🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی بهرام گور

❖
35 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۸ - خواستگاری پسر کفشگر، درمان سستی با می نهان، نشستن بر شیر و حلال شدن نبید
یک سال تمام از فرمان بهرام گور در تحریم می بگذشت و هیچ‌کس را یارای آن نبود که باده بر زبان آورد. در این میان، کودکی کفشگر زنی با تبار و گهر خواهان شد، اما در شب زفاف ابزار رزم زناشویی در خویش نیافت و در درماندگی فروماند. مادرش که نهانی مشکی نبید نگه داشته بود، فرزند را به خانه کشید و جام‌هایی چند از آن باده رازآمیز به وی نوشاند تا خون در رگ‌هایش به جوش آمد و بر کاستی خویش فایق آمد. پسر دلاورانه کام خویش بگرفت و مستانه از خانه بیرون آمد.

در همین زمان، شیری ژیان از شیرخانه شهریار بگسسته و راه بر مردم بسته بود. جوان کفشگر که از دُرد می سرمست و بی‌باک گشته بود، پیش دوید، بر پشت شیر غران برنشست و گوش‌های هیولا را برچنگ گرفت. شیربان شاه که با زنجیر و کمند در پی شیر می‌دوید، با شگفتی دید که کفشگری ناترس بر پشت شیر چون بر خر سوار گشته است. شیربان شتابان به درگاه بهرام گور شتافت و این شگفت‌انگیزترین کرداری را که دیده بود بازگفت.

بهرام گور مبهوت گشت و موبدان را خواند تا از نژاد و تبار این جوان دلیر جویا شوند. در این هنگام، مادر کفشگر خود را به بارگاه رساند و راز می نهان و سستی فرزند را بر شاه افشا کرد. بهرام گور از تدبیر پیرزن خندید و دانست که می، سرچشمه توانمندی و بی‌باکی است. پس اعلام فرمود که نوشیدن نبید از این پس بر همگان حلال است، به شرط آنکه به اندازه نوشیده شود؛ چندان که آدمی را توانایی نشستن بر پشت شیر بخشد، نه آن‌چنان که در بیهوشی افتد و کلاغان چشمش را از کاسه درآورند. پس جارچیان در سراسر مملکت بانگ برداشتند که باده را به اندازه و خردمندی بنوشید تا تندرستی و شادی بر جای ماند.
#1
برین‌گونه بگذشت سالی تمام
✦
همی داشتی هرکسی می حرام
#2
همان شه چو مجلس بیاراستی
✦
همان نامهٔ باستان خواستی
#3
چنین بود تا کودکی کفشگر
✦
زنی خواست با چیز و نام و گهر
#4
نبودش دران کار افزار سخت
✦
همی زار بگریست مامش ز بخت
#5
همانا نهان داشت لختی نبید
✦
پسر را بدان خانه اندر کشید
#6
به پور جوان گفت کاین هفت جام
✦
بخور تا شوی ایمن و شادکام
#7
مگر بشکنی امشب آن مهر تنگ
✦
کلنگ از نمد کی کند کان سنگ
#8
بزد کفشگر جام می هفت و هشت
✦
هم‌اندر زمان آتشش سخت گشت
#9
جوانمرد را جام گستاخ کرد
✦
بیامد در خانه سوراخ کرد
#10
وزان جایگه شد به درگاه خویش
✦
شده شاددل یافته راه خویش
#11
چنان بد که از خانه شیران شاه
✦
یکی شیر بگسست و آمد به راه
#12
ازان می همی کفشگر مست بود
✦
به دیده ندید آنچ بایست بود
#13
بشد تیز و بر شیر غران نشست
✦
بیازید و بگرفت گوشش به دست
#14
بران شیر غران پسر شیر بود
✦
جوان از بر و شیر در زیر بود
#15
همی شد دوان شیروان چون نوند
✦
به یک دست زنجیر و دیگر کمند
#16
چو آن شیربان جهاندار شاه
✦
بیامد ز خانه بدان جایگاه
#17
یکی کفشگر دید بر پشت شیر
✦
نشسته چو بر خر سواری دلیر
#18
بیامد دوان تا در بارگاه
✦
دلیر اندر آمد به نزدیک شاه
#19
بگفت آن دلیری کزو دیده بود
✦
به دیده بدید آنچ نشنیده بود
#20
جهاندار زان در شگفتی بماند
✦
همه موبدان و ردان را بخواند
#21
به موبد چنین گفت کاین کفشگر
✦
نگه کن که تا از که دارد گهر
#22
همان مادرش چون سخن شد دراز
✦
دوان شد بر شاه و بگشاد راز
#23
نخست آفرین کرد بر شهریار
✦
که شادان بزی تا بود روزگار
#24
چنین گفت کاین نورسیده به جای
✦
یکی زن گزین کرد و شد کدخدای
#25
به کار اندرون نایژه سست بود
✦
دلش گفتی از سست خودرست بود
#26
بدادم سه جام نبیدش نهان
✦
که ماند کس از تخم او در جهان
#27
هم‌اندر زمان لعل گشتش رخان
✦
نمد سر برآورد و گشت استخوان
#28
نژادش نبد جز سه جام نبید
✦
که دانست کاین شاه خواهد شنید
#29
بخندید زان پیرزن شاه گفت
✦
که این داستان را نشاید نهفت
#30
به موبد چنین گفت کاکنون نبید
✦
حلالست میخواره باید گزید
#31
که چندان خورد می که بر نره شیر
✦
نشیند نیارد ورا شیر زیر
#32
نه چندان که چشمش کلاغ سیاه
✦
همی برکند رفته از نزد شاه
#33
خروشی برآمد هم‌انگه ز در
✦
که ای پهلوانان زرین کمر
#34
به اندازه‌بر هرکسی می خورید
✦
به آغاز و فرجام خود بنگرید
#35
چو می‌تان به شادی بود رهنمون
✦
بکوشید تا تن نگردد زبون

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: