#1
بفرمود رستم که تا پیشکار
✦
یکی جامه افگند بر جویبار
“Rostam commanded his servant to spread a royal garment beside the stream.”
#2
جوان را بران جامه آن جایگاه
✦
بخوابید و آمد به نزدیک شاه
“They laid the young champion upon that cloth, and Rostam returned toward the King.”
#3
گو پیلتن سر سوی راه کرد
✦
کس آمد پسش زود و آگاه کرد
“As the elephant-bodied hero turned onto the road, a messenger came swiftly behind him to report.”
#4
که سهراب شد زین جهان فراخ
✦
همی از تو تابوت خواهد نه کاخ
“'Sohrab has departed from this wide world; he asks of you a coffin now, not a palace.'”
#5
پدر جست و برزد یکی سرد باد
✦
بنالید و مژگان به هم بر نهاد
“The father gasped, uttering a cold sigh; he wept bitterly and closed his eyes in grief.”
#6
همی گفت زار ای نبرده جوان
✦
سرافراز و از تخمه پهلوان
“He wailed mournfully: 'O invincible youth, proud hero of legendary noble seed!'”
#7
نبیند چو تو نیز خورشید و ماه
✦
نه جوشن نه تخت و نه تاج و کلاه
“'Neither sun nor moon shall ever behold the like of you—nor armor, nor throne, nor crown.'”
#8
کرا آمد این پیش کامد مرا
✦
بکشتم جوانی به پیران سرا
“'Upon whom has such a fate descended as upon me? In my old age, I have slain my own young child.'”
#9
نبیره جهاندار سام سوار
✦
سوی مادر از تخمهٔ نامدار
“'Grandson of Sam the horseman on his father's side, and of illustrious lineage through his mother.'”
#10
بریدن دو دستم سزاوار هست
✦
جز از خاک تیره مبادم نشست
“'My hands deserve to be severed! I deserve no seat in this world save upon the dark dust.'”
#11
کدامین پدر هرگز این کار کرد
✦
سزاوارم اکنون به گفتار سرد
“'What father has ever committed such a crime? I am now deserving of every harsh rebuke.'”
#12
به گیتی که کشتست فرزند را
✦
دلیر و جوان و خردمند را
“'Who in all the world has slain his own child—one so valiant, young, and wise?'”
#13
نکوهش فراوان کند زال زر
✦
همان نیز رودابهٔ پرهنر
“'Zal Zar will heap endless reproach upon me, as will the accomplished Rudabeh.'”
#14
بدین کار پوزش چه پیش آورم
✦
که دل‌شان به گفتار خویش آورم
“'What apology can I offer for this act, to soften their hearts with my words?'”
#15
چه گویند گردان و گردنکشان
✦
چو زین سان شود نزد ایشان نشان
“'What will the heroes and mighty warriors say when news of this reaches them?'”
#16
چه گویم چو آگه شود مادرش
✦
چه گونه فرستم کسی را برش
“'What shall I say when his mother learns? How can I send anyone to her presence?'”
#17
چه گویم چرا کشتمش بی‌گناه
✦
چرا روز کردم برو بر سیاه
“'What reason can I give for killing him guiltless, for turning his bright day into black darkness?'”
#18
پدرش آن گرانمایهٔ پهلوان
✦
چه گوید بدان پاک‌دخت جوان
“'What will his glorious father say to that pure, noble maiden?'”
#19
برین تخمهٔ سام نفرین کنند
✦
همه نام من نیز بی‌دین کنند
“'They will curse the lineage of Sam, and call my very name faithless and unholy.'”
#20
که دانست کاین کودک ارجمند
✦
بدین سال گردد چو سرو بلند
“'Who knew that this precious child would grow at such an age like a tall cypress,'”
#21
به جنگ آیدش رای و سازد سپاه
✦
به من برکند روز روشن سیاه
“'That he would choose battle, gather an army, and make my bright day turn pitch black?'”
#22
بفرمود تا دیبهٔ خسروان
✦
کشیدند بر روی پور جوان
“He commanded royal brocade to be drawn over the young son's face.”
#23
همی آرزوگاه و شهر آمدش
✦
یکی تنگ تابوت بهر آمدش
“He had sought great domains and cities, but only a narrow coffin became his share.”
#24
ازان دشت بردند تابوت اوی
✦
سوی خیمهٔ خویش بنهاد روی
“They carried his coffin from that battlefield and brought it toward Rostam's own tent.”
#25
به پرده سرای آتش اندر زدند
✦
همه لشکرش خاک بر سر زدند
“They set fire to the grand pavilion, while the whole host cast dust upon their heads.”
#26
همان خیمه و دیبهٔ هفت رنگ
✦
همه تخت پرمایه زرین پلنگ
“The tents, the seven-colored brocades, and the precious throne covered in leopard skin—”
#27
برآتش نهادند و برخاست غو
✦
همی گفت زار ای جهاندار نو
“All were cast into the fire amidst clamorous wailing, as Rostam mourned: 'O young prince of the world!'”
#28
دریغ آن رخ و برز و بالای تو
✦
دریغ آن همه مردی و رای تو
“'Alas for your face, your stature, and your height! Alas for all your valor and wisdom!'”
#29
دریغ این غم و حسرت جان گسل
✦
ز مادر جدا وز پدر داغدل
“'Alas for this soul-rending grief and regret—separated from your mother, leaving your father heartbroken!'”
#30
همی ریخت خون و همی کند خاک
✦
همه جامهٔ خسروی کرد چاک
“He wept tears of blood, scooped up the dust, and tore all his royal garments to shreds.”
#31
همه پهلوانان کاووس شاه
✦
نشستند بر خاک با او به راه
“All the heroes of King Kavus sat down upon the dusty path beside him.”
#32
زبان بزرگان پر از پند بود
✦
تهمتن به درد از جگربند بود
“The words of the elders were filled with counsel, while the champion burned with agony over his flesh and blood.”
#33
چنینست کردار چرخ بلند
✦
به دستی کلاه و به دیگر کمند
“'Such is the way of the high revolving heavens: holding a crown in one hand and a lasso in the other.'”
#34
چو شادان نشیند کسی با کلاه
✦
بخم کمندش رباید ز گاه
“'When a man sits joyfully wearing a crown, fate snatches him from his throne with its lasso.'”
#35
چرا مهر باید همی بر جهان
✦
چو باید خرامید با همرهان
“'Why place your heart's love upon this world, when one must inevitably depart alongside one's companions?'”
#36
چو اندیشهٔ گنج گردد دراز
✦
همی گشت باید سوی خاک باز
“'When thoughts of worldly treasure stretch out endlessly, one must still return to the earth.'”
#37
اگر چرخ را هست ازین آگهی
✦
همانا که گشتست مغزش تهی
“'If the revolving heavens possess awareness of this, then surely its mind has grown empty;'”
#38
چنان دان کزین گردش آگاه نیست
✦
که چون و چرا سوی او راه نیست
“'Know that it is blind to its own rotations, for no path leads to questioning its how and why.'”
#39
بدین رفتن اکنون نباید گریست
✦
ندانم که کارش به فرجام چیست
“'We should not weep over this departure, for none knows what the ultimate end of his fate shall be.'”
#40
به رستم چنین گفت کاووس کی
✦
که از کوه البرز تا برگ نی
“Kay Kavus spoke thus to Rostam: 'From Mount Alborz to a slender reed's leaf,'”
#41
همی برد خواهد به گردش سپهر
✦
نباید فگندن بدین خاک مهر
“'The heavens will sweep all away in their turn; one must not bind one's heart to this dust.'”
#42
یکی زود سازد یکی دیرتر
✦
سرانجام بر مرگ باشد گذر
“'One departs sooner, another later; in the end, all must pass through the portal of death.'”
#43
تو دل را بدین رفته خرسند کن
✦
همه گوش سوی خردمند کن
“'Console your heart over what has passed, and give your ear entirely to the wise.'”
#44
اگر آسمان بر زمین بر زنی
✦
وگر آتش اندر جهان در زنی
“'Even if you strike the sky down upon the earth, or set the whole world ablaze with fire,'”
#45
نیابی همان رفته را باز جای
✦
روانش کهن شد به دیگر سرای
“'You cannot bring back the one who is gone; his soul has grown aged in another realm.'”
#46
من از دور دیدم بر و یال اوی
✦
چنان برز و بالا و گوپال اوی
“From afar I beheld his broad chest and neck, his mighty stature, tall height, and heavy mace.”
#47
زمانه برانگیختش با سپاه
✦
که ایدر به دست تو گردد تباه
“Fate itself impelled him forth with an army, so that here, by your own hand, he should be destroyed.”
#48
چه سازی و درمان این کار چیست
✦
برین رفته تا چند خواهی گریست
“What remedy can you now devise for this deed? How long will you continue to weep over what is already done?”
#49
بدو گفت رستم که او خود گذشت
✦
نشستست هومان درین پهن دشت
“Rostam replied to him, 'He himself has now passed away; yet Human still sits stationed in this vast plain.'”
#50
ز توران سرانند و چندی ز چین
✦
ازیشان بدل در مدار ایچ کین
“'There are chieftains from Turan and a few from China; entertain no vengeance in your heart against them.'”
#51
زواره سپه را گذارد به راه
✦
به نیروی یزدان و فرمان شاه
“'Zavareh shall lead their army safely on their way, by the Almighty’s power and the King’s command.'”
#52
بدو گفت شاه ای گو نامجوی
✦
ازین رزم اندوهت آید به روی
“The King said to him, 'O renowned hero, grief from this battle has cast its heavy shadow upon your face.'”
#53
گر ایشان به من چند بد کرده‌اند
✦
و گر دود از ایران برآورده‌اند
“'Though they have wrought much evil against me, and though they brought ruin upon the land of Iran...'”
#54
دل من ز درد تو شد پر ز درد
✦
نخواهم از ایشان همی یاد کرد
“'My heart is so consumed with sorrow for your pain that I no longer wish to seek vengeance or even speak of them.'”