🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی بهرام گور

❖
43 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳۶ - نیرنگ شنگل: گسیل بهرام به اژدهای هند، کشتن اژدها و کشیدن سرش نزد شاه
پس از آنکه بهرام‌گور در زمین هند شیرزنانه کرگ مهیب را تباه ساخت، شنگل پادشاه هند در دل از دلیری و زور بازوی این فرستاده ایرانی سخت بیمناک و حیران شد. او رازدانان تیزهوش خویش را گرد آورد و نهانی گفت: «دل من از این پهلوان هم شادمان است و هم آکنده از درد؛ چه، اگر او در قنوج ماند، تاج و نگین مرا تحت‌الشعاع قرار دهد و اگر به ایران بازگردد، بهرام و ایرانیان قنوج را زیر پا له خواهند کرد. چو کهتری چنین پیلتن و دلاور باشد، ندانم مهتر او چون است!» پس شنگل مکر و چاره‌ای اندیشید؛ او دانست که در مرز هند، بر خشک و دریا اژدهایی آتشین‌دم و سهمگین جای دارد که پیل ژیان را به دم درمی‌کشد و موج در دریا می‌افکند. شنگل تصمیم گرفت فرستاده را به نبرد این هیولا فرستد تا مگر به دست اژدها هلاک گردد و دامن شاه هند نیز از ننگ کشتن او پاک ماند.

بامدادان، شنگل بهرام را پیش خواند و با زبان ستایش گفت: «یزدان پاک تو را از زمین ایران بدین مرز آورد تا هند را از آفت و شر پاک گردانی. کاری دشوار و رنج‌آور در پیش است که آغازش محنت و فرجامش گنج و ناموری است. در بوم ما اژدهایی است که بر خشکی و دریا می‌گذرد و نهنگان را هیچ می‌شمارد. اگر این بلا را از هند دور کنی، باژ و هدیه‌های بیکران از عود و عنبر و گوهر به ایران خواهی برد.» بهرام دلیرانه پاسخ داد: «من به فرمان دادار جهان، پی این اژدها را از خاک هند برخواهم کند؛ تنها راه نشیمن او را به من بنما.»

شنگل راهنمایی همراه او ساخت. بهرام با سی سوار خنجرگذار ایرانی به راه افتاد تا به کرانه دریا رسید و در تاریکی سایه مهیب اژدها را دید. همراهان ایرانی نگران شده و گفتند این بلا بسیار سهمگین‌تر از کرگ پیشین است، اما بهرام گرد فرمود که سرنوشت در دست یزدان است و مرگ و زندگی به قضا بستگی دارد. پس کمان را به زه کرد و تیرهای پیکان‌پولادینش را که به شیر و زهر آغشته بود بر پیکر اژدها بارید. تیرها دهان و سر هیولا را بدوختند و خون زهرآگین بر خاک جاری شد. آنگاه بهرام تیغ زهرآبگون برکشید، شکافی گران بر دل اژدها افکند و با تبرزین و شمشیر سرش را از تن جدا ساخت. سر دیوسار هیولا را بر گردونه نهادند و به نزد شنگل کشیدند. چون شنگل و بزرگان هند آن سر دیوآسا را دیدند، خروشی از آفرین و ستایش بر پروردگار و بر بوم ایران‌زمین برافراشتند که چنین گوهر دلیری و شهریاری پرورش داده است.
#1
یکی اژدها بود بر خشک و آب
✦
به دریا بدی گاه بر آفتاب
#2
همی درکشیدی به دم ژنده پیل
✦
وزو خاستی موج دریای نیل
#3
چنین گفت شنگل به یاران خویش
✦
بدان تیزهش رازداران خویش
#4
که من زین فرستادهٔ شیرمرد
✦
گهی شادمانم گهی پر ز درد
#5
مرا پشت بودی گر ایدر بدی
✦
به قنوج بر کشوری سر بدی
#6
گر از نزد ما سوی ایران شود
✦
ز بهرام قنوج ویران شود
#7
چو کهتر چنین باشد و مهتر اوی
✦
نماند برین بوم ما رنگ و بوی
#8
همه شب همی کار او ساختم
✦
یکی چارهٔ دیگر انداختم
#9
فرستمش فردا بر اژدها
✦
کزو بی‌گمانی نیابد رها
#10
نباشم نکوهیدهٔ کار اوی
✦
چو با اژدها خود شود جنگجوی
#11
بگفت این و بهرام را پیش خواند
✦
بسی داستان دلیران براند
#12
بدو گفت یزدان پاک‌آفرین
✦
ترا ایدر آورد ز ایران زمین
#13
که هندوستان را بشویی ز بد
✦
چنان کز ره نامداران سزد
#14
یکی کار پیش است با درد و رنج
✦
به آغاز رنج و به فرجام گنج
#15
چو این کرده باشی زمانی مپای
✦
به خشنودی من برو باز جای
#16
به شنگل چنین پاسخ آورد شاه
✦
ک از رای تو بگذرم نیست راه
#17
ز فرمان تو نگذرم یک زمان
✦
مگر بد بود گردش آسمان
#18
بدو گفت شنگل که چندین بلاست
✦
بدین بوم ما در یکی اژدهاست
#19
به خشکی و دریا همی بگذرد
✦
نهنگ دم آهنگ را بشمرد
#20
توانی مگر چاره‌ای ساختن
✦
ازو کشور هند پرداختن
#21
به ایران بری باژ هندوستان
✦
همه مرز باشند همداستان
#22
همان هدیهٔ هند با باژ نیز
✦
ز عود و ز عنبر ز هرگونه چیز
#23
بدو گفت بهرام کای پادشا
✦
بهند اندرون شاه و فرمانروا
#24
به فرمان دارنده یزدان پاک
✦
پی اژدها را ببرم ز خاک
#25
ندانم که او را نشیمن کجاست
✦
بباید نمودن به من راه راست
#26
فرستاد شنگل یکی راه‌جوی
✦
که آن اژدها را نماید بدوی
#27
همی رفت با نامور سی سوار
✦
از ایران سواران خنجرگزار
#28
همی تاخت تا پیش دریا رسید
✦
به تاریکی آن اژدها را بدید
#29
بزرگان ایران خروشان شدند
✦
وزان اژدها نیز جوشان شدند
#30
به بهرام گفتند کای شهریار
✦
تو این را چو آن کرگ پیشین مدار
#31
به ایرانیان گفت بهرام گرد
✦
که این را به دادار باید سپرد
#32
مرا گر زمانه بدین اژدهاست
✦
به مردی فزونی نگیرد نه کاست
#33
کمان را به زه کرد و بگزید تیر
✦
که پیکانش را داده بد زهر و شیر
#34
بران اژدها تیرباران گرفت
✦
چپ و راست جنگ سواران گرفت
#35
به پولاد پیکان دهانش بدوخت
✦
همی خار زان زهر او برفروخت
#36
دگر چار چوبه بزد بر سرش
✦
فرو ریخت با زهر خون از برش
#37
تن اژدها گشت زان تیر سست
✦
همی خاک را خون زهرش بشست
#38
یکی تیغ زهرآبگون برکشید
✦
به تندی دل اژدها بردرید
#39
به تیغ و تبرزین بزد گردنش
✦
به خاک اندر افگند بیجان تنش
#40
به گردون سرش سوی شنگل کشید
✦
چو شاه آن سر اژدها را بدید
#41
برآمد ز هندوستان آفرین
✦
ز دادار بر بوم ایران‌زمین
#42
که زاید برآن خاک چونین سوار
✦
که با اژدها سازد او کارزار
#43
برین برز بالا و این شاخ و یال
✦
نباشد جز از شهریارش همال

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: