بخش ۱۲ - شب رفتن رستم با جامهٔ ترکان به بزم سهراب، کشتن ژنده‌رزم و گزارش برز او به کاووس
#1
چو خورشید گشت از جهان ناپدید
✦
شب تیره بر دشت، لشکر کشید
#2
تهمتن بیامد به نزدیک شاه
✦
میان بستهٔ جنگ و دل، کینه‌خواه
#3
که دستور باشد مرا تاجور
✦
از ایدر شوم بی‌کلاه و کمر
#4
ببینم که این نوجهاندار کیست
✦
بزرگان کدامند و سالار کیست
#5
بدو گفت کاووس، کین کار تست
✦
که بیداردل بادی و تن‌درست
#6
تهمتن یکی جامهٔ تُرکوار
✦
بپوشید و آمد دوان تا حصار
#7
بیامد چو نزدیکیِ دژ رسید
✦
خروشیدنِ نوشِ تُرکان شنید
#8
بران دژ درون رفت، مردِ دلیر
✦
چنان چون سوی آهوان، نره‌شیر
#9
چو سهراب را دید بر تختِ بزم
✦
نشسته به یک دست او ژنده‌رزم
#10
به دیگر چو هومان سوار دلیر
✦
دگر بارمان نام‌بُردار شیر
#11
تو گفتی همه تخت سهراب بود
✦
بسان یکی سروِ شاداب بود
#12
دو بازو به کردار ران هَیون
✦
بَرش چون بَرِ پیل و چهره چو خون
#13
ز تُرکان بگرد اندرش صد دلیر
✦
جوان و سرافراز چون نره‌شیر
#14
پرستار، پنجاه با دست‌بند
✦
به پیش دل‌افروز تخت بلند
#15
همی یک به یک خواندند آفرین
✦
بران بُرز و بالا و تیغ و نگین
#16
همی دید رستم مَر او را ز دور
✦
نشست و نگه کرد مردانِ سور
#17
به شایسته‌کاری برون رفت، ژند
✦
گَوی دید بَرسان سروِ بلند
#18
بدان لشکر اندر چُنو کس نبود
✦
بَرِ رستم آمد بپرسید زود
#19
چه مردی؟ بدو گفت با من بگوی
✦
سوی روشنی آی و بِنْمای روی
#20
تهمتن یکی مشت بر گردنش
✦
بزد تیز و برشد روان از تنش
#21
بدان جایگه خشک شد ژنده‌رزم
✦
نشد ژنده‌رزم آنگهی سوی بزم
#22
زمانی همی بود سهراب دیر
✦
نیامد به نزدیک او ژند شیر
#23
بپرسید سهراب تا ژنده‌رزم
✦
کجا شد که جایش تهی شد ز بزم؟
#24
برفتند و دیدنْش افگنده خوار
✦
برآسوده از بزم و از کارزار
#25
خروشان ازان درد بازآمدند
✦
شگفتیْ فرو مانده از کارِ ژَند
#26
به سهراب گفتند شد ژنده‌رزم
✦
سرآمد بَرو روزِ پیگار و بزم
#27
چو بشنید سهراب برجست زود
✦
بیامد بَرِ ژنده برسان دود
#28
اباچاکر و شمع و خنیاگران
✦
بیامد وُرا دید مُرده چنان
#29
شگفت آمدش سخت و خیره بماند
✦
دلیران و گردن‌کشان را بخواند
#30
چنین گفت کامشب نباید غُنود
✦
همه‌شب همی نیزه باید بسود
#31
که گرگ اندر آمد میان رمه
✦
سگ و مرد را آزمودش همه
#32
اگر یار باشد جهان‌آفرین
✦
چو نعل سمندم بساید زمین
#33
ز فِتراک زین برگشایم کمند
✦
بخواهم از ایرانیان کینِ ژند
#34
بیامد نشست از برِ گاه خویش
✦
گرانمایگان را همه خوانْد پیش
#35
که گر کم شد از تخت من ژنده‌رزم
✦
نیامد همی سیر، جانم ز بزم
#36
چو برگشت رستم برِ شهریار
✦
از ایران سپه گیو بد پاسدار
#37
به ره بر گو پیلتن را بدید
✦
بزد دست و گرز از میان برکشید
#38
یکی بر خروشید چون پیل مست
✦
سپر بر سر آورد و بنمود دست
#39
بدانست رستم کز ایران سپاه
✦
به شب گیو باشد طلایه به راه
#40
بخندید و زان پس فغان برکشید
✦
طلایه چو آواز رستم شنید
#41
بیامد پیاده به نزدیک اوی
✦
چنین گفت کای مهتر جنگجوی
#42
پیاده کجا بوده‌ای تیره شب
✦
تهمتن به گفتار بگشاد لب
#43
بگفتش به گیو آن کجا کرده بود
✦
چنان شیرمردی که آزرده بود
#44
وزان جایگه رفت نزدیک شاه
✦
ز ترکان سخن گفت وز بزم‌گاه
#45
ز سهراب و از برز و بالای اوی
✦
ز بازوی و کتف دلارای اوی
#46
که هرگز ز ترکان چنین کس نخاست
✦
بکردار سروست بالاش راست
#47
به توران و ایران نماند به کس
✦
تو گویی که سام سوارست و بس
#48
وزان مشت بر گردن ژنده‌رزم
✦
کزان پس نیامد به رزم و به بزم
#49
بگفتند و پس رود و می خواستند
✦
همه شب همی لشکر آراستند
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.