🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان رستم و اسفندیار

❖
61 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۱ - خواست رستم سلاح نبرد، پند زال به تسلیم و لاف برگرفتن اسفندیار از باره
چون جهان‌پهلوان رستم به ایوان و بارگاه خویش بازآمد، دیرزمانی اندوهگین و زردرنگ بر کارنامه نبردها و روزگار خویش نگریست. پس برادرش زواره را فراخواند و فرمان داد تا تیغ هندی، جوشن، مغفر، کمان، کمند، گرز گران و ببر بیان و برگستوان رخش را از نهانخانه گنج بیرون آورند. زواره بی‌درنگ خازن را بفرمود تا جوشن و سلاح رزم برآورند. چو چشم رستم بر سلیح دیرینه افتاد، آهی سرد از دل برکشید و با جامه رزم راز گفت که: «ای جوشن کارزار، روزگاری دراز برآسوده بودی و اکنون داوری سخت پیش آمده است؛ پرنیان بخت من باش در روزگاهی که دو شیر ژیان به جنگ اندر می‌آیند، تا ببینیم اسفندیار فردا چه بازیگری در عرصه نبرد پیش خواهد آورد.»

چو زال سپیدموی پیر سخنان رستم را شنید، جانش پراندیشه و تیره گشت. رو به فرزند کرد و گفت: «ای نامور پهلوان، این چه سخن است که روان مرا تاریک ساختی؟ تو همواره سرافراز و فرمان‌بردار شاهان بوده‌ای. بیم آن دارم که ستاره بختت به خواب رفته باشد و تخم دستان از بن برکنده شود. اگر به دست جوان‌بختی چون اسفندیار کشته شوی، خاک زاولستان به باد فنا خواهد رفت و اگر او را بیازاری و از پای درآوری، نامت در جهان به ننگ آلوده شود که شهریار جوان ایران را به زهر زبان یا تیغ بران کشتی. از این شهریار جوان بپرهیز؛ گنج و سپاه پیشکش کن و اگر نپذیرفت، بندگی نشان ده تا بدبینی کیانیان برطرف گردد.»

امّا رستم خروشان پاسخ داد که: «ای پیر فرزانه، سخن را چنین آسان مگیر! سال‌ها بر من گذشته و نبردهای مازندران، هاماوران، کاموس و خاقان چین را از سر گذرانده‌ام. اگر من بگریزم، دگر در سیستان کاخی نخواهد ماند. فردا من عنان بر اسفندیار نخواهم پیچید و تیغ و سنان بر او نخواهم کشید؛ بلکه او را از باره آغوش برمی‌دارم، بر تخت ناز می‌نشانم، سه روز مهمانش می‌دارم و سپس تاج و تخت را به فرمان او آراسته، پیشاپیش او تا بارگاه گشتاسپ کمر بندگی می‌بندم.»

زال زر از این سخن رستم خندید و سر از سرگشتگی بجنباند و گفت: «ای پسر، دیوانگان نیز این خام‌گفتار را باور ندارند! کی‌قباد بی‌تخت و کلاه را با اسفندیارِ رویین‌تن که فغفور چین نامش بر نگین دارد قیاس مکن! گرد ناسپاسی مگرد.» پس زال سر بر خاک نهاد و تا برآمدن خورشید از کوهسار، زاری‌کنان دست به درگاه دادار کردگار برداشت تا این بلا و بد روزگار را از دودمان خویش بگرداند.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: