بخش ۴۴ - بهرام گور: اندیشهٔ مرگ و شمار گنج، برداشتن خراج و فرمان کشت و آبادانی

#1

چو باز آمد از راه بهرامشاه

✦

به آرام بنشست بر پیش‌گاه

#2

ز مرگ و ز روز بد اندیشه کرد

✦

دلش گشت پر درد و رخساره زرد

#3

بفرمود تا پیش او شد دبیر

✦

سرافراز موبد که بودش وزیر

#4

همی خواست تا گنجها بنگرد

✦

زر و گوهر و جامه‌ها بشمرد

#5

که بااو ستاره‌شمر گفته بود

✦

ز گفتار ایشان برآشفته بود

#6

که باشد ترا زندگانی سه بیست

✦

چهارم به مرگت بباید گریست

#7

همی گفت شادی کنم بیست سال

✦

که دارم به رفتن به گیتی همال

#8

دگر بیست از داد و بخشش جهان

✦

کنم راست با آشکار و نهان

#9

نمانم که ویران شود گوشه‌ای

✦

بیابد ز من هرکسی توشه‌ای

#10

سوم بیست بر پیش یزدان به پای

✦

بباشم مگر باشدم رهنمای

#11

ستاره‌شمر شست و سه سال گفت

✦

شمار سه سالش بد اندر نهفت

#12

ز گفت ستاره‌شمر جست گنج

✦

وگرنه نبودش خود از گنج رنج

#13

خنک مرد بی‌رنج و پرهیزگار

✦

به ویژه کسی کو بود شهریار

#14

چو گنجور بشنید شد پیش گنج

✦

به کار شمردن همی برد رنج

#15

به سختی چنان روزگاری ببرد

✦

همه پیش دستور او برشمرد

#16

چو دستور او برگرفت آن شمار

✦

پراندیشه آمد بر شهریار

#17

بدو گفت تا بیست و سه سال نیز

✦

همانا نیازت نیاید به چیز

#18

ز خورد و ز بخشش گرفتم شمار

✦

درمهای این لشکر نامدار

#19

فرستاده‌ای نیز کاید برت

✦

ز شاهان وز نامور کشورت

#20

بدین سال گنج تو آراستست

✦

که پر زر و سیمست و پر خواستست

#21

چو بشنید بهرام و اندیشه کرد

✦

ز دانش غم نارسیده نخورد

#22

بدو گفت کوتاه شد داوری

✦

که گیتی سه روزست چون بنگری

#23

چو دی رفت و فردا نیامد هنوز

✦

نباشم ز اندیشه امروز کوز

#24

چو بخشیدنی باشد و تاج و تخت

✦

نخواهم ز گیتی ازین بیش رخت

#25

بفرمود پس تا خراج جهان

✦

نخواهند نیز از کهان و مهان

#26

به هر شهر مردی پدیدار کرد

✦

سر خفته از خواب بیدار کرد

#27

بدان تا نجویند پیکار نیز

✦

نیاید ز پیکار افگار نیز

#28

ز گنج آنچ بایستشان خوردنی

✦

ز پوشیدنی گر ز گستردنی

#29

بدین پرخرد موبدان داد و گفت

✦

که نیک و بد از من نباید نهفت

#30

میان سخنها میانجی بوید

✦

نخواهند چیزی کرانجی بوید

#31

مرا از به و بتر آگه کنید

✦

ز بدها گمانیم کوته کنید

#32

پراگنده شد موبد اندر جهان

✦

نماند ایچ نیک و بد اندر نهان

#33

بران پر خرد کارها بسته شد

✦

ز هر کشوری نامه پیوسته شد

#34

که از داد و پیکاری و خواسته

✦

خرد شد به مغز اندرون کاسته

#35

ز بس جنگ و خون ریختن در جهان

✦

جوانان ندانند ارج مهان

#36

دل آگنده گردد جوان را به چیز

✦

نبیند هم از شاه و موبد به نیز

#37

برین‌گونه چون نامه پیوسته شد

✦

ز خون ریختن شاه دل خسته شد

#38

به هر کشوری کارداری گزید

✦

پر از داد و دانش چنانچون سزید

#39

هم از گنج بد پوشش و خوردشان

✦

ز پوشیدن و باز گستردشان

#40

که شش ماه دیوان بیاراستی

✦

وزان زیردستان درم خواستی

#41

نهادی بران سیم نام خراج

✦

به دیوان ستاننده با فر و تاج

#42

به شش ماه بستد به شش باز داد

✦

نبودی ستاننده زان سیم شاد

#43

بدان چاره تا مرد پیکار خون

✦

نریزد نباشد به بد رهنمون

#44

وزان پس نوشتند کارآگهان

✦

که از داد وز ایمنی در جهان

#45

که هر کش درم بد خراجش نبود

✦

به سرش اندرون داوریها فزود

#46

ز پری به کژی نهادند روی

✦

پر از رنج گشتند و پرخاشجوی

#47

چو آن نامه بر خواند بهرام گور

✦

به دلش اندر افتاد زان کار شور

#48

ز هر کشوری مرزبانی گزید

✦

پر از داد دلشان چنانچون سزید

#49

به درگاه یکساله روزی بداد

✦

ز یزدان نیکی دهش کرد یاد

#50

بفرمود کان را که ریزند خون

✦

گر آرند کژی به کار اندرون

#51

برانند فرمان یزدان بروی

✦

بدان تا شود هرکسی چاره‌جوی

#52

برآمد برین بر بسی روزگار

✦

یکی نامه فرمود پس شهریار

#53

سوی راستگویان و کارآگهان

✦

کجا او پراگنده بد در جهان

#54

که اندر جهان چیست ناسودمند

✦

که آرد برین پادشاهی گزند

#55

نوشتند پاسخ که از داد شاه

✦

نگردد کسی گرد آیین و راه

#56

بشد رای و اندیشهٔ کشت و ورز

✦

به هر کشوری راست بیکار مرز

#57

پراگنده بینیم گاوان کار

✦

گیا رست از دشت وز کشت‌زار

#58

چنین داد پاسخ که تا نیم‌روز

✦

که بالا کند تاج گیتی فروز

#59

نباید کس آسود از کشت و ورز

✦

ز بی‌ارز مردم مجویید ارز

#60

که بی‌کار مردم ز بی‌دانشیست

✦

به بی دانشان بر بباید گریست

#61

ورا داد باید دو و چار دانگ

✦

چو شد گرسنه تا نیاید به بانگ

#62

کسی کو ندارد بر و تخم و گاو

✦

تو با او به تندی و زفتی مکاو

#63

به خوبی نوا کن مر او را به گنج

✦

کس از نیستی تا نیاید به رنج

#64

گر ایدونک باشد زیان از هوا

✦

نباشد کسی بر هوا پادشا

#65

چو جایی بپوشد زمین را ملخ

✦

برد سبزی کشتمندان به شخ

#66

تو از گنج تاوان او بازده

✦

به کشور ز فرموده آواز ده

#67

وگر بر زمین گورگاهی بود

✦

وگر نابرومند راهی بود

#68

که ناکشته باشد به گرد جهان

✦

زمین فرومایگان و مهان

#69

کسی کو بدین پایکار منست

✦

وگر ویژه پروردگار منست

#70

کنم زنده در گور جایی که هست

✦

مبادش نشیمن مبادش نشست

#71

نهادند بر نامه بر مهر شاه

✦

هیونی برافگند هر سو به راه

پادشاهی بهرام گور

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما