🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی بهرام گور

❖
46 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳۴ - گمان شنگل در فر بهرام، برادر خواندن او و پیشنهاد سپهداری، و نهفتن نام به برزوی
در تالار بارگاه قنوج، شنگل شاه هند چشمان خود را بر پیکر بلندبالا، ساعدهای ستبر و فرّهٔ تابناک بهرام دوخته بود. اندیشه در دالان‌های ذهن پادشاه هند چرخ زد؛ چرا که هیچ فرستاده‌ای را از روم، توران یا هند به این شکوه و برز ندیده بود. شنگل رو به پهلوان ایرانی کرد و با لبخندی پوشیده گفت: «ای گران‌مایه، تو بی‌گمان برادر شاه ایرانی! این زور شیران، فرّ کیانی و شست پیروز در تیر و کمان تنها شایستهٔ تبار شهریاران است.»

بهرام گور که با هوشیاری خویش را فرستاده‌ای ساده می‌نمایاند، پاسخ داد: «ای شهریار هند، بر فرستاده گمان ناپسند مبر. من نه از تبار یزدگردم و نه برادر شاه، که اگر چنین ادعایی کنم گناهکار خواهم بود. مردی بیگانه‌ام از بوم ایران، بی‌بهره از حکمت و دانش نمایان؛ مرا دستوری ده تا به راه خویش بازگردم پیش از آنکه خشم شاهنشاه ایران دامن‌گیرم شود.»

اما شنگل که نیت دیگری در سر داشت، او را شتاب‌زده خواند و به ماندن و کام‌جویی از خانِ هند خواند. سپس دستور فرزانهٔ خویش را نهانی به نزد فراخواند و زمزمه کرد: «این پهلوان اگر از تبار شاه هم نباشد، نامش از برترین جهان‌پهلوانان فراتر است. او را با نوید ولایت‌های خوش‌آب‌وهوا، سالاری لشکر هند، گنج‌های بیکران از سیم و زر و جام‌های میِ خرم دلگرم کن. نام واقعی‌اش را بپرس؛ اگر او در این مرز بماند، فرّ او عزت هند را افزون خواهد کرد و سپهسالار کل لشکریان ما خواهد شد.»

وزیر دانای هند نزد بهرام آمد و تمام پیشنهادهای زرین شاه را با گفتاری دلنشین بازگو کرد و در پایان نام و گوهر واقعی او را جویا شد. رنگ از چهرهٔ بهرام پرید و اندیشه‌اش به تکاپو افتاد. پس ننگ خیانت را بر خویش روا ندید و بانگ برآورد: «ای مرد سخن‌دان، مرا در دو کشور شرمسار مکن! من از شاهنشاه ایران به خاطر هیچ گنجی سر نخواهم پیچید، حتا اگر در تنگی و رنج زیست کنم. آیین و دین ما بر وفاداری استوار است و هر که از شهریار خویش سر برتابد، بیراهه رفته و گمراه شود. کجایند فریدون، کیقباد و کیخسرو که جهان بر پایه دادِ آنان برپا بود؟ و کیست که قدرت بهرام پیروزمند را نداند؟ اگر من از فرمان شاه خویش سرپیچی کنم، او زمین و زمان را بر سرم فرو می‌ریزد و خاک هندوستان را به خاک ایران پیوند می‌زند!»

بهرام سپس افزود: «اگر از نامم می‌پرسی، نام من برزوی است؛ چنان‌که شاه و پدر و مادرم مرا چنین خوانده‌اند. پاسخ مرا تمام و کمال به شنگل برسان که روزگار درازی است در شهر بیگانگان مانده‌ام و باید به نزد شهریار خویش بازگردم.»

چون دستور شاه پاسخ‌های قاطع و غرورآفرین بهرام را به شنگل رسانید، چهرهٔ پادشاه هند از خشم و اندوه پرچین شد. شنگل دریافت که این مرد استوار با زر و سیم رام شدنی نیست و خشمگینانه زمزمه کرد: «اکنون باید چاره‌ای نیرومند بسازم تا روزگار بر این گردِ لشکرروز به پایان رسد!»
#1
ز بهرام شنگل شد اندرگمان
✦
که این فر و این برز و تیر و کمان
#2
نماند همی این فرستاده را
✦
نه هندی نه ترکی نه آزاده را
#3
اگر خویش شاهست گر مهترست
✦
برادرش خوانم هم اندر خورست
#4
بخندید و بهرام را گفت شاه
✦
که ای پرهنر با گهر پیشگاه
#5
برادر توی شاه را بی‌گمان
✦
بدین بخشش و زور و تیر و کمان
#6
که فر کیان داری و زور شیر
✦
نباشی مگر نامداری دلیر
#7
بدو گفت بهرام کای شاه هند
✦
فرستادگان را مکن ناپسند
#8
نه از تخمهٔ یزدگردم نه شاه
✦
برادرش خوانیم باشد گناه
#9
از ایران یکی مرد بیگانه‌ام
✦
نه دانش پژوهم نه فرزانه‌ام
#10
مرا بازگردان که دورست راه
✦
نباید که یابد مرا خشم شاه
#11
بدو گفت شنگل که تندی مکن
✦
که با تو هنوزست ما را سخن
#12
نبایدت کردن به رفتن شتاب
✦
که رفتن به زودی نباشد صواب
#13
بر ما بباش و دل آرام گیر
✦
چو پخته نخواهی می خام گیر
#14
پس‌انگاه دستور را پیش خواند
✦
ز بهرام با او سخن چند راند
#15
گر این مرد بهرام را خویش نیست
✦
گر از پهلوان نام او بیش نیست
#16
چو گویی دهد او تن‌اندر فریب
✦
گر از گفت من در دل آرد نهیب
#17
تو گویی مر او را نکوتر بود
✦
تو آن گوی با وی که در خور بود
#18
بگویش بران رو که باشد صواب
✦
که پیش شه هند بفزودی آب
#19
کنون گر بباشی به نزدیک اوی
✦
نگه‌داری آن رای باریک اوی
#20
هرانجا که خوشتر ولایت تراست
✦
سپهداری و باژ و ملکت تراست
#21
به جایی که باشد همیشه بهار
✦
نسیم بهار آید از جویبار
#22
گهر هست و دینار و گنج درم
✦
چو باشد درم دل نباشد به غم
#23
نوازنده شاهی که از مهر تو
✦
بخندد چو بیند همی چهر تو
#24
به سالی دو بارست بار درخت
✦
ز قنوج برنگذرد نیک‌بخت
#25
چو این گفته باشی به پرسش ز نام
✦
که از نام گردد دلم شادکام
#26
مگر رام گردد بدین مرز ما
✦
فزون گردد از فر او ارز ما
#27
ورا زود سالار لشکر کنیم
✦
بدین مرز با ارز ما سر کنیم
#28
بیامد جهاندیده دستور شاه
✦
بگفت این به بهرام و بنمود راه
#29
ز بهرام زان پس بپرسید نام
✦
که بی‌نام پاسخ نبودی تمام
#30
چو بشنید بهرام رنگ رخش
✦
دگر شد که تا چون دهد پاسخش
#31
به فرجام گفت ای سخن‌گوی مرد
✦
مرا در دو کشور مکن روی زرد
#32
من از شاه ایران نپیجم به گنج
✦
گر از نیستی چند باشم به رنج
#33
جزین باشد آرایش دین ما
✦
همان گردش راه و آیین ما
#34
هرانکس که پیچد سر از شاه خویش
✦
به برخاستن گم کند راه خویش
#35
فزونی نجست آنک بودش خرد
✦
بد و نیک بر ما همی بگذرد
#36
خداوند گیتی فریدون کجاست
✦
که پشت زمانه بدو بود راست
#37
کجا آن بزرگان خسرونژاد
✦
جهاندار کیخسرو و کیقباد
#38
دگر آنک دانی تو بهرام را
✦
جهاندار پیروز خودکام را
#39
اگر من ز فرمان او بگذرم
✦
به مردی سرآرد جهان بر سرم
#40
نماند بر و بوم هندوستان
✦
به ایران کشد خاک جادوستان
#41
همان به که من باز گردم بدر
✦
ببیند مرا شاه پیروزگر
#42
گر از نام پرسیم برزوی نام
✦
چنین خواندم شاه و هم باب و مام
#43
همه پاسخ من بشنگل رسان
✦
که من دیر ماندم به شهر کسان
#44
چو دستور بشنید پاسخ ببرد
✦
شنیده سخن پیش او برشمرد
#45
ز پاسخ پر آژنگ شد روی شاه
✦
چنین گفت اگر دور ماند ز راه
#46
یکی چاره سازم کنون من که روز
✦
سرآید بدین مرد لشکر فروز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: