🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی کسری نوشین روان چهل و هشت سال بود

❖
27 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵ - اندیشهٔ شاه درباره سپاه و فراخوان جوانان
در خلوتگاه اندیشه و تدبیر، کسری نوشین‌روان راز درون خویش را بر موبد بیداردل گشود. شهریار دادگر بازگفت که پادشاهی تنها آن‌گاه جاویدان می‌ماند که بنیادش بر داد و راستی استوار باشد؛ چراکه این جهان سپنجی پایداری ندارد و گرد آوردن گنج بی‌بهره از دادگری، توشه‌ای جز رنج و تباهی روان نخواهد داشت. نوشین‌روان شرح داد که چگونه در اندیشه فرداهای خرد و بزرگ کشور، نگران کمینگاه اهریمن و بدخواهان تاج‌وتخت بوده و برای رفع این گزند، تدبیری فخیم اندیشیده است.

شاه انوشیروان بر آن شد که گردآوری لشکر و پاسداری از مرزهای ایران نباید مایه پریشانی و درویشی مردم گردد. از این رو، فرمان داد تا درهای خزاین شاهی گشوده شود و درم و دینار به همه‌جا فرستاده گردد تا هیچ نيازمندی تحت فشار قرار نگیرد. سپس نامه‌هایی ممهور به مهر شهریاری به تمامی پهلوانان، بزرگان و فرمانداران سراسر کشو گسیل داشت؛ نامه‌هایی که در آن از دهقانان و بزرگان می‌خواست فرزندان جوان خویش را به زیور هنرهای رزمی، سوارکاری، گرزداری، شمشیرزنی و تیراندازی مجهز سازند و آنان را روانه میدان کارزار کنند، چرا که جوان بی‌هنر و کاهل، حتی اگر از نژاد پهلوانان نامداری چون آرش کمانگیر باشد، شایسته نام‌آوری و سپهداری نیست.

چهل روز گذشت و سیم و زر شاهی در میان بزرگان و رزم‌آوران بخشیده شد. جوانان برنا از هر گوشه کشور، شادمان و بنام، با ساز و برگ کامل جنگی گرد آمدند و سپاهی بی‌پیرایه و نیرومند شکل گرفت که روی زمین را از شکوه و پرتو خویش پر ساخت. نوشین‌روان سپاس‌گزارانه یادآور شد که اکنون گنج و سپاه و رای او از تمام شاهان پیشین افزون‌تر است.

موبد فرزانه چون این سخنان آکنده از خرد، داد و دوراندیشی را از شهریار شنید، زبان به ستایش گشود و بر فرّه ایزدی، تاج و تخت نوشین‌روان آفرین‌های بی‌شمار خواند. با برآمدن خورشید جهان‌آرا و فرو ریختن پرده‌های تاریک شب، پادشاه جوان و خجسته بر تخت کیانی نشست و درگاهش ملجأ و پناهگاه دادخواهان و بزرگان سراسر گیتی گردید.
#1
به موبد چنین گفت نوشین‌روان
✦
که با داد ما پیر گردد جوان
#2
به گیتی نباید که از شهریار
✦
بماند جز از راستی یادگار
#3
چرا باید این گنج و این روز رنج
✦
روان بستن اندر سرای سپنج
#4
چو ایدر نخواهی همی‌آرمید
✦
بباید چرید و بباید چمید
#5
پراندیشه بودم ز کار جهان
✦
سخن را همی‌داشتم در نهان
#6
که تا تاج شاهی مرا دشمنست
✦
همه گرد بر گرد آهرمنست
#7
به دل گفتم آرم ز هر سو سپاه
✦
بخواهم ز هر کشوری رزمخواه
#8
نگردد سپاه انجمن جز به گنج
✦
به بی مردی آید هم از گنج رنج
#9
اگر بد به درویش خواهد رسید
✦
ازین آرزو دل بباید برید
#10
همی‌راندم با دل خویش راز
✦
چو اندیشه پیش خرد شد فراز
#11
سوی پهلوانان و سوی ردان
✦
هم از پند بیداردل بخردان
#12
نبشتم به هر کشوری نامه‌ای
✦
به هر نامداری و خودکامه‌ای
#13
که هر کس که دارید هوش و خرد
✦
همی کهتری را پسر پرورد
#14
به میدان فرستید با ساز جنگ
✦
بجویند نزدیک ما نام و ننگ
#15
نباید که اندر فراز و نشیب
✦
ندانند چنگ و عنان و رکیب
#16
به گُرز و به شمشیر و تیر و کمان
✦
بدانند پیچید با بدگمان
#17
جوان بی‌هنر سخت ناخوش بود
✦
اگر چند فرزند آرش بود
#18
عرض شد ز در سوی هر کشوری
✦
درم برد نزدیک هر مهتری
#19
چهل روز بودی درم را درنگ
✦
برفتند از شهر با ساز جنگ
#20
ز دیوان چو دینار برداشتند
✦
بدان خرمی روز بگذاشتند
#21
کنون لاجرم روی گیتی بمرد
✦
بیاراستم تا کی آید نبرد
#22
مرا ساز و لشکر ز شاهان پیش
✦
فزونست و هم دولت و رای بیش
#23
سخنها چو بشنید موبد ز شاه
✦
بسی آفرین خواند بر تاج و گاه
#24
چو خورشید بنمود تابنده چهر
✦
در باغ بگشاد گردان سپهر
#25
پدید آمد آن تودهٔ شنبلید
✦
دو زلف شب تیره شد ناپدید
#26
نشست از بر تخت نوشین روان
✦
خجسته دلفروز شاه جوان
#27
جهانی به درگاه بنهاد روی
✦
هر آنکس که بد بر زمین راه‌جوی

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: