بخش ۱۰ - خشم کاووس و فرمان بردار کردن رستم، زدن طوس، میانجیگری گودرز و بزم آشتی

#1

گرازان به درگاه شاه آمدند

✦

گشاده دل و نیک خواه آمدند

#2

چو رفتند و بردند پیشش نماز

✦

برآشفت و پاسخ نداد ایچ باز

#3

یکی بانگ برزد به گیو از نخست

✦

پس آنگاه شرم از دو دیده بشست

#4

که رستم که باشد که فرمان من

✦

کند پست و پیچد ز پیمان من

#5

بگیر و ببر زنده بر دار کن

✦

وزو نیز با من مگردان سخن

#6

ز گفتار او گیو را دل بخست

✦

که بردی به رستم بر آن‌گونه دست

#7

برآشفت با گیو و با پیلتن

✦

فرو ماند خیره همه انجمن

#8

بفرمود پس طوس را شهریار

✦

که رو هردو را زنده برکن به دار

#9

خود از جای برخاست کاووس کی

✦

برافروخت برسان آتش ز نی

#10

بشد طوس و دست تهمتن گرفت

✦

بدو مانده پرخاش جویان شگفت

#11

که از پیش کاووس بیرون برد

✦

مگر کاندر آن تیزی افسون برد

#12

تهمتن برآشفت با شهریار

✦

که چندین مدار آتش اندر کنار

#13

همه کارت از یکدگر بدترست

✦

ترا شهریاری نه اندرخَورست

#14

تو سهراب را زنده بر دار کن

✦

پرآشوب و بدخواه را خوار کن

#15

بزد تند یک دست بر دست طوس

✦

تو گفتی ز پیل ژیان یافت کوس

#16

ز بالا نگون اندرآمد به سر

✦

برو کرد رستم به تندی گذر

#17

به در شد به خشم اندرآمد به رخش

✦

منم گفت شیراوژن و تاج‌بخش

#18

چو خشم آورم شاه کاووس کیست

✦

چرا دست یازد به من طوس کیست

#19

زمین بنده و رخش گاه من‌ست

✦

نگین گرز و مغفر کلاه من‌ست

#20

شب تیره از تیغ رخشان کنم

✦

به آورد گه بر سر افشان کنم

#21

سر نیزه و تیغ یار من‌اند

✦

دو بازو و دل شهریار من‌اند

#22

چه آزاردم او نه من بنده‌ام

✦

یکی بندهٔ آفریننده‌ام

#23

به ایران ار ایدون که سهراب گرد

✦

بیاید نماند بزرگ و نه خرد

#24

شما هر کسی چارهٔ جان کنید

✦

خرد را بدین کار پیچان کنید

#25

به ایران نبینید ازین پس مرا

✦

شما را زمین، پَرّ کرگس مرا

#26

غمی شد دل نامداران همه

✦

که رستم شبان بود و ایشان رمه

#27

به گودرز گفتند کاین کار تست

✦

شکسته به دست تو گردد درست

#28

سپهبد جز از تو سخن نشنود

✦

همی بخت تو زین سخن نغنود

#29

به نزدیک این شاه دیوانه رو

✦

وزین در سخن یاد کن نو به نو

#30

سخنهای چرب و دراز آوری

✦

مگر بخت گم بوده بازآوری

#31

سپهدار گودرز کشواد رفت

✦

به نزدیک خسرو خرامید تفت

#32

به کاووس کی گفت رستم چه کرد

✦

کز ایران برآوردی امروز گرد

#33

فراموش کردی ز هاماوران

✦

وزان کار دیوان مازندران

#34

که گویی ورا زنده بر دار کن

✦

ز شاهان نباید گزافه سخن

#35

چو او رفت و آمد سپاهی بزرگ

✦

یکی پهلوانی به کردار گرگ

#36

که داری که با او به دشت نبرد

✦

شود برفشاند برو تیره گرد

#37

یلان ترا سر به سر گژدهم

✦

شنیده‌ست و دیده‌ست از بیش و کم

#38

همی گوید آن روز هرگز مباد

✦

که با او سواری کند رزم یاد

#39

کسی را که جنگی چو رستم بود

✦

بیازارد او را خرد کم بود

#40

چو بشنید گفتار گودرز شاه

✦

بدانست کاو دارد آیین و راه

#41

پشیمان بشد زان کجا گفته بود

✦

به بیهودگی مغزش آشفته بود

#42

به گودرز گفت این سخن درخورست

✦

لب پیر با پند نیکوترست

#43

خردمند باید دل پادشا

✦

که تیزی و تندی نیارد بها

#44

شما را بباید برِ او شدن

✦

به خوبی بسی داستانها زدن

#45

سرش کردن از تیزی من تهی

✦

نمودن بدو روزگار بهی

#46

چو گودرز برخاست از پیش اوی

✦

پس پهلوان تیز بنهاد روی

#47

برفتند با او سران سپاه

✦

پس رستم اندر گرفتند راه

#48

چو دیدند گرد گو پیلتن

✦

همه نامداران شدند انجمن

#49

ستایش گرفتند بر پهلوان

✦

که جاوید بادی و روشن‌روان

#50

جهان سر به سر زیر پای تو باد

✦

همیشه سر تخت جای تو باد

#51

تو دانی که کاووس را مغز نیست

✦

به تیزی سخن گفتنش نغز نیست

#52

بجوشد همانگه پشیمان شود

✦

به خوبی ز سر باز پیمان شود

#53

تهمتن گر آزرده گردد ز شاه

✦

هم ایرانیان را نباشد گناه

#54

هم او زان سخنها پشیمان شده‌ست

✦

ز تندی بخاید همی پشت دست

#55

تهمتن چنین پاسخ آورد باز

✦

که هستم ز کاووس کی بی‌نیاز

#56

مرا تخت زین باشد و تاج ترگ

✦

قبا جوشن و دل نهاده به مرگ

#57

چرا دارم از خشم کاووس باک

✦

چه کاووس پیشم چه یک مشت خاک

#58

سرم گشت سیر و دلم کرد بس

✦

جز از پاک یزدان نترسم ز کس

#59

ز گفتار چون سیر گشت انجمن

✦

چنین گفت گودرز با پیلتن

#60

که شهر و دلیران و لشکر گمان

✦

به دیگر سخنها برند این زمان

#61

کزین ترک ترسنده شد سرفراز

✦

همی رفت زین گونه چندی به راز

#62

که چونان که گژدهم داد آگهی

✦

همه بوم و بر کرد باید تهی

#63

چو رستم همی زو بترسد به جنگ

✦

مرا و ترا نیست جای درنگ

#64

از آشفتن شاه و پیگار اوی

✦

بدیدم به درگاه بر گفت‌وگوی

#65

ز سهراب یل رفت یکسر سخن

✦

چنین پشت بر شاه ایران مکن

#66

چنین بر شده نامت اندر جهان

✦

بدین بازگشتن مگردان نهان

#67

و دیگر که تنگ اندرآمد سپاه

✦

مکن تیره بر خیره این تاج و گاه

#68

به رستم بر این داستانها بخواند

✦

تهمتن چو بشنید خیره بماند

#69

بدو گفت اگر بیم دارد دلم

✦

نخواهم که باشد ز تن بگسلم

#70

ازین ننگ برگشت و آمد به راه

✦

گرازان و پویان به نزدیک شاه

#71

چو در شد ز در شاه بر پای خاست

✦

بسی پوزش اندر گذشته بخواست

#72

که تندی مرا گوهرست و سرشت

✦

چنان زیست باید که یزدان بکشت

#73

وزین ناسگالیده بدخواه نو

✦

دلم گشت باریک چون ماه نو

#74

بدین چاره جستن ترا خواستم

✦

چو دیر آمدی تندی آراستم

#75

چو آزرده گشتی تو ای پیلتن

✦

پشیمان شدم خاکم اندر دهن

#76

بدو گفت رستم که گیهان تراست

✦

همه کهترانیم و فرمان تراست

#77

کنون آمدم تا چه فرمان دهی

✦

روانت ز دانش مبادا تهی

#78

بدو گفت کاووس کامروز بزم

✦

گزینیم و فردا بسازیم رزم

#79

بیاراست رامشگهی شاهوار

✦

شد ایوان به کردار باغ بهار

#80

ز آواز ابریشم و بانگ نای

✦

سمن عارضان پیش خسرو به پای

#81

همی باده خوردند تا نیم شب

✦

ز خنیاگران برگشاده دو لب

سهراب

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما