🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی بهرام گور

❖
30 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۸ - گفتگوی موبد با فرستادهٔ قیصر در سود و زیان خرد، و خلعت شاه بر او
چون خورشید زرین‌بال بر گنبد مینایی فراز آمد، بهرام گور بر تخت شاهنشاهی تکیه زد. در این هنگام، فرستادهٔ قیصر روم به همراه موبد فرزانه و پرگوهر به پیشگاه شهریار بار یافتند. آن دو شادمانه به پیشگاه شاهنشاه آمدند و از هر دری سخن راندند.

موبدِ شاه رو به فرستادهٔ رومی کرد و در باب گوهر خرد و رازهای گیتی پرسش آغازید: «ای مرد هشیواری که در خرد بی‌همتایی، مرا بگو زیان‌بارترین کردار در این خاکدان چیست که آدمی باید بر آن اشک اندوه ببارد؟ و کدام کار را سودمندترین می‌دانی که مایهٔ سربلندی انسان گردد؟»

فرستاده در پاسخ گفت: «دانایی سرچشمهٔ بزرگی و توانایی است، و تن مرد نادان از خاک تیره‌تر و از هر نیکی بی‌بهره‌تر است.» اما موبد او را به ژرف‌اندیشی فراخواند تا شتابزده و سطحی سخن نگوید. موبد گره از راز کشود و فرمود: «مرگ مردمان بی‌زیان و نیکوکار، گران‌ترین زیان گیتی است، در حالی که مرگ بدان مایه‌ی خرسندی است؛ چرا که مرگ سرنوشت محتوم نیک و بد است. پس باید خرد را میانجی ساخت تا سود و زیان واقعی بازشناخته شود.»

فرستادهٔ روم از این گفتار نغز و حکیمانه شگفت‌زده شد و بر هوش و دانش موبد آفرین خواند. او بهرام گور را ستود و گفت که داشتن چنین دستور دانایی، ایران‌زمین را رشک جهان ساخته و اگر شاهنشاه از قیصر باژ و خراج طلبد، سزاوار است. شاهنشاه از ستایش و خردِ متجلی در مجلس شادمان شد.

با خاموش شدن چراغ روز و کشیده شدن چادر مشکین شب بر چهرهٔ آفتاب، مجلس پایان یافت. چون دگربار بامدادان پرچم زرین خورشید بر آسمان برافراشته شد، بهرام گور بر تخت نشست و فرمان داد تا خلعتی گران‌بها از اسبان بادپا، زین‌های زرین، دینار، گوهر، مشک و عبیر فراتر از گنجایش اندیشهٔ هر خردمندی آماده سازند و به فرستادهٔ قیصر ارزانی دارند.
#1
چو خورشید بر چرخ بنمود دست
✦
شهنشاه بر تخت زرین نشست
#2
فرستادهٔ قیصر آمد به در
✦
خرد یافته موبد پرگهر
#3
به پیش شهنشاه رفتند شاد
✦
سخنها ز هرگونه کردند یاد
#4
فرستاده را موبد شاه گفت
✦
که ای مرد هشیار بی‌یار و جفت
#5
ز گیتی زیانکارتر کار چیست
✦
که بر کردهٔ او بباید گریست
#6
چه دانی تو اندر جهان سودمند
✦
که از کردنش مرد گردد بلند
#7
فرستاده گفت آنک دانا بود
✦
همیشه بزرگ و توانا بود
#8
تن مرد نادان ز گل خوارتر
✦
به هر نیکئی ناسزاوارتر
#9
ز نادان و دانا زدی داستان
✦
شنیدی مگر پاسخ راستان
#10
بدو گفت موبد که نیکو نگر
✦
بیندیش و ماهی به خشکی مبر
#11
فرستاده گفت ای پسندیده مرد
✦
سخن‌ها ز دانش توان یاد کرد
#12
تو این گر دگرگونه دانی بگوی
✦
که از دانش افزون شود آبروی
#13
بدو گفت موبد که اندیشه کن
✦
کز اندیشه بازیب گردد سخن
#14
ز گیتی هرانکو بی‌آزارتر
✦
چنان دان که مرگش زیانکارتر
#15
به مرگ بدان شاد باشی رواست
✦
چو زاید بد و نیک تن مرگ راست
#16
ازین سودمندی بود زان زیان
✦
خرد را میانجی کن اندر میان
#17
چو بشنید رومی پسند آمدش
✦
سخنهای او سودمند آمدش
#18
بخندید و بر شاه کرد آفرین
✦
بدو گفت فرخنده ایران زمین
#19
که تخت شهنشاه بیند همی
✦
چو موبد بروبر نشیند همی
#20
به دانش جهان را بلند افسری
✦
به موبد ز هر مهتری برتری
#21
اگر باژ خواهی ز قیصر رواست
✦
ک دستور تو بر جهان پادشاست
#22
ز گفتار او شاد شد شهریار
✦
دلش تازه شد چو گل اندر بهار
#23
برون شد فرستاده از پیش شاه
✦
شب آمد برآمد درفش سیاه
#24
پدید آمد آن چادر مشکبوی
✦
به عنبر بیالود خورشید روی
#25
شکیبا نبد گنبد تیزگرد
✦
سر خفته از خواب بیدار کرد
#26
درفشی بزد چشمهٔ آفتاب
✦
سر شاه گیتی سبک شد ز خواب
#27
در بار بگشاد سالار بار
✦
نشست از بر تخت خود شهریار
#28
بفرمود تا خلعت آراستند
✦
فرستاده را پیش او خواستند
#29
ز سیمین و زرین و اسپ و ستام
✦
ز دینار گیتی که بردند نام
#30
ز دینار و گوهر ز مشک و عبیر
✦
فزون گشت از اندیشهٔ تیزویر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: