🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی بهرام گور

❖
35 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳۵ - کشتن کرگ خونریز هند به دست بهرام، بریدن سر او و آفرین شنگلِ دل‌غمگین
در قلمرو پادشاه هند، شنگل، جانوری بسیار مهیب و خونریز به نام کرگ روزگار بر مردم تیره ساخته بود؛ هیولایی چندان عظیم که افراشتگی قامت او راه بر گذر باد می‌بست و از غرش سهمگینش گوهر گوش‌ها کر می‌گشت. حتا شیران ژیان از ترس وی از بیشه‌زار می‌گریختند و کرکسان تیرپر از فراز آسمانش رو برمی‌تافتند. شنگل که از بیم این بلای خانمان‌سوز کارد به استخوانش رسیده بود، رو به بهرام که به نام ناشناس در دربارش می‌زیست کرد و گفت: «ای مرد شایسته و دلاور، اگر به فرّ تو این سرزمین از چنگال این جانور بی‌رحم رهایی یابد، جایگاهی والا در نزد من و بزرگان هند خواهی یافت و نامت تا ابد در کشور هندوان جاودان خواهد ماند.»

بهرام پاکیزه‌رای، بی‌آنکه در دل هراسی راه دهد، از شنگل راهنمایی خواست تا جایگاه آن درنده را نشان دهد. راهنما بهرام را تا آستانهٔ آن بیشهٔ تاریک برد، ویژگی‌ها و عظمت جانور را بازگفت و برگشت. همراهان ایرانی بهرام که همراهش رفته بودند، چون خرتوم مهیب و شکوه‌مندی جثهٔ کرگ را از دور دیدند، زمین زیر پایشان لرزید. آنان با دلی پربیم سپهبد خود را پند دادند که: «ای شاه، مردی را اندازه‌ای است و پیکار با چنین کوهی از سنگ و آهن خارج از توان آدمی است؛ به شنگل بگوی این نبرد در توان هیچ کس نیست و شاه ایران را بر چنین پیکاری دستوری نبوده است.»

امّا بهرام دلیر در پاسخ فرمود: «اگر دادار پاک سرنوشت مرا در خاک هندوستان رقم زده باشد، اندیشه از مرگ بی‌فایده است و هیچ کس را توان گریز از تقدیر نیست.» پس مرد جوان کمان کیانی برکشید و دل بر مرگ سپرد. روانهٔ میدان نبرد شد، کمان را به زه کرد و تیرهای خدنگ چون تگرگ بر پیکر کرگ فروبارید. چندان تیر بر جانور افکند که جانور رنجور و درمانده گشت. چون بهرام دریافت که زمان مرگ جانور فرا رسیده، کمان به کنار نهاد، خنجری آبدار برکشید و بر او تاخت و سر از تن کرگ برید. سپس به نام پروردگار یکتا ستایش آورد که او را چنین نیرو و فرّه بخشیده است.

بهرام بفرمود تا گردونه و گاوان بیاورند و سر سنگین کرگ را از بیشه بیرون کشند و به شهر برند. چون شنگل سر بریدهٔ جانور مهیب را از دور دید، حیرت‌زده شد و دستور داد ایوان را به دیبای شاهوار بیارایند و جشنی بزرگ برپا دارند. بزرگان و سواران هند بر بهرام آفرین‌ها خواندند و نثارها بر پایش افشاندند و گفتند: «هیچ کس در جهان شایستهٔ چنین کار بزرگی نیست.» امّا در میان آن غوغا و شادی، دل شنگل آمیخته به بیم و غم گشت؛ گاه از رهایی از شرّ کرگ رویش شاداب می‌گشت و زمانی دیگر از بیم دلاوریِ بی‌نظیر این نبردآزمای ناشناس، پژمرده و دژم می‌شد.
#1
یکی کرگ بود اندران شهر شاه
✦
ز بالای او بسته بر باد راه
#2
ازان بیشه بگریختی شیر نر
✦
هم از آسمان کرگس تیرپر
#3
یکایک همه هند زو پر خروش
✦
از آواز او کر شدی تیز گوش
#4
به بهرام گفت ای پسندیده مرد
✦
برآید به دست تو این کارکرد
#5
به نزدیک آن کرگ باید شدن
✦
همه چرم او را به تیر آژدن
#6
اگر زو تهی گردد این بوم و بر
✦
به فر تو این مرد پیروزگر
#7
یکی دست باشدت نزدیک من
✦
چه نزدیک این نامدار انجمن
#8
که جاوید در کشور هندوان
✦
بود زنده نام تو تا جاودان
#9
بدو گفت بهرام پاکیزه‌رای
✦
که با من بباید یکی رهنمای
#10
چو بینم به نیروی یزدان تنش
✦
ببینی به خون غرقه پیراهنش
#11
بدو داد شنگل یکی رهنمای
✦
که او را نشیمن بدانست و جای
#12
همی رفت با نیک‌دل رهنمون
✦
بدان بیشهٔ کرگ ریزنده خون
#13
همی گفت چندی ز آرام اوی
✦
ز بالا و پهنا و اندام اوی
#14
چو بنمود و برگشت و بهرام رفت
✦
خرامان بدان بیشهٔ کرگ تفت
#15
پس پشت او چند ایرانیان
✦
به پیکار آن کرگ بسته میان
#16
چو از دور دیدند خرطوم اوی
✦
ز هنگش همی پست شد بوم اوی
#17
بدو هرکسی گفت شاها مکن
✦
ز مردی همی بگذرد این سخن
#18
نکردست کس جنگ با کوه و سنگ
✦
وگرچه دلیرست خسرو به چنگ
#19
به شنگل چنین گوی کاین راه نیست
✦
بدین جنگ دستوری شاه نیست
#20
چنین داد پاسخ که یزدان پاک
✦
مرا گر به هندوستان داد خاک
#21
به جای دگر مرگ من چون بود
✦
که اندیشه ز اندازه بیرون بود
#22
کمان را به زه کرد مرد جوان
✦
تو گفتی همی خوار گیرد روان
#23
بیامد دوان تا به نزدیک کرگ
✦
پر از خشم سر دل نهاده به مرگ
#24
کمان کیانی گرفته به چنگ
✦
ز ترکش برآورد تیر خدنگ
#25
همی تیر بارید همچون تگرگ
✦
برین همنشان تا غمین گشت کرگ
#26
چو دانست کو را سرآمد زمان
✦
برآهیخت خنجر به جای کمان
#27
سر کرگ را راست ببرید و گفت
✦
به نام خداوند بی‌یار و جفت
#28
که او داد چندین مرا فر و زور
✦
به فرمان او تابد از چرخ هور
#29
بفرمود تا گاو و گردون برند
✦
سر کرگ زان بیشه بیرون برند
#30
ببردند چون دید شنگل ز دور
✦
به دیبا بیاراست ایوان سور
#31
چو بر تخت بنشست پرمایه شاه
✦
نشاندند بهرام را پیش گاه
#32
همی کرد هر کس برو آفرین
✦
بزرگان هند و سواران چنین
#33
برفتند هر مهتری با نثار
✦
به بهرام گفتند کای نامدار
#34
کسی را سزای تو کردار نیست
✦
به کردار تو راه دیدار نیست
#35
ازو شادمان شنگل و دل به غم
✦
گهی تازه‌روی و زمانی دژم

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: