بخش ۱۳ - دیدن لشکرگاه ایران از بلندی، پرسش درفش‌ها از هجیر و نهفتن نشان رستم

#1

چو افگند خور سوی بالا کمند

✦

زبانه برآمد ز چرخ بلند

#2

بپوشید سهراب خفتان جنگ

✦

نشست از بر چرمهٔ سنگ رنگ

#3

یکی تیغ هندی به چنگ اندرش

✦

یکی مغفر خسروی بر سرش

#4

کمندی به فتراک بر شست خم

✦

خم اندر خم و روی کرده دژم

#5

بیامد یکی برز بالا گزید

✦

به جایی که ایرانیان را بدید

#6

بفرمود تا رفت پیشش هجیر

✦

بدو گفت کژی نیاید ز تیر

#7

نشانه نباید که خم آورد

✦

چو پیچان شود زخم کم آورد

#8

به هر کار در پیشه کن راستی

✦

چو خواهی که نگزایدت کاستی

#9

سخن هرچه پرسم همه راست گوی

✦

متاب از ره راستی هیچ روی

#10

چو خواهی که یابی رهایی ز من

✦

سرافراز باشی به هر انجمن

#11

از ایران هر آنچت بپرسم بگوی

✦

متاب از ره راستی هیچ روی

#12

سپارم به تو گنج آراسته

✦

بیابی بسی خلعت و خواسته

#13

ور ایدون که کژی بود رای تو

✦

همان بند و زندان بود جای تو

#14

هجیرش چنین داد پاسخ که شاه

✦

سخن هرچه پرسد ز ایران سپاه

#15

بگویم همه آنچ دانم بدوی

✦

به کژی چرا بایدم گفت‌وگوی

#16

بدو گفت کز تو بپرسم همه

✦

ز گردنکشان و ز شاه و رمه

#17

همه نامداران آن مرز را

✦

چو طوس و چو کاووس و گودرز را

#18

ز بهرام و از رستم نامدار

✦

ز هر کت بپرسم به من برشمار

#19

بگو کان سراپردهٔ هفت رنگ

✦

بدو اندرون خیمه‌های پلنگ

#20

به پیش اندرون بسته صد ژنده‌پیل

✦

یکی مهد پیروزه برسان نیل

#21

یکی برز خورشید پیکر درفش

✦

سرش ماه زرین غلافش بنفش

#22

به قلب سپاه اندرون جای کیست

✦

ز گردان ایران ورا نام چیست

#23

بدو گفت کان شاه ایران بود

✦

بدرگاه او پیل و شیران بود

#24

وزان پس بدو گفت بر میمنه

✦

سواران بسیار و پیل و بنه

#25

سراپرده‌ای بر کشیده سیاه

✦

زده گردش اندر ز هر سو سپاه

#26

به گرد اندرش خیمه ز اندازه بیش

✦

پس پشت پیلان و بالاش پیش

#27

زده پیش او پیل پیکر درفش

✦

به در بر سواران زرینه کفش

#28

چنین گفت کان طوس نوذر بود

✦

درفشش کجاپیل‌پیکر بود

#29

دگر گفت کان سرخ پرده‌سرای

✦

سواران بسی گردش اندر به پای

#30

یکی شیر پیکر درفشی به زر

✦

درفشان یکی در میانش گهر

#31

چنین گفت کان فر آزادگان

✦

جهانگیر گودرز کشوادگان

#32

بپرسید کان سبز پرده‌سرای

✦

یکی لشکری گشن پیشش به پای

#33

یکی تخت پرمایه اندر میان

✦

زده پیش او اختر کاویان

#34

برو بر نشسته یکی پهلوان

✦

ابا فر و با سفت و یال گوان

#35

ز هر کس که بر پای پیشش براست

✦

نشسته به یک رش سرش برتر است

#36

یکی باره پیشش به بالای اوی

✦

کمندی فرو هشته تا پای اوی

#37

برو هر زمان برخروشد همی

✦

تو گویی که در زین بجوشد همی

#38

بسی پیل برگستوان‌دار پیش

✦

همی جوشد آن مرد بر جای خویش

#39

نه مردست از ایران به بالای اوی

✦

نه بینم همی اسپ همتای اوی

#40

درفشی بدید اژدها پیکرست

✦

بران نیزه بر شیر زرین سرست

#41

چنین گفت کز چین یکی نامدار

✦

بنوی بیامد بر شهریار

#42

بپرسید نامش ز فرخ هجیر

✦

بدو گفت نامش ندارم بویر

#43

بدین دژ بدم من بدان روزگار

✦

کجا او بیامد بر شهریار

#44

غمی گشت سهراب را دل ازان

✦

که جایی ز رستم نیامد نشان

#45

نشان داده بود از پدر مادرش

✦

همی دید و دیده نبد باورش

#46

همی نام جست از زبان هجیر

✦

مگر کان سخنها شود دلپذیر

#47

نبشته به سر بر دگرگونه بود

✦

ز فرمان نکاهد نخواهد فزود

#48

ازان پس بپرسید زان مهتران

✦

کشیده سراپرده بد برکران

#49

سواران بسیار و پیلان به پای

✦

برآید همی نالهٔ کرنای

#50

یکی گرگ پیکر درفش از برش

✦

برآورده از پرده زرین سرش

#51

بدو گفت کان پور گودرز گیو

✦

که خوانند گردان ورا گیو نیو

#52

ز گودرزیان مهتر و بهترست

✦

به ایرانیان بر دو بهره سرست

#53

بدو گفت زان سوی تابنده شید

✦

برآید یکی پرده بینم سپید

#54

ز دیبای رومی به پیشش سوار

✦

رده برکشیده فزون از هزار

#55

پیاده سپردار و نیزه‌وران

✦

شده انجمن لشکری بی‌کران

#56

نشسته سپهدار بر تخت عاج

✦

نهاده بران عاج کرسی ساج

#57

ز هودج فرو هشته دیبا جلیل

✦

غلام ایستاده رده خیل خیل

#58

بر خیمه نزدیک پرده‌سرای

✦

به دهلیز چندی پیاده به پای

#59

بدو گفت کاو را فریبرز خوان

✦

که فرزند شاهست و تاج گوان

#60

بپرسید کان سرخ پرده‌سرای

✦

به دهلیز چندی پیاده به پای

#61

به گرد اندرش سرخ و زرد و بنفش

✦

ز هرگونه‌ای برکشیده درفش

#62

درفشی پس پشت پیکرگراز

✦

سرش ماه زرین و بالا دراز

#63

چنین گفت کاو را گرازست نام

✦

که در جنگ شیران ندارد لگام

#64

هشیوار و ز تخمهٔ گیوگان

✦

که بر درد و سختی نگردد ژگان

#65

نشان پدر جست و با او نگفت

✦

همی داشت آن راستی در نهفت

#66

تو گیتی چه سازی که خود ساخت‌ست

✦

جهاندار ازین کار پرداخت‌ست

#67

زمانه نبشته دگرگونه داشت

✦

چنان کاو گذارد بباید گذاشت

#68

دگر باره پرسید ازان سرفراز

✦

ازان کش به دیدار او بد نیاز

#69

ازان پردهٔ سبز و مرد بلند

✦

وزان اسپ و آن تاب داده کمند

#70

ازان پس هجیر سپهبدش گفت

✦

که از تو سخن را چه باید نهفت

#71

گر از نام چینی بمانم همی

✦

ازان است کاو را ندانم همی

#72

بدو گفت سهراب کاین نیست داد

✦

ز رستم نکردی سخن هیچ یاد

#73

کسی کاو بود پهلوان جهان

✦

میان سپه در نماند نهان

#74

تو گفتی که بر لشکر او مهترست

✦

نگهبان هر مرز و هر کشورست

#75

چنین داد پاسخ مر او را هجیر

✦

که شاید بدن کان گو شیرگیر

#76

کنون رفته باشد به زابلستان

✦

که هنگام بزمست در گلستان

#77

بدو گفت سهراب کاین خود مگوی

✦

که دارد سپهبد سوی جنگ روی

#78

به رامش نشیند جهان پهلوان

✦

برو بر بخندند پیر و جوان

#79

مرا با تو امروز پیمان یکیست

✦

بگوییم و گفتار ما اندکیست

#80

اگر پهلوان را نمایی به من

✦

سرافراز باشی به هر انجمن

#81

ترا بی‌نیازی دهم در جهان

✦

گشاده کنم گنجهای نهان

#82

ور ایدون که این راز داری ز من

✦

گشاده بپوشی به من بر سخن

#83

سرت را نخواهد همی تن به جای

✦

نگر تا کدامین به آیدت رای

#84

نبینی که موبد به خسرو چه گفت

✦

بدانگه که بگشاد راز از نهفت

#85

سخن گفت ناگفته چون گوهرست

✦

کجا نابسوده به سنگ اندرست

#86

چو از بند و پیوند یابد رها

✦

درخشنده مهری بود بی‌بها

#87

چنین داد پاسخ هجیرش که شاه

✦

چو سیر آید از مهر وز تاج و گاه

#88

نبرد کسی جویداندر جهان

✦

که او ژنده پیل اندر آرد ز جان

#89

کسی را که رستم بود هم نبرد

✦

سرش ز آسمان اندر آید به گرد

#90

تنش زور دارد به صد زورمند

✦

سرش برترست از درخت بلند

#91

چنو خشم گیرد به روز نبرد

✦

چه هم رزم او ژنده پیل و چه مرد

#92

هم‌آورد او بر زمین پیل نیست

✦

چو گرد پی رخش او نیل نیست

#93

بدو گفت سهراب از آزادگان

✦

سیه بخت گودرز کشوادگان

#94

چرا چون ترا خواند باید پسر

✦

بدین زور و این دانش و این هنر

#95

تو مردان جنگی کجا دیده‌ای

✦

که بانگ پی اسپ نشنیده‌ای

#96

که چندین ز رستم سخن بایدت

✦

زبان بر ستودنش بگشایدت

#97

از آتش ترا بیم چندان بود

✦

که دریا به آرام خندان بود

#98

چو دریای سبز اندر آید ز جای

✦

ندارد دم آتش تیزپای

#99

سر تیرگی اندر آید به خواب

✦

چو تیغ از میان برکشد آفتاب

#100

به دل گفت پس کاردیده هجیر

✦

که گر من نشان گو شیرگیر

#101

بگویم بدین ترک با زور دست

✦

چنین یال و این خسروانی نشست

#102

ز لشکر کند جنگ او ز انجمن

✦

برانگیزد این بارهٔ پیلتن

#103

برین زور و این کتف و این یال اوی

✦

شود کشته رستم به چنگال اوی

#104

از ایران نیاید کسی کینه خواه

✦

بگیرد سر تخت کاووس شاه

#105

چنین گفت موبد که مردن به نام

✦

به از زنده دشمن بدو شادکام

#106

اگر من شوم کشته بر دست اوی

✦

نگردد سیه روز خون آب جوی

#107

چو گودرز و هفتاد پور گزین

✦

همه پهلوانان با آفرین

#108

نباشد به ایران تن من مباد

✦

چنین دارم از موبد پاک یاد

#109

که چون برکشد از چمن بیخ سرو

✦

سزد گر گیا را نبوید تذرو

#110

به سهراب گفت این چه آشفتنست

✦

همه با من از رستمت گفتنست

#111

نباید ترا جست با او نبرد

✦

برآرد به آوردگاه از تو گرد

#112

همی پیلتن را نخواهی شکست

✦

همانا که آسان نیاید به دست

سهراب

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما