپذیر
✦
تو بندوی را سر به آغوش گیر
“'Utter no unpleasant words; embrace Bandoy warmly!'”
#36
ندانی که دهقان ز دین کهن
✦
نپیچد چرا خام گویی سخن
“'Do you not know that an Iranian noble never turns from his ancient faith? Why speak so foolishly?'”
#37
مده رنج و کردار قیصر بباد
✦
بمان تا به باشیم یک چند شاد
“'Do not waste Caesar's efforts and deeds; let us remain joyful together for a while!'”
#38
بکین پدر من جگر خسته‌ام
✦
کمر بر میان سوک را بسته‌ام
“'My heart is wounded with grief for my husband's slain father, and I am girt in mourning.'”
#39
دل او سراسر پر از کین اوست
✦
زبانش پر از رنج و تیماراوست
“'His heart is entirely filled with vengeance for him, and his tongue speaks of sorrow and pain.'”
#40
که او از پی واژ شد زشت گوی
✦
تو از بی‌خرد هوشمندی مجوی
“'He spoke harshly because of the sacred Vaj grace; expect not wisdom from an unthinking man.'”
#41
چو مریم برفت این سخنها بگفت
✦
نیاطوس بشنید و کینه نهفت
“When Maryam finished these words, Niyatus listened and concealed his wrath.”
#42
هم از کار بندوی دل کرد نرم
✦
کجا داشت از روی بندوی شرم
“His heart softened toward Bandoy, for he felt shame before Bandoy's face.”
#43
بیامد به نزدیک خسرو چو گرد
✦
دل خویش خوش کرد زان گفته مرد
“He came swift as dust before Khosrow, his heart gladdened by those wise words.”
#44
نیاطوس گفت ای جهاندیده شاه
✦
خردمندی از مست رومی مخواه
“Niyatus said: 'O world-experienced King, expect not wisdom from a drunken Roman!'”
#45
توبس کن بدین نیاکان خویش
✦
خردمند مردم نگردد ز کیش
“'Be content with the faith of your ancestors, for a wise man turns not from his creed.'”
#46
برین گونه چون شد سخنها دراز
✦
به لشکر گه آمد نیاطوس باز
“When in this wise their talk had drawn out late, / Niatos returned unto his camp's estate.”