بخش ۲۶ - گشودن راز سوار مغناطیس، دفاع از آیین کیومرثی و پاداش قیصر به خراد برزین
#1
بدو گفت قیصر که جاوید زی
✦
که دستور شاهنشهان را سزی
#2
یکی خانه دارم در ایوان شگفت
✦
کزین برتر اندازه نتوان گرفت
#3
یکی اسب و مردی برو بر سوار
✦
کز آنجا شگفتی شود هوشیار
#4
چو بینی ندانی که این بند چیست
✦
طلسم است گر کردهٔ ایزدی‌ست
#5
چو خراد برزین شنید این سخن
✦
بیامد بر آن جایگاه کهن
#6
بدیدش یکی جای کرده بلند
✦
سوار ایستاده در او ارجمند
#7
کجا چشم بیننده چونان ندید
✦
بدان سان توگفتی خدای آفرید
#8
بدید ایستاده معلق سوار
✦
بیامد برِ قیصر نامدار
#9
چنین گفت کز آهن است آن سوار
✦
همه خانه از گوهر شاهوار
#10
که دانا ورا مغنیاطیس خواند
✦
که رومیش بر اسپ هندی نشاند
#11
هرآنکس که او دفتر هندوان
✦
بخوانَد شود شاد و روشن‌روان
#12
بپرسید قیصر که هندی ز راه
✦
همی تا کجا برکشد پایگاه
#13
ز دین پرستندگان برچِنَد
✦
همه بت پرستند گر خود کند
#14
چنین گفت خراد برزین که راه
✦
به هند اندرون گاو شاه است و ماه
#15
به یزدان نگروند و گردان سپهر
✦
ندارد کسی بر تن خویش مهر
#16
ز خورشید گردنده بر بگذرند
✦
چو ما را ز دانندگان نشمرند
#17
هرآنکس که او آتشی برفروخت
✦
شد اندر میان خویشتن را بسوخت
#18
یکی آتشی داند اندر هوا
✦
به فرمان یزدان فرمان‌روا
#19
که دانای هندوش خوانَد اثیر
✦
سخنهای نغز آورَد دلپذیر
#20
چنین گفت کآتش به آتش رسید
✦
گناهش ز کردار شد ناپدید
#21
از آن ناگزیر آتش افروختن
✦
همان راستی خواند این سوختن
#22
همان گفت‌وگوی شما نیست راست
✦
بر این بر روان مسیحا گواست
#23
نبینی که عیسی مریم چه گفت
✦
بدانگه که بگشاد راز از نهفت
#24
که پیراهنت گر ستانَد کسی
✦
میاویز با او به تندی بسی
#25
وگر برزند کف به رخسار تو
✦
شود تیره زآن زخم دیدار تو
#26
مزن همچنان تا بماندت نام
✦
خردمند را نام بهتر ز کام
#27
بسوتام را بس کن از خوردنی
✦
مجو ار نباشدت گستردنی
#28
بدین سر بدی را به بد مشمرید
✦
بی‌آزار از این تیرگی بگذرید
#29
شما را هوا بر خرد شاه گشت
✦
دل از آز بسیار بیراه گشت
#30
که ایوانهاتان به کیوان رسید
✦
شماری که شد گنجتان را کلید
#31
ابا گنجتان نیز چندان سپاه
✦
زره‌های رومی و رومی کلاه
#32
به هر جای بیداد لشکر کشید
✦
ز آسودگی تیغها برکشید
#33
همی چشمه گردد بیابان ز خون
✦
مسیحا نبود اندر این رهنمون
#34
یکی بینوا مرد درویش بود
✦
که نانش ز رنج تن خویش بود
#35
جز از ترف و شیرش نبودی خورش
✦
فزونیش رخبین بُدی پرورش
#36
چو آورد مرد جهودش به مشت
✦
چو بی‌یار و بیچاره دیدش بکشت
#37
همان کشته را نیز بر دار کرد
✦
بر آن دار بر مر ورا خوار کرد
#38
چو روشن‌روان گشت و دانش‌پذیر
✦
سخن‌گوی و داننده و یادگیر
#39
به پیغمبری نیز هنگام یافت
✦
به برنایی از زیرکی کام یافت
#40
تو گویی که فرزند یزدان بُد اوی
✦
بر آن دار برگشته خندان بُد اوی
#41
بخندد بر این بر خردمند مرد
✦
تو گر بخردی گِردِ این فن مگرد
#42
که هست او ز فرزند و زن بی‌نیاز
✦
به نزدیک او آشکار است راز
#43
چه پیچی ز دین کیومرّثی
✦
هم از راه و آیین طهمورثی
#44
که گویند دارای گیهان یکی‌ست
✦
جز از بندگی کردنت رای نیست
#45
جهاندار دهقان یزدان‌پرست
✦
چو بر واژه برسم بگیرد به دست
#46
نشاید چشیدن یکی قطره آب
✦
گر از تشنگی آب بیند به خواب
#47
به یزدان پناهد به روز نبرد
✦
نخواهد به جنگ اندرون آب سرد
#48
همان قبله‌شان برترین گوهر است
✦
که از آب و خاک و هوا برتر است
#49
نباشند شاهان ما دین‌فروش
✦
به فرمان دارنده دارند گوش
#50
به دینار و گوهر نباشند شاد
✦
نجویند نام و نشان جز به داد
#51
ببخشیدن کاخ‌های بلند
✦
دگر شاد کردن دل مستمند
#52
سدیگر کسی کو به روز نبرد
✦
بپوشد رخ شید گردان به گَرد
#53
بروبوم دارد ز دشمن نگاه
✦
جز این را نخواهد خردمند شاه
#54
جز از راستی هرک جوید ز دین
✦
بر او باد نفرین بی‌آفرین
#55
چو بشنید قیصر پسند آمدش
✦
سخنهای او سودمند آمدش
#56
بدو گفت آن‌کو جهان آفرید
✦
تو را نامدار مِهان آفرید
#57
سخنهای پاک از تو باید شنید
✦
تو داری درِ رازها را کلید
#58
کسی را کز این گونه کهتر بُوَد
✦
سرش ز افسر ماه برتر بُوَد
#59
درم خواست از گنج و دینار خواست
✦
یکی افسری نامبردار خواست
#60
بدو داد و بسیار کرد آفرین
✦
که آباد باد از تو ایران زمین
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.