بخش ۲۰ - تاخت افراسیاب و پیران دربند، ستیز با باژخواه، و گذر کیخسرو و گیو و فرنگیس از جیحون

#1

چو از لشگر آگه شد افراسیاب

✦

برو تیره شد تابش آفتاب

#2

بزد کوس و نای و سپه برنشاند

✦

ز ایوان به کردار آتش براند

#3

دو منزل یکی کرد و آمد دوان

✦

همی تاخت برسان تیر از کمان

#4

بیاورد لشکر بران رزمگاه

✦

که آورد کلباد بد با سپاه

#5

همه مرز لشکر پراگنده دید

✦

به هر جای بر مردم افگنده دید

#6

بپرسید کاین پهلوان با سپاه

✦

کی آمد ز ایران بدین رزمگاه

#7

نبرد آگهی کس ز جنگ‌آوران

✦

که بگذشت زین سان سپاهی گران

#8

که برد آگهی نزد آن دیوزاد

✦

که کس را دل و مغز پیران مباد

#9

اگر خاک بودیش پروردگار

✦

ندیدی دو چشم من این روزگار

#10

سپهرم بدو گفت کاسان بدی

✦

اگر دل ز لشکر هراسان بدی

#11

یکی گیو گودرز بودست و بس

✦

سوار ایچ با او ندیدند کس

#12

ستوه آمد از چنگ یک تن سپاه

✦

همی رفت گیو و فرنگیس و شاه

#13

سپهبد چو گفت سپهرم شنید

✦

سپاهی ز پیش اندر آمد پدید

#14

سپهدار پیران به پیش اندرون

✦

سرو روی و یالش همه پر ز خون

#15

گمان برد کاو گیو رایافتست

✦

به پیروزی از پیش بشتافتست

#16

چو نزدیکتر شد نگه کرد شاه

✦

چنان خسته بد پهلوان سپاه

#17

ورا دید بر زین ببسته چو سنگ

✦

دو دست از پس پشت با پالهنگ

#18

بپرسید و زو ماند اندر شگفت

✦

غمی گشت و اندیشه اندر گرفت

#19

بدو گفت پیران که شیر ژیان

✦

نه درنده گرگ و نه ببر بیان

#20

نباشد چنان در صف کارزار

✦

کجا گیو تنها بد ای شهریار

#21

من آن دیدم از گیو کز پیل و شیر

✦

نبیند جهاندیده مرد دلیر

#22

بر آن سان کجا بردمد روز جنگ

✦

ز نفسش به دریا بسوزد نهنگ

#23

نخست اندر آمد به گرز گران

✦

همی کوفت چون پتک آهنگران

#24

به اسپ و به گرز و به پای و رکیب

✦

سوار از فراز اندر آمد به شیب

#25

همانا که باران نبارد ز میغ

✦

فزون زانک بارید بر سرش تیغ

#26

چو اندر گلستان به زین بر بخفت

✦

تو گفتی که گشتست با کوه جفت

#27

سرانجام برگشت یکسر سپاه

✦

بجز من نشد پیش او کینه خواه

#28

گریزان ز من تاب داده کمند

✦

بیفگند و آمد میانم به بند

#29

پراگنده شد دانش و هوش من

✦

به خاک اندر آمد سر و دوش من

#30

از اسپ اندر آمد دو دستم ببست

✦

برافگند بر زین و خود بر نشست

#31

زمانی سر وپایم اندر کمند

✦

به دیگر زمان زیر سوگند و بند

#32

به جان و سر شاه و خورشید وماه

✦

به دادار هرمزد و تخت و کلاه

#33

مرا داد زین‌گونه سوگند سخت

✦

بخوردم چو دیدم که برگشت بخت

#34

که کس را نگویی که بگشای دست

✦

چنین رو دمان تا بجای نشست

#35

ندانم چه رازست نزد سپهر

✦

بخواهد بریدن ز ما پاک مهر

#36

چو بشنید گفتارش افراسیاب

✦

بدیده ز خشم اندرآورد آب

#37

یکی بانگ برزد ز پیشش براند

✦

بپیچید پیران و خامش بماند

#38

ازان پس به مغز اندر افگند باد

✦

به دشنام و سوگند لب برگشاد

#39

که گر گیو و کیخسرو دیوزاد

✦

شوند ابر غرنده گر تیز باد

#40

فرود آورمشان ز ابر بلند

✦

بزد دست و ز گرز بگشاد بند

#41

میانشان ببرم به شمشیر تیز

✦

به ماهی دهم تا کند ریز ریز

#42

چو کیخسرو ایران بجوید همی

✦

فرنگیس باری چه پوید همی

#43

خود و سرکشان سوی جیحون کشید

✦

همی دامن از چشم در خون کشید

#44

به هومان بفرمود کاندر شتاب

✦

عنان را بکش تا لب رود آب

#45

که چون گیو و خسرو ز جیحون گذشت

✦

غم و رنج ما باد گردد بدشت

#46

نشان آمد از گفتهٔ راستان

✦

که دانا بگفت از گه باستان

#47

که از تخمهٔ تور وز کیقباد

✦

یکی شاه خیزد ز هر دو نژاد

#48

که توران زمین را کند خارستان

✦

نماند برین بوم و بر شارستان

#49

رسیدند پس گیو و خسرو بر آب

✦

همی بودشان بر گذشتن شتاب

#50

گرفتند پیگار با باژخواه

✦

که کشتی کدامست بر باژگاه

#51

نوندی کجا بادبانش نکوست

✦

به خوبی سزاوار کیخسرو اوست

#52

چنین گفت با گیو پس باج خواه

✦

که آب روان را چه چاکر چه شاه

#53

همی گر گذر بایدت ز آب رود

✦

فرستاد باید به کشتی درود

#54

بدو گفت گیو آنچ خواهی بخواه

✦

گذر ده که تنگ اندر آمد سپاه

#55

بخواهم ز تو باج گفت اندکی

✦

ازین چار چیزت بخواهم یکی

#56

زره خواهم از تو گر اسپ سیاه

✦

پرستار و گر پور فرخنده ماه

#57

بدو گفت گیو ای گسسته خرد

✦

سخن زان نشان گوی کاندر خورد

#58

به هر باژ گر شاه شهری بدی

✦

ترا زین جهان نیز بهری بدی

#59

که باشی که شه را کنی خواستار

✦

چنین باد پیمایی ای بادسار

#60

وگر مادر شاه خواهی همی

✦

به باژ افسر ماه خواهی همی

#61

سه دیگر چو شبرنگ بهزاد را

✦

که کوتاه دارد به تگ باد را

#62

چهارم چو جستی به خیره زره

✦

که آن را ندانی گره تا گره

#63

نگردد چنین آهن از آب تر

✦

نه آتش برو بر بود کارگر

#64

نه نیزه نه شمشیر هندی نه تیر

✦

چنین باژ خواهی بدین آب‌گیر

#65

کنون آب ما را و کشتی ترا

✦

بدین گونه شاهی درشتی ترا

#66

بدو گفت گیو ار تو کیخسروی

✦

نبینی ازین آب جز نیکوی

#67

فریدون که بگذاشت اروند رود

✦

فرستاد تخت مهی را درود

#68

جهانی شد او را سراسر رهی

✦

که با روشنی بود و با فرهی

#69

چه اندیشی ار شاه ایران توی

✦

سرنامداران و شیران توی

#70

به بد آب را کی بود بر تو راه

✦

که با فر و برزی و زیبای گاه

#71

اگر من شوم غرقه گر مادرت

✦

گزندی نباید که گیرد سرت

#72

ز مادر تو بودی مراد جهان

✦

که بیکار بد تخت شاهنشهان

#73

مرا نیز مادر ز بهر تو زاد

✦

ازین کار بر دل مکن هیچ یاد

#74

که من بیگمانم که افراسیاب

✦

بیاید دمان تا لب رود آب

#75

مرا برکشد زنده بر دار خوار

✦

فرنگیس را با تو ای شهریار

#76

به آب افگند ماهیان‌تان خورند

✦

وگر زیر نعل اندرون بسپرند

#77

بدو گفت کیخسرو اینست و بس

✦

پناهم به یزدان فریادرس

#78

فرود آمد از بارهٔ راه‌جوی

✦

بمالید و بنهاد بر خاک روی

#79

همی گفت پشت و پناهم توی

✦

نمایندهٔ رای و راهم توی

#80

درستی و پستی مرا فرّ تست

✦

روان و خرد سایهٔ پرّ تست

#81

به آب اندرون دلفزایم توی

✦

به خشکی همان رهنمایم توی

#82

به آب اندر افگند خسرو سیاه

✦

چو کشتی همی راند تا باژگاه

#83

پس او فرنگیس و گیو دلیر

✦

نترسد ز جیحون و زان آب شیر

#84

بدان سو گذشتند هر سه درست

✦

جهانجوی خسرو سر و تن بشست

#85

بدان نیستان در نیایش گرفت

✦

جهان آفرین را ستایش گرفت

#86

چو از رود کردند هر سه گذر

✦

نگهبان کشتی شد آسیمه سر

#87

به یاران چنین گفت کاینت شگفت

✦

کزین برتر اندیشه نتوان گرفت

#88

بهاران و جیحون و آب روان

✦

سه جوشنور و اسپ و برگستوان

#89

بدین ژرف دریا چنین بگذرد

✦

خردمندش از مردمان نشمرد

#90

پشیمان شد از کار و گفتار خویش

✦

تبه دید ازان کار بازار خویش

#91

بیاراست کشتی به چیزی که داشت

✦

ز باد هوا بادبان برگذاشت

#92

به پوزش برفت از پس شهریار

✦

چو آمد به نزدیکی رودبار

#93

همه هدیه ها نزد شاه آورید

✦

کمان و کمند و کلاه آورید

#94

بدو گفت گیو ای سگ بی‌خرد

✦

توگفتی که این آب مردم خورد

#95

چنین مایه ور پرهنر شهریار

✦

همی از تو کشتی کند خواستار

#96

ندادی کنون هدیهٔ تو مباد

✦

بود روز کاین روزت آید به یاد

#97

چنان خوار برگشت زو رودبان

✦

که جان را همی گفت پدرودمان

#98

چو آمد به نزدیکی باژگاه

✦

هم آنگه ز توران بیامد سپاه

#99

چو نزدیک رود آمد افراسیاب

✦

ندید ایچ مردم نه کشتی برآب

#100

یکی بانگ زد تند بر باژخواه

✦

که چون یافت این دیو بر آب راه

#101

چنین داد پاسخ که‌ای شهریار

✦

پدر باژبان بود و من باژدار

#102

ندیدم نه هرگز شنیدم چنین

✦

که کردی کسی ز آب جیحون زمین

#103

بهاران و این آب با موج تیز

✦

چو اندر شوی نیست راه گریز

#104

چنان برگذشتند هر سه سوار

✦

تو گفتی هوا داشت شان برکنار

#105

ازان پس بفرمود افراسیاب

✦

که بشتاب و کشتی برافگن به آب

#106

بدو گفت هومان که ای شهریار

✦

براندیش و آتش مکن در کنار

#107

تو با این سواران به ایران شوی

✦

همی در دم گاوشیدان شوی

#108

چو گودرز و چون رستم پیلتن

✦

چو طوس و چو گرگین و آن انجمن

#109

همانا که از گاه سیر آمدی

✦

که ایدر به چنگال شیر آمدی

#110

ازین روی تا چین و ماچین تراست

✦

خور و ماه و کیوان و پروین تراست

#111

تو توران نگه‌دار و تخت بلند

✦

ز ایران کنون نیست بیم گزند

#112

پر از خون دل از رود گشتند باز

✦

برآمد برین روزگار دراز

داستان سیاوش

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما