#1
سیوم روز بزم ردان ساختند
✦
نویسنده را پیش بنشاختند
“On the third day they arranged a banquet of nobles, and sat the scribe before the king.”
#2
به می خوردن اندر چو بگشاد چهر
✦
یکی نامه بنوشت شادان به مهر
“As his face brightened with wine-drinking, he joyfully wrote a letter filled with love.”
#3
سر نامه کرد آفرین از نخست
✦
بران کو روان را به شادی بشست
“He began the letter with praise to the Almighty, who washed the soul with joy.”
#4
خرد بر دل خویش پیرایه کرد
✦
به رنج تن از مردمی مایه کرد
“He adorned his heart with wisdom, and made humanity the true fruit of his bodily toil.”
#5
همه نیکویها ز یزدان شناخت
✦
خرد جست و با مرد دانا بساخت
“He recognized all goodness from God, sought wisdom, and aligned himself with wise men.”
#6
بدانید کز داد جز نیکویی
✦
نیاید نکوبد در بدخویی
“Know ye that from justice comes nothing but good; malevolence never knocks upon a noble door.”
#7
هرانکس که از کارداران ما
✦
سرافراز و جنگی سواران ما
“Whosoever among our officials or our proud warrior knights...”
#8
بنالد نه بیند به جز چاه و دار
✦
وگر کشته بر خاک افگنده خوار
“If anyone groans in complaint against them, they shall see nought but the pit and gallows, or lie slain upon the dust in disgrace.”
#9
بکوشید تا رنجها کم کنید
✦
دل غمگنان شاد و بی‌غم کنید
“Strive to lessen human suffering; make the hearts of the sorrowful joyful and free from grief.”
#10
که گیتی فراوان نماند به کس
✦
بی‌آزاری و داد جویید و بس
“For this world remains not long to anyone; seek harmlessness and justice, and nothing more.”
#11
بدین گیتی اندر نشانه منم
✦
سر راستی را بهانه منم
“In this mortal realm, I am the living standard; I am the pretext for the head of rectitude.”
#12
که چندان سپه کرد آهنگ من
✦
هم آهنگ این نامدار انجمن
“When so vast an army marched against me, marching alongside that renowned assembly,”
#13
از ایدر برفتم به اندک سپاه
✦
شدند آنک بدخواه بد نیک خواه
“I set forth from here with a small force, and those who were ill-wishers became well-wishers.”
#14
یکی نامداری چو خاقان چین
✦
جهاندار با تاج و تخت و نگین
“A monarch so renowned as the Khagan of China, a ruler possessing crown, throne, and signet ring,”
#15
به دست من‌اندر گرفتار شد
✦
سر بخت ترکان نگونسار شد
“Became a captive in my hands, and the fortune of the Turks was turned upside down.”
#16
مرا کرد پیروز یزدان پاک
✦
سر دشمنان رفت در زیر خاک
“Pure God made me victorious, and the head of my enemies went beneath the dust.”
#17
جز از بندگی پیشهٔ من مباد
✦
جز از راست اندیشهٔ من مباد
“May my practice be nought but servitude, and my contemplation nought but truth.”
#18
نخواهم خراج از جهان هفت سال
✦
اگر زیردستی بود گر همال
“I demand no tax from the world for seven years, whether from a subject or an equal lord.”
#19
به هر کارداری و خودکامه‌ای
✦
نوشتند بر پهلوی نامه‌ای
“To every governor and self-willed ruler, they wrote a decree in the Pahlavi tongue,”
#20
که از زیردستان جز از رسم و داد
✦
نرانید و از بد نگیرید یاد
“Commanding that towards subjects they exercise nought but custom and justice, and cherish no evil thoughts.”
#21
هرانکس که درویش باشد به شهر
✦
که از روز شادی نیابند بهر
“Whosoever is poor within any city, receiving no share from joyous days,”
#22
فرستید نزدیک ما نامشان
✦
برآریم زان آرزو کامشان
“Send their names unto our presence, that we may grant their heart's true desire.”
#23
دگر هرک هستند پهلونژاد
✦
که گیرند از رفتن رنج یاد
“Furthermore, all those of hero lineage who suffer hardship from their journeys,”
#24
هم از گنج ما بی‌نیازی دهید
✦
خردمند را سرفرازی دهید
“Make them independent from our royal treasury, and bestow honor upon the wise.”
#25
کسی را که فامست و دستش تهیست
✦
به هر کار بی‌ارج و بی فرهیست
“Whoever is bound in debt and empty-handed, lacking stature and glory in his affairs,”
#26
هم از گنج‌ماشان بتوزید فام
✦
به دیوانهایشان نویسید نام
“Pay off their debts from our royal treasury, and record their names in the royal registers.”
#27
ز یزدان بخواهید تا هم چنین
✦
دل ما بدارد به آیین و دین
“Pray unto God that He may ever keep our heart attuned to holy custom and faith.”
#28
بدین مهر ما شادمانی کنید
✦
بران مهتران مهربانی کنید
“Rejoice with this royal decree of ours, and treat those noble elders with loving kindness.”
#29
همان بندگان را مدارید خوار
✦
که هستند هم بندهٔ کردگار
“Hold not even servants in contempt, for they too are servants of the Almighty Creator.”
#30
کسی کش بود پایهٔ سنگیان
✦
دهد کودکان را به فرهنگیان
“Whoever possesses wealth and solid means, let them entrust their children to teachers of wisdom.”
#31
به دانش روان را توانگر کنید
✦
خرد را ز تن بر سر افسر کنید
“Enrich the soul with knowledge; place wisdom atop the body like a royal crown.”
#32
ز چیز کسان دور دارید دست
✦
بی‌آزار باشید و یزدان‌پرست
“Keep hands far from others' possessions; be harmless and devoted to God's worship.”
#33
بکوشید و پیمان ما مشکنید
✦
پی و بیخ و پیوند بد برکنید
“Strive and break not our solemn covenant; uproot the root, stem, and lineage of evil.”
#34
به یزدان پناهید و فرمان کنید
✦
روان را به مهرش گروگان کنید
“Take refuge in God and obey His command; pledge your soul to His divine love.”
#35
مجویید آزار همسایگان
✦
هم آن بزرگان و پرمایگان
“Seek not to bring distress upon neighbors, nor upon the elders and men of substance.”
#36
هرانکس که ناچیز بد چیره گشت
✦
وز اندازهٔ کهتری برگذشت
“Whosoever was nothing and became dominant, exceeding the bounds of his humble origin,”
#37
بزرگش مخوانید کان برتری
✦
سبک بازگردد سوی کهتری
“Call him not great, for such unearned greatness quickly reverts to lowliness.”
#38
ز درویش چیزی مدارید باز
✦
هرانکس که هست از شما بی‌نیاز
“Withhold nothing from the needy, nor from anyone who asks nothing of you.”
#39
به پاکان گرایید و نیکی کنید
✦
دل و پشت خواهندگان مشکنید
“Turn toward the pure-hearted and do good; break not the heart and spirit of petitioners.”
#40
هران چیز کان دور گشت از پسند
✦
بدان چیز نزدیک باشد گزند
“Whatever turns away from what is approved and virtuous, harm stands close beside it.”
#41
ز دارنده بر جان آنکس درود
✦
که از مردمی باشدش تار و پود
“Blessings from the Almighty Creator upon the soul of him whose warp and weft are woven of humanity.”
#42
چو اندر نوشتند چینی حریر
✦
سر خامه را کرد مشکین دبیر
“When they folded the Chinese silk, the scribe scented the tip of his pen with musk.”
#43
به عنوان برش شاه گیتی نوشت
✦
دل داد و دانندهٔ خوب و زشت
“Upon its title, the King of the World inscribed: 'He who loves justice and knows good from evil,'”
#44
خداوند بخشایش و فر و زور
✦
شهنشاه بخشنده بهرام گور
“'Lord of mercy, divine glory, and power, the bestowing Shahanshah Bahram Gur,'”
#45
سوی مرزبانان فرمانبران
✦
خردمند و دانا و جنگی سران
“'To the obedient marchlords, the wise, knowledgeable, and warrior chiefs.'”
#46
به هر سو نوند و سوار و هیون
✦
همی رفت با نامهٔ رهنمون
“Swift couriers, horsemen, and riding-camels set forth in every direction, bearing the royal decree of guidance.”
#47
چو آن نامه آمد به هر کشوری
✦
به هر نامداری و هر مهتری
“When that royal letter arrived in every realm, delivered to every noble chief and ruler,”
#48
همی گفت هرکس که یزدان سپاس
✦
که هست این جهاندار یزدان شناس
“Everyone exclaimed: "Praise be to God, for this ruler of the world is God-fearing and pious!"”
#49
زن و مرد و کودک به هامون شدند
✦
به هر کشور از خانه بیرون شدند
“Women, men, and children flooded into the plains, coming forth from their homes in every land.”
#50
همی خواندند آفرین نهان
✦
بران دادگر شهریار جهان
“Secretly and openly they showered blessings upon that just monarch of the world.”
#51
ازان پس به خوردن بیاراستند
✦
می و رود و رامشگران خواستند
“Thereafter they arrayed feasts, calling for wine, the lute, and minstrels to play.”
#52
یکی نیمه از روز خوردن بدی
✦
دگر نیمه زو کارکردن بدی
“One half of the day was spent in feasting, and the other half was given to honest labor.”
#53
همی نو به هر بامدادی پگاه
✦
خروشی بدی پیش درگاه شاه
“Anew, at every early dawn, a proclamation resounded before the portal of the King:”
#54
که هرکس که دارد خورید و دهید
✦
سپاسی ز خوردن به خود برنهید
“"Whosoever possesses wealth, eat and bestow; and count the joy of partaking as your own reward!"”
#55
کسی کش نیازست آید به گنج
✦
ستاند ز گنج درم سخته پنج
“"Whoever is in need, let him come to the royal treasury and receive five weighed silver drachmas."”
#56
سه من تافته بادهٔ سالخورده
✦
به رنگ گل نار و با رنگ زرد
“Along with three mans of fine aged wine, ruby-red like pomegranate blossoms, yet bright and clear.”
#57
جهانی به رامش نهادند روی
✦
پرآواز میخواره شد شهر و کوی
“The whole world turned to joy and cheer; every city and alley resounded with the songs of revelers.”
#58
چنان بد که از بید و گل افسری
✦
ز دیدار او خواستندی سری
“So happy was the time that every head sought a crown woven of willow branches and fresh roses.”
#59
یکی شاخ نرگس به تای درم
✦
خریدی کسی زان نگشتی دژم
“A single stem of narcissus could be bought for a single drachma, and none felt aggrieved by it.”
#60
ز شادی جوان شد دل مرد پیر
✦
به چشمه درون آبها گشت شیر
“With such delight, the heart of the old grew young again, and the waters in the springs turned sweet as milk.”
#61
جهانجوی کرد از جهاندار یاد
✦
که یکسر جهان دید زان‌گونه شاد
“The world-conquering king remembered God Almighty, seeing the entire world so blissful and content.”