بخش ۷ - نبرد گردآفرید با سهراب، آشکار شدن روی و موی و رهایی به فریب در دژ

#1

چو آگاه شد دختر گژدهم

✦

که سالار آن انجمن گشت کم

#2

زنی بود برسان گردی سوار

✦

همیشه به جنگ اندرون نامدار

#3

کجا نام او بود گردآفرید

✦

زمانه ز مادر چنین ناورید

#4

چنان ننگش آمد ز کار هجیر

✦

که شد لاله رنگش به کردار قیر

#5

بپوشید دِرْع سواران جنگ

✦

نبود اندر آن کار جای درنگ

#6

نهان کرد گیسو به زیر زره

✦

بزد بر سر ترگ رومی گره

#7

فرود آمد از دژ به کردار شیر

✦

کمر بر میان بادپایی به زیر

#8

به پیش سپاه اندر آمد چو گرد

✦

چو رعد خروشان یکی ویله کرد

#9

که گردان کدامند و جنگ‌آوران

✦

دلیران و کارآزموده سران

#10

چو سهراب شیراوژن او را بدید

✦

بخندید و لب را به دندان گزید

#11

چنین گفت کامد دگر باره گور

✦

به دام خداوند شمشیر و زور

#12

بپوشید خفتان و بر سر نهاد

✦

یکی ترگ چینی به کردار باد

#13

بیامد دمان پیش گرد آفرید

✦

چو دخت کمندافگن او را بدید

#14

کمان را بزه کرد و بگشاد بر

✦

نبد مرغ را پیش تیرش گذر

#15

به سهراب بر تیر باران گرفت

✦

چپ و راست جنگ سواران گرفت

#16

نگه کرد سهراب و آمدش ننگ

✦

برآشفت و تیز اندر آمد به جنگ

#17

سپر بر سر آورد و بنهاد روی

✦

ز پیگار خون اندر آمد به جوی

#18

چو سهراب را دید گردآفرید

✦

که برسان آتش همی بردمید

#19

کمان بزه را به بازو فگند

✦

سمندش برآمد به ابر بلند

#20

سر نیزه را سوی سهراب کرد

✦

عنان و سنان را پر از تاب کرد

#21

برآشفت سهراب و شد چون پلنگ

✦

چو بدخواه او چاره گر بد به جنگ

#22

عنان برگرایید و برگاشت اسپ

✦

بیامد به کردار آذرگشسپ

#23

زدوده سنان آنگهی درربود

✦

درآمد بدو هم به کردار دود

#24

بزد بر کمربند گردآفرید

✦

زره بر برش یک به یک بردرید

#25

ز زین برگرفتش به کردار گوی

✦

چو چوگان به زخم اندر آید بدوی

#26

چو بر زین بپیچید گرد آفرید

✦

یکی تیغ تیز از میان برکشید

#27

بزد نیزهٔ او به دو نیم کرد

✦

نشست از بر اسپ و برخاست گرد

#28

به آورد با او بسنده نبود

✦

بپیچید ازو روی و برگاشت زود

#29

سپهبد عنان اژدها را سپرد

✦

به خشم از جهان روشنایی ببرد

#30

چو آمد خروشان به تنگ اندرش

✦

بجنبید و برداشت خود از سرش

#31

رها شد ز بند زره موی اوی

✦

درفشان چو خورشید شد روی اوی

#32

بدانست سهراب کاو دخترست

✦

سر و موی او ازدر افسرست

#33

شگفت آمدش گفت از ایران سپاه

✦

چنین دختر آید به آوردگاه

#34

سواران جنگی به روز نبرد

✦

همانا به ابر اندر آرند گرد

#35

ز فتراک بگشاد پیچان کمند

✦

بینداخت و آمد میانش ببند

#36

بدو گفت کز من رهایی مجوی

✦

چرا جنگ جویی تو ای ماهروی

#37

نیامد بدامم بسان تو گور

✦

ز چنگم رهایی نیابی مشور

#38

بدانست کاویخت گردآفرید

✦

مر آن را جز از چاره درمان ندید

#39

بدو روی بنمود و گفت ای دلیر

✦

میان دلیران به کردار شیر

#40

دو لشکر نظاره برین جنگ ما

✦

برین گرز و شمشیر و آهنگ ما

#41

کنون من گشایم چنین روی و موی

✦

سپاه تو گردد پر از گفت‌وگوی

#42

که با دختری او به دشت نبرد

✦

بدین سان به ابر اندر آورد گرد

#43

نهانی بسازیم بهتر بود

✦

خرد داشتن کار مهتر بود

#44

ز بهر من آهو ز هر سو مخواه

✦

میان دو صف برکشیده سپاه

#45

کنون لشکر و دژ به فرمان تست

✦

نباید برین آشتی جنگ جست

#46

دژ و گنج و دژبان سراسر تراست

✦

چو آیی بدان ساز کت دل هواست

#47

چو رخساره بنمود سهراب را

✦

ز خوشاب بگشاد عناب را

#48

یکی بوستان بد در اندر بهشت

✦

به بالای او سرو دهقان نکشت

#49

دو چشمش گوزن و دو ابرو کمان

✦

تو گفتی همی بشکفد هر زمان

#50

بدو گفت کاکنون ازین برمگرد

✦

که دیدی مرا روزگار نبرد

#51

برین بارهٔ دژ دل اندر مبند

✦

که این نیست برتر ز ابر بلند

#52

بپای آورد زخم کوپال من

✦

نراندکسی نیزه بر یال من

#53

عنان را بپیچید گرد آفرید

✦

سمند سرافراز بر دژ کشید

#54

همی رفت و سهراب با او به هم

✦

بیامد به درگاه دژ گژدهم

#55

درِ باره بگشاد گرد آفرید

✦

تن خسته و بسته بر دژ کشید

#56

در دژ ببستند و غمگین شدند

✦

پر از غم دل و دیده خونین شدند

#57

ز آزار گردآفرید و هجیر

✦

پر از درد بودند برنا و پیر

#58

بگفتند کای نیکدل شیرزن

✦

پر از غم بد از تو دل انجمن

#59

که هم رزم جستی هم افسون و رنگ

✦

نیامد ز کار تو بر دوده ننگ

#60

بخندید بسیار گرد آفرید

✦

به باره برآمد سپه بنگرید

#61

چو سهراب را دید بر پشت زین

✦

چنین گفت کای شاه ترکان چین

#62

چرا رنجه گشتی کنون بازگرد

✦

هم از آمدن هم ز دشت نبرد

#63

بخندید و او را به افسوس گفت

✦

که ترکان ز ایران نیابند جفت

#64

چنین بود و روزی نبودت ز من

✦

بدین درد غمگین مکن خویشتن

#65

همانا که تو خود ز ترکان نه‌ای

✦

که جز بآفرین بزرگان نه‌ای

#66

بدان زور و بازوی و آن کتف و یال

✦

نداری کس از پهلوانان همال

#67

ولیکن چو آگاهی آید به شاه

✦

که آورد گردی ز توران سپاه

#68

شهنشاه و رستم بجنبد ز جای

✦

شما با تهمتن ندارید پای

#69

نماند یکی زنده از لشکرت

✦

ندانم چه آید ز بد بر سرت

#70

دریغ آیدم کاین چنین یال و سفت

✦

همی از پلنگان بباید نهفت

#71

ترا بهتر آید که فرمان کنی

✦

رخ نامور سوی توران کنی

#72

نباشی بس ایمن به بازوی خویش

✦

خورد گاو نادان ز پهلوی خویش

#73

چو بشنید سهراب ننگ آمدش

✦

که آسان همی دژ به چنگ آمدش

#74

به زیر دژ اندر یکی جای بود

✦

کجا دژ بدان جای بر پای بود

#75

به تاراج داد آن همه بوم و رست

✦

به یکبارگی دست بد را بشست

#76

چنین گفت کامروز بیگاه گشت

✦

ز پیگارمان دست کوتاه گشت

#77

برآرم به شبگیر ازین باره گرد

✦

ببینند آسیب روز نبرد

سهراب

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما