🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

سهراب

❖
81 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۰ - خشم کاووس و فرمان بردار کردن رستم، زدن طوس، میانجیگری گودرز و بزم آشتی
چون گیو و رستم دستان پس از روزها بزم و شادخواری در زابلستان به درگاه کی‌کاووس رسیدند، با دلی گشاده و مهرپیوسته بر شاه زمین نماز بردند. اما کاووس‌شاه را از دیرکرد پهلوانان، آتشی در دل شعله‌ور گشته بود. سر برداشت و بی‌آنکه پاسخ درودشان را دهد، بانک بر گیو برداشت و آزرم از دیدگان بشست. با خشم فریاد برآورد که رستم کیست که فرمان مرا خوار دارد و از پیمان بپیچد؟ سپس نگون‌بختانه فرمان داد تا رستم را زنده بر دار کنند و سخن بر وی بازنگردانند.

گیو از این خوارداشت دل‌خسته شد و چون بر اجرای آن فرمان شتاب نکرد، کاووس از جای برجهید و چون آتشی که در نیستان افتد برافروخت. او سپهسالار طوس را فراخواند و بفرمود تا هم رستم و هم گیو را زنده بر دار کشد. طوس پیش آمد و دست پهلوان تهمتن را گرفت تا مگر او را از پیش چشم شاه تندخو دور سازد و آتش خشمش را بنشاند. اما رستم که غرور سال‌ها سپهسالاری و تاج‌بخشی‌اش زیر پا رفته بود، برآشفت و سیلی تندی بر دست و سینه طوس زد چنان‌که طوس همچون پیل ژیان سرنگون بر خاک افتاد.

رستم خشمگین از دربار بیرون شد، بر پشت رخش نشست و بانگ برآورد: «منم شیراوژن و تاج‌بخش جهان! چو خشم آورم کاووس کیست و طوس چه کسی است؟ زمین بنده من است و رخش گاه من، گرز و کلاه و تیغ تیز مرا شهریارند! من بنده آفریننده‌ام نه بنده کاووس. اکنون که سهراب گرد به ایران تاخته، خود چاره جان خویش کنید که دیگر مرا در این سرزمین نخواهید دید!» پس رخش را برانگیخت و راه سیستان پیش گرفت.

با رفتن رستم، بیم و هراس بر دل نامداران ایران نشست؛ چرا که رستم شبان این رمه بود و آنان بی‌او چون گوسفندان در برابر گرگ تورانی ماندند. بزرگان سپاه گرد سپهدار گودرز کشواد جمع شدند و از او خواستند تا گره این کار بگشاید. گودرز سالخورده با گام‌های استوار به نزد کاووس‌شاه آمد و او را به سختی نکوهش کرد: «آیا بند و بلاهای هاماوران و دیوان مازندران را فراموش کرده‌ای که این‌گونه بر یگانه پشتیبان خویش گستاخی می‌کنی؟ اگر رستم برود و سهراب که گژدهم او را گرگی خونخوار خوانده فرارسد، چه کسی را داری که در دشت نبرد با او درافتد؟»

کاووس چون سخنان منطقی و پندهای گودرز را شنید، از بیهوده‌گویی و تندی خویش پشیمان گشت و اقرار کرد که پادشاه باید خردمند باشد و خشم ورزیدن جز زیان نیاورد. او گودرز و بزرگان را فرستاد تا دل رستم را به دست آورند. سران سپاه پس از رستم شتافتند و او را یافتند. آنان ستایش‌ها بر پهلوان خواندند و پوزش کاووس را رساندند. رستم ابتدا خشمگینانه پاسخ داد که از کاووس بی‌نیاز است و ننگ دارد که زیر بار فرمان او رود. اما گودرز سرانجام با هوشمندی فکری نو درافکند و گفت: «اگر بازنگردی، ایرانیان و تورانیان خواهند گفت که رستم نه از خشم شاه، بلکه از بیم سهراب ترک نبرد کرد!»

شنیدن این سخن، غرور پهلوانی رستم را تکان داد. او ننگ ترس را برنتافت و به دربار بازگشت. چون رستم وارد شد، کاووس‌شاه از جای برخاست و عذر بسیار خواست و خوی تند خویش و بیم از دشمن نوظهور را بهانه آورد. رستم نیز پوزش شاه را پذیرفت و بار دیگر طوق بندگی میهن بر گردن نهاد. کاووس بفرمود تا ایوان شهریاری را چون باغ بهار بیارایند و خنیاگران و سمن‌عارضان تا نیمه‌شب باده جام‌های زرین را نثار بزرگان کردند تا بامدادان رهسپار رزم سهراب شوند.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: