🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی بهرام گور

❖
22 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴۶ - تهی شدن گنج بهرام، تاج‌بخشی به یزدگرد و مرگ شاه در خواب
شصت و سه سال از پادشاهی پرشکوه بهرام گور گذشت؛ دورانی که در آن هیچ همتایی برای دادگری و بخشندگی او در جهان یافت نمی‌شد. در پایان سال، وزیر خردمند و دبیر رزم‌آزموده به پیشگاه شاه آمد و راز تهی شدن گنجینه‌های سلطنتی را آشکار ساخت و جویای فرمان شهریار شد. بهرام، که روانی آراسته به خرد داشت، پند داد که هرگز نباید چشم به مال مردمان داشت یا برای پر کردن گنج، بر رعایا ستم روا داشت. او خزانه دادگری و خرسندی خلق را برتر از سیم و زر دانست و فرمان داد که جهان را باید به پروردگار سپرد و به گردش چرخ گردون دل بست.

چون شب فرا رسید، بهرام بیاسود و با سپیده‌دم، سپاهیان بی‌شمار و بزرگان کشوری و لشکری در درگاه شاهی گرد آمدند. بهرام گور فرزند خویش، یزدگرد را به میان بزرگان خواند و تاج پادشاهی، طوق زرین، افسر کیانی و تخت عاج را به او سپرد. شاه کهگیل به بندگی یزدان روی آورد، تاج از سر برگرفت و از سریر شهریاری کناره گرفت تا جان خویش را آماده سفر آخرت سازد. با تیرگی شب، او آهنگ خواب کرد، اما این خواب را بیداری نبود.

با برآمدن آفتاب، موبد و نگرانان دربار که شاه را بیدار نیافتند، پر از بیم و هراس شدند. یزدگرد به بالین پدر شتافت و دید که رنگ از رخسار بهرام گریخته و کف بر دهان، بر روی دیبای زربفت جان به جان‌آفرین تسلیم کرده است. مرگ ناگهانی شهریار، دلهای همه را به درد آورد. یزدگرد سوگند یاد کرد که آیین دادگری و بخشش پدر را زنده نگه دارد تا نام بهرام به نیکی یاد شود. پس آرامگاهی شاهوار برای او ساختند و خلق در سوگ آن شاه دادگر به سوگواری نشستند، تا زمانه دفتر پادشاهی یزدگرد را بگشاید.
#1
برین سان همی خورد شست و سه سال
✦
کس اندر زمانه نبودش همال
#2
سر سال در پیش او شد دبیر
✦
خردمند موبد که بودش وزیر
#3
که شد گنج شاه بزرگان تهی
✦
کنون آمدم تا چه فرمان دهی
#4
هرانکس که دارد روانش خرد
✦
به مال کسان از بنه ننگرد
#5
چنین پاسخ آورد این خود مساز
✦
که هستیم زین ساختن بی‌نیاز
#6
جهان را بدان باز هل کافرید
✦
سر گردش آفرینش بدید
#7
همی بگذرد چرخ و یزدان به جای
✦
به نیکی ترا و مرا رهنمای
#8
بخفت آن شب و بامداد پگاه
✦
بیامد به درگاه بی‌مر سپاه
#9
گروهی که بایست کردند گرد
✦
بر شاه شد پور او یزدگرد
#10
به پیش بزرگان بدو داد تاج
✦
همان طوق با افسر و تخت عاج
#11
پرستیدن ایزد آمدش رای
✦
بینداخت تاج و بپردخت جای
#12
گرفتش ز کردار گیتی شتاب
✦
چو شب تیره شد کرد آهنگ خواب
#13
چو بنمود دست آفتاب از نشیب
✦
دل موبد شاه شد پر نهیب
#14
که شاه جهان برنخیرد همی
✦
مگر از کرانی گریزد همی
#15
بیامد به نزد پدر یزدگرد
✦
چو دیدش کف اندر دهانش فسرد
#16
ورا دید پژمرده رنگ رخان
✦
به دیبای زربفت بر داده جان
#17
چنین بود تا بود و این بود روز
✦
تو دل را به آز و فزونی مسوز
#18
بترسد دل سنگ و آهن ز مرگ
✦
هم ایدر ترا ساختن نیست برگ
#19
بی‌آزاری و مردمی بایدت
✦
گذشته چو خواهی که نگزایدت
#20
همی نو کنم بخشش و داد اوی
✦
مبادا که گیرد به بد یاد اوی
#21
ورا دخمه‌ای ساختند شاهوار
✦
ابا مرگ او خلق شد سوکوار
#22
کنون پرسخن مغزم اندیشه کرد
✦
بگویم جهان جستن یزدگرد

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: