🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی بهرام گور

❖
30 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵ - گشودن خان پرگنج بهرام جهود، شگفتی شاه و سپردن خواسته به لنبک آبکش با چهار درم به جهود
چون شب بر ایوان شهریاری دامن گسترد، بهرام گور اندیشناک به بستر شتافت. او در تنهایی خویش بر خست و آزمندی بهرامِ جهود خندید و راز آن شبانه را با هیچ‌کس در میان ننهاد تا روز نو بردمد. پگاهان، چون تاج کیانی بر سر نهاد و بر تخت بارگاه نشست، بزرگان و سپاهیان را بار داد. نخست بفرمود تا لنبک آبکش را با حرمت به پیشگاه آورند؛ مرد آبکش دست بر سینه در برابر شاهنشاه بایستاد. سپس بهرامِ بدخواه و بدفرجام را نیز حاضر کردند.

شاه شهریاران مردی پاک‌دل و دادگر را فراخواند و او را فرمان داد تا با مرکب‌های شایسته به خانه بهرام جهود رود و هر آنچه از ثروت و دارایی در آن نهان است گرد آورد. مامور راست‌کردار چون به خان و کاروان‌سرای جهود درآمد، دیدگانی شگفت‌زده یافت؛ خانه‌ای سرشار از دیباهای زرین، سیم و دینار، و لعل و یاقوت ناب که شمارش آن در اندیشه هیچ موبد خردمندی نمی‌گنجید. کاروان‌سرایی عظیم مالامال از مال، که حتی گوهرشناسان از برآورد بهای آن عاجز بودند. به فرمان نوین شاه، هزار شتر از دشت جهرم روانه گشت و سراسر آن گنجینه انباشته را برپشت شتران بار کردند.

چون جرس کاروان در بارگاه شاهنشاه طنین‌انداز شد، مامور راست‌گو به پیشگاه آمد و گزارش داد که گوهرهای یافته‌شده در خانه این مرد خسیس، از گنجینه شاهی افزون است و دویست خروار کالای گران‌بها نیز بر آن اضافه گشته. بهرام گور از تماشای این ثروت بی‌کران و پنهان در حیرت فرو رفت و بر بی‌حاصل بودن رنجِ مردی که روزیِ بهره‌مندی از ثروت خویش را ندارد، اندیشه کرد.

شاه جهان بی‌درنگ دستور داد تا آن صد شتروار زر و درم و جامه‌های زرفت را تماماً به لنبک آبکش سپارند؛ مرد جوانمرد که روزگاری با دست خالی مهمان‌نوازی کرده بود، اکنون با گنجی بی‌کران به خانه بازگشت. آن‌گاه بهرام گور روی به جهود خوارشده کرد و او را به سبب امساک و خواری سرزنش نمود. شاه به او یادآور شد که مال را برای آسایش و بخشش اندوخته می‌دارند، نه برای زیر خاک نهادن. سپس بهرام گور تنها چهار درم ناچیز به او داد تا سرمایه خویش کند و گفت که سزای مرد تنگ‌نظر و خسیس بیش از این نیست. جهود، زار و خروشان از بارگاه بیرون رفت و شاه باقی‌مانده خواسته را میان نیازمندان و ارزانیان بخشید.
#1
برفت و بیامد به ایوان خویش
✦
همه شب همی ساخت درمان خویش
#2
پراندیشه آن شب به ایوان بخفت
✦
بخندید و آن راز با کس نگفت
#3
به شبگیر چون تاج بر سر نهاد
✦
سپه را سراسر همه بار داد
#4
بفرمود تا لنبک آبکش
✦
بشد پیش او دست کرده به کش
#5
ببردند ز ایوان به راهام را
✦
جهود بداندیش و بدکام را
#6
چو در بارگه رفت بنشاندند
✦
یکی پاک‌دل مرد را خواندند
#7
بدو گفت رو بارگیها ببر
✦
نگر تا نباشی به جز دادگر
#8
به خان به راهام شو بر گذار
✦
نگر تا چه بینی نهاده بیار
#9
بشد پاک‌دل تا به خان جهود
✦
همه خانه دیبا و دینار بود
#10
ز پوشیدنی هم ز گستردنی
✦
ز افگندنی و پراگندنی
#11
یکی کاروان‌خانه بود و سرای
✦
کزان خانه بیرون نبودیش جای
#12
ز در و ز یاقوت و هر گوهری
✦
ز هر بدره‌ای بر سرش افسری
#13
که داننده موبد مر آن را شمار
✦
ندانست کردن بسی روزگار
#14
فرستاد موبد بدانجا سوار
✦
شتر خواست از دشت جهرم هزار
#15
همه بار کردند و دیگر نماند
✦
همی شاددل کاروان را براند
#16
چو بانگ درای آمد از بارگاه
✦
بشد مرد بینا بگفت آن به شاه
#17
که گوهر فزون زین به گنج تو نیست
✦
همان مانده خروار باشد دویست
#18
بماند اندران شاه ایران شگفت
✦
ز راز دل اندیشه‌ها برگرفت
#19
که چندین بورزید مرد جهود
✦
چو روزی نبودش ز ورزش چه سود
#20
ازان صد شتروار زر و درم
✦
ز گستردنیها و از بیش و کم
#21
جهاندار شاه آبکش را سپرد
✦
بشد لنبک از راه گنجی ببرد
#22
ازان پس براهام را خواند و گفت
✦
که ای در کمی گشته با خاک جفت
#23
چه گویی که پیغمبرت چند زیست
✦
چه بایست چندی به زشتی گریست
#24
سوار آمد و گفت با من سخن
✦
ازان داستانهای گشته کهن
#25
که هرکس که دارد فزونی خورد
✦
کسی کو ندارد همی پژمرد
#26
کنون دست یازان ز خوردن بکش
✦
ببین زین سپس خوردن آبکش
#27
ز سرگین و زربفت و دستار و خشت
✦
بسی گفت با سفله مرد کنشت
#28
درم داد ناپاک دل را چهار
✦
بدو گفت کاین را تو سرمایه‌دار
#29
سزا نیست زین بیشتر مر ترا
✦
درم مرد درویش را سر ترا
#30
به ارزانیان داد چیزی که بود
✦
خروشان همی رفت مرد جهود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: