🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی بهرام گور

❖
30 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۱ - تاختن نهانی بهرام به مرو، شبیخون بر خاقان در نخچیر کشمیهن و گرفتاری او
چون آگاهی به شاهنشاه بیدار، بهرام گور، رسید که خاقان چین با سپاهی بی‌شمار در شهر مرو خیمه برافراشته، چاره را در شتاب و پنهان‌کاری دید. شاهنشاه فرمان داد تا لشکریانی گزیده و سبک‌بار، بی‌هیچ بنه و بارِ گران، آماده شوند؛ چنان‌که هر جنگاور دو اسب تازه‌نفس همراه داشت و جوشن بر تن و ترگ رومی بر سر بسته بود. آنان چون باد از آتشکده آذرگشسپ تاختند و از کژراهه‌ها، کوه‌ها و بیابان‌های بی‌نشان گذشتند. بهرام روزها دیده‌بانان هشیار می‌گماشت و شب‌ها پاسداران بیدار می‌داشت تا هیچ طلایه‌داری از دشمن بوی از حرکت ایشان نبرد.

سپاه ایران چون سیلی از کوهساران، از پیش‌درگاه اردبیل به آمل و از آنجا به گرگان و نسا تاخت. سرانجام به نزدیکی مرو رسیدند؛ چنان تند و سبک که تذرو پران نیز به گردپای آنان نمی‌رسید. در این میان، کارآگهان خبر آوردند که خاقان چین، فارغ از بیم جنگ و غافل از کمینِ روزگار، به تدبیر مشاوران کم‌خردش در نخچیرگاه کشمیهن به شکار نادره‌شکاران سرگرم است. بهرام از این خبر شادمان گشت و رنج راه بر دلش هموار شد.

شاه به سپاه خویش یک روز آسایش داد تا خستگی از تن برانند. با دمیدن نخستین خورشید بر فراز کوهساران، ایرانیان بر نخچیرگاه کشمیهن فرود آمدند. ناله شیپورهای جنگی و بانگ کوس، گوش آسمان و زمین را کر کرد و درفش‌های رنگارنگِ ایران‌زمین در افق پدیدار شد. خاقان چین که غافلگیر شده بود، پیش از آنکه دلیری نماید، به دست جنگاوران ایرانی دربند شد. زمین نبرد از خونِ دشمن لعل‌گون گشت و سیصد تن از سالاران و نامداران چین به بند کشیده بر پشت زین‌ها بسته شدند.

پس از گرفتاری خاقان، بهرام گور تندبادوار بر مرو تاخت و آن بوم و بر را از وجود لشکر چین پرداخت. هر آن‌کس که توان گریختن داشت پای به فرار نهاد، اما بهرام به همراه پهلوان دلاور، قارن پارسی، تا سی فرسنگ در پی گریختگان تاخت و طومار دشمنان را در هم پیچید. چون بهرام به نخچیرگاه بازآمد، غنایم بی‌شمارِ نبرد را میان لشکریان تقسیم کرد و آن‌گاه سر به آستانِ دادار کبریا سایید و این پیروزی بزرگ و کامگاری بر خاقان چین را از درگاه یزدان پاک دانست که دارنده مهر و ماه و پروردگار نیک و بد گیتی است.
#1
وزان روی بهرام بیدار بود
✦
سپه را ز دشمن نگهدار بود
#2
شب و روز کارآگهان داشتی
✦
سپه را ز دشمن نهان داشتی
#3
چو آگهی آمد به بهرامشاه
✦
که خاقان به مروست و چندان سپاه
#4
بیاورد لشکر ز آذر گشسپ
✦
همه بی‌بنه هر یکی با دو اسپ
#5
قبا جوشن و ترگ رومی کلاه
✦
شب و روز چون باد تازان به راه
#6
همی تاخت لشکر چو از کوه سیل
✦
به آمل گذشت از در اردبیل
#7
ز آمل بیامد به گرگان کشید
✦
همی درد و رنج بزرگان کشید
#8
ز گرگان بیامد به شهر نسا
✦
یکی رهنمون پیش پر کیمیا
#9
به کوه و بیابان بی‌راه رفت
✦
به روز و به شب‌گاه و بی‌گاه رفت
#10
به روز اندرون دیده‌بان داشتی
✦
به تیره شبان پاسبان داشتی
#11
بدین‌سان بیامد به نزدیک مرو
✦
نپرد بدان گونه پران تذرو
#12
نوندی بیامد ز کارآگهان
✦
که خاقان شب و روز بی‌اندهان
#13
به تدبیر نخچیر کشمیهن است
✦
که دستورش ازکهل اهریمنست
#14
چو بهرام بشنید زان شاد شد
✦
همه رنجها بر دلش باد شد
#15
برآسود روزی بدان رزمگاه
✦
چو آسوده‌تر گشت شاه و سپاه
#16
به کشمیهن آمد به هنگام روز
✦
که برزد سر از کوه گیتی فروز
#17
همه گوش پرنالهٔ بوق شد
✦
همه چشم پر رنگ منجوق شد
#18
دهاده برآمد ز نخچیرگاه
✦
پرآواز شد گوش شاه و سپاه
#19
بدرید از آواز گوش هژبر
✦
تو گفتی همی ژاله بارد ز ابر
#20
چو خاقان ز نخچیر بیدار شد
✦
به دست خزروان گرفتار شد
#21
چنان شد ز خون خاک آوردگاه
✦
که گفتی همی تیربارد ز ماه
#22
چو سیصد تن از نامداران چین
✦
گرفتند و بستند بر پشت زین
#23
چو خاقان چینی گرفتار شد
✦
ازان خواب آنگاه بیدار شد
#24
سپهبد ز کشمیهن آمد به مرو
✦
شد از تاختن چارپایان چو غرو
#25
به مرو اندر از چینیان کس نماند
✦
بکشتند وز جنگیان بس نماند
#26
هرانکس کزیشان گریزان برفت
✦
پس‌اندر همی تاخت بهرام تفت
#27
برین‌سان همی‌راند فرسنگ سی
✦
پس پشت او قارن پارسی
#28
چو برگشت و آمد به نخچیرگاه
✦
ببخشید چیز کسان بر سپاه
#29
ز پیروزی چین چو سربر فراخت
✦
همه کامگاری ز یزدان شناخت
#30
کجا داد بر نیک و بد دستگاه
✦
که دارندهٔ آفتابست و ماه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: